سۋرەتتى تۇسىرگەن – ۆلاديسلاۆ ۆودنەۆ
داۋدىڭ باسى – مينيسترلىكتىڭ حابارلاماسى
مەكتەپتەرگە ەنگىزىلگەن جاڭا ءتارتىپ بويىنشا بۇدان بىلاي وقۋشى ساباقتا سمارتفون ۇستاسا, اتا-اناسى جاۋاپ بەرەدى. بۇل تۋرالى وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى مايرا مەلدەبەكوۆا: «قولدانىستاعى ء«بىلىم تۋرالى» زاڭىنا ساي ساباق ۇستىندە تەلەفوندى قولدانۋعا بولمايدى. وسى تالاپتىڭ ورىندالۋىنا اتا-انالار جاۋاپتى. ەگەر بالا ساباقتا سمارتفونمەن ۇستالسا, الدىمەن اتا-اناسىنا ەسكەرتۋ جاسالادى. ال بۇل جاعداي قايتالانسا, ولار اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ 409-بابىنا سايكەس 5 اەك كولەمىندە, ياعني 19 660 تەڭگە ايىپپۇل تولەيدى. زاڭ قازىردىڭ وزىندە كۇشىنە ەنگەن, بىراق ازىرگە ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ەشقانداي تالاپ بۇزۋ فاكتىسى تىركەلگەن جوق», دەدى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مەكتەپتەر وقۋشىلاردىڭ ەرەجەنى بۇزۋ فاكتىلەرىن تىركەپ, ۋاكىلەتتى ورگاندارعا حابارلاي الادى.
وسى تۇستا تۇسىنىكتەمە بەرە كەتسەك, اتالعان كودەكستىڭ 409-بابى 2-تارماعىندا: «اتا-انالاردىڭ نەمەسە زاڭدى وكىلدەرىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى زاڭناماسىندا كوزدەلگەن مىندەتتەردى ورىنداماۋى ياكي تيىسىنشە ورىنداماۋى – ەسكەرتۋ جاساۋعا نەمەسە بەس ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەلىپ سوعادى», دەلىنگەن.
ەسكە سالساق, ساباق ۇستىندە تەلەفوندى قولدانۋعا بىلتىردان باستاپ تىيىم سالىنعان. بۇل شارا وقۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, سىنىپتاستارىمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناس ورناتۋ, ساباققا زەيىنىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قابىلدانعان ەدى. دەگەنمەن قوڭىراۋ كەزىندە بالالاردىڭ تەلەفوندى قولدانۋىنا ەشقانداي شەكتەۋ جوق.
سەنات دەپۋتاتتارى تەلەفونعا تىيىمدى بۇدان دا كۇشەيتۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى. سونىڭ ءبىرى – سەناتور بيبىگۇل جەكسەنباي. ونىڭ ويىنشا, تەلەفوندى ساباق كەزىندە عانا ەمەس, مەكتەپتە مۇلدەم قولدانباعان دۇرىس. «قازىرگى تاڭدا بىزدە ەنگىزىلگەن تالاپ بويىنشا تەلەفوندى ساباق ۇستىندە عانا پايدالانۋعا تىيىم سالىنعان. قوڭىراۋدا بالا قايتادان قولىنا الا الادى. ال مەنىڭشە, بۇگىنگى ۋاقىتتا وقۋشىلار تەلەفوندى مەكتەپتىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان ساتتەن-اق تاپسىرعانى ءجون. مەنىڭ ەكى ۇلىم دا مەكتەپكە بارادى. كىشىسىنەن بىرنەشە رەت سۇرادىم, ازىرگە مۇعالىمدەرى ساباق كەزىندە تەلەفوندارىن الىپ قويمايدى ەكەن. ۇلكەن ۇلىم 7-سىنىپتا وقيدى. ولاردىڭ سمارتفوندارىن ساباق باستالاردان بۇرىن جيناپ الادى», دەدى دەپۋتات ب.جەكسەنباي.
اتا-انالار نەگە الاڭدايدى؟
جاڭا تالاپقا اتا-انالاردىڭ كوبى كەلىسپەيتىنىن بايقادىق. ماقالانى جازۋ بارىسىندا جۋرناليستىك ساۋالداما جۇرگىزىپ كوردىك. باسىم بولىگىنىڭ ويى ءبىر جەردەن شىققانداي اسەر قالدىرادى. مىسالى, ولاردىڭ (ساۋالداماعا قاتىسقاندار اتى-ءجونىن اشىق كورسەتپەۋدى ءوتىندى) ءبارىنىڭ ايتاتىنى – ء«بىر ەسكەرتۋدەن كەيىن قايتالاسا, بىردەن ەكىنشىسىندە اتا-اناسىنا ايىپپۇل سالۋ ءتيىمدى شەشىم بولا المايدى. بالا بىرىنشىسىندە بىلمەي, بۇل تالاپتى اۆتوماتتى تۇردە ۇمىتىپ كەتىپ, ياعني ادامي فاكتوردان ورىنداماي قالۋى مۇمكىن. ال ەكىنشىسىندە ماجبۇرلىكتەن, ءبىر جاعدايدان امالسىز قولدانسا شە؟ سەبەبى انىقتالماي ايىپپۇل سالىنا بەرە مە؟ مۇنداي نورما تەك اتا-انالارعا سالماق سالادى», دەگەن پىكىر.
الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى اتا-انالاردىڭ وسى نورماعا قاتىستى اشىق پىكىرلەرىنە كوز سالىپ كوردىك. «Aisha_ui» پاراقشاسىنىڭ يەسى: «نە دەگەن بىتپەيتىن ايىپپۇل! بۇل جەردە اتا-انانىڭ دا, مۇعالىمنىڭ دە كىناسى جوق. اتا-انا بالاعا جەتىسكەننەن تەلەفون بەرمەيدى. ومىرىنە الاڭداعاندىقتان, اسىرەسە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ساباقتان قاراڭعىدا قايتقاندا اماندىعىن ءبىلۋ ءۇشىن بەرىپ جىبەرەدى. ال مۇعالىم ساباقتا 30 وقۋشىنىڭ قايسىسىن قاداعالاپ وتىرادى؟ تەلەفون قولدانۋعا ايىپپۇل سالۋ پەداگوگ پەن اتا-انا اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك تۋدىرادى», دەپتى. ال «Aselaidarkhanova» دەگەن الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىسى «ونداي بولسا, نەگە كىتاپتاردان بەرىلگەن تاپسىرمالاردى ينتەرنەتتەن قاراپ ورىنداۋ كەرەگىن جازادى؟», دەپ سۇراقتى توتەسىنەن قويىپتى.
ەكىنشى تاراپ كەرىسىنشە تالاپتى قولاي كورىپ وتىر. مىسالى, لاۋرا ەسىمدى زامانداسىمىز جەلىدەگى جاڭا نورما تۋرالى اقپاراتقا «وقۋشىلار نە ءۇشىن تەلەفون ۇستاۋى كەرەك؟ ولار ساباقتا ويىن ويناپ وتىرادى», دەسە, وسى ويعا ساياتىن ارداق ەسىمدى جەلى قولدانۋشى: «دۇرىس, كەلىسەمىن. وقۋشى ساباق ۇستىندە وقۋعا زەيىن قويۋى كەرەك», دەپ جازادى.
ال 4 بالانىڭ اناسى, تۇركىستاندىق ەسەنگۇل قۇتتىباەۆانىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, تالاپ تولىقتىرۋدى, ناقتىلاۋدى قاجەت ەتەدى. ويتكەنى قابىلدانعان شەشىم بىرجاقتى. «مەنىڭشە, ءدال وسى تالاپتىڭ ورىندالۋى تاعى دا مۇعالىمدى جەككورىنىشتى ەتۋدىڭ جولى سياقتى. ودان قالدى پەداگوگتىڭ جۇمىسىن كوبەيتەدى. ەكىنشىدەن, بالانىڭ تارتىبىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى تولىعىمەن اتا-اناعا ىسىرا سالۋ دەپ قابىلدايمىن. شىن مانىندە, وسى كۇنى مۇعالىم مارتەبەسى دەگەن كوپ ايتىلادى عوي. مۇعالىمنىڭ مارتەبەسى 90-جىلدارى وتە جوعارى ەدى. نەگە؟ سەبەبى مۇعالىمدەر مەكتەپتەگى, ءتىپتى مەكتەپتەن تىس تارتىبىمىزگە دە ءوزىن جاۋاپتى سەزىنەتىن, ءبىزدى وقۋشىسى ەمەس, بالاسىنداي قابىلدايتىن. بۇگىندە پەداگوگتەردە دە, مەكتەپ قاۋىمداستىقتارىندا دا الدىنداعى وقۋشىلاردىڭ اينالدىرعان 45 مينۋتتىق تارتىبىنە جاۋاپ بەرۋدەن باس تارتۋ قالىپتى دۇنيەگە الىپ بارادى. وقۋشىلاردىڭ ساباق ۇستىندە تەلەفون ۇستاۋى مۇعالىمنىڭ 45 مينۋتىندا بولاتىن دۇنيە عوي, وعان مۇعالىم, مەكتەپ جاۋاپ بەرسىن. بۇعان نەگە اتا-انا ايىپتى بولىپ, ايىپپۇل تولەۋگە ءتيىس؟ اكەسى مەن اناسى بالاعا ساباقتا تەلەفونمەن ويناپ وتىر دەپ ايتپايدى», دەيدى ە.قۇتتىباەۆا.
«اربانى دا سىندىرماي, وگىزدى دە ولتىرمەي...»
استانا قالاسىنداعى №104 «كەلەشەك مەكتەبىنىڭ» قازاق ءتىلى جانە ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى گۇلجازيرا بەكبولاتقىزى بۇل ماسەلەگە ەكىجاقتى قاراۋ كەرەگىن, شەشىمدى دە جاعدايعا قاراي قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى. ونىڭ ويىنشا, تسيفرلىق ساۋاتقا باۋليتىن كەزەڭدە تۇبەگەيلى تىيىپ تاستاۋدان گورى تەلەفوندى ءتيىمدى, مادەنيەتتى, پايدالى قولدانۋعا ۇيرەتكەن ءجون.
«بۇل تالاپ وقۋلىقتارداعى كەيبىر تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا كەدەرگى بولادى. مىسالى, بىزدە ينتەرنەتتەن قاراپ, بولماسا ءبىر سايتتارعا كىرىپ, پلاتفورمالارعا قوسىلىپ ورىندايتىن, «QR كودتى باس, پىكىرىڭدى ءبىلدىر» دەيتىن تاپسىرمالار بار. دامىعان ەلدەردەگىدەي ءار وقۋشىعا نوۋتبۋك ياكي پلانشەت بەرىپ بارىپ نورمانى ەنگىزسە, قۇبا-قۇپ. ءوز باسىم ەگەر وقۋشى تەلەفوندى قاجەتىنە پايدالانسا, قارسى ەمەسپىن. وسى كۇنى تسيفرلاندىرۋ, اقپاراتتاندىرۋ دەيمىز دە, ەكىنشى جاعىنان وعان تىيىم سالعان سەكىلدى ارەكەت بولىپ تۇر. ال مۇندايدا تەلەفوندى ءبىلىم بەرۋ قۇرالى رەتىندە پايدالانۋىمىز كەرەك. قازىرگى سمارتفوندار جاي عانا بايلانىس قۇرالى ەمەس, كادىمگى پلاتفورما. قوعامدا بولىپ جاتقان دۇنيەلەردى تىم اۋىر, ەموتسياعا بەرىلىپ قابىلدايتىنىمىز بار. الداعى ۋاقىتتا عارىشتا قوناقۇي اشىلۋى مۇمكىن. الەم سوعان كەلە جاتىر. ءبىزدىڭ تالاپ بۇعان قايشى كورىنەدى. تالاپتىڭ ەنگىزىلۋ سەبەبىن دە دۇرىس تۇسىنەمىن. قوڭىراۋدا قاراساڭىز, بالالاردىڭ ءبارى تەلەفونعا تەلمىرىپ تۇرادى. وسىندايدا ءبىر-بىرىمەن بەتپە-بەت, ەمەن-جارقىن سويلەسسە دەيسىڭ. ەكىنشىدەن, كەي بالانىڭ اتا-اناسى ءدال ساباقتا تەلەفون سوعادى. ۇشىنشىدەن, اكادەميالىق ادالدىق بولمايدى, وقۋشىلار كەيبىر تاپسىرمالاردى مۇعالىمنىڭ رۇقساتىنسىز تەلەفوننان كوشىرە سالادى. سوندىقتان ءبىز باقىلاۋلاردا جيناپ الامىز. ءتورتىنشى, بالانى تاۋەلدىلىككە الىپ كەلەدى, تىيىم سالعان سايىن سوعان ۇمتىلادى. سول سەبەپتى شەكتەۋ قويسىن, بىراق پەداگوگتىڭ رۇقساتىمەن وقۋ ماقساتىندا قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرىلسىن. مۇندا ءار نارسەنىڭ شەكاراسىن ءبىلۋىمىز, بەلگىلەۋىمىز كەرەك», دەيدى گ.بەكبولاتقىزى.
مۇعالىمنىڭ پىكىرىنشە, الەمدىك تاجىريبە دەيمىز, تەلەفونعا تۇبەگەيلى تىيىم سالعان فرانتسيا (2018 جىلدان بەرى), قىتاي (2021 جىلدان باستاپ), نيدەرلاند (2024 جىلى) سەكىلدى ەلدەر بار. بىراق تەلەفونعا شەكتەۋ قويمايتىن فينليانديا – قازىر ءبىلىم جۇيەسى ەڭ وزىق ەلدەردىڭ قاتارىندا. وسىعان قاراپ ءبىز تەلەفون ءبىلىم ساپاسىن تومەندەتەدى دەپ بىرجاقتى قابىلداي المايمىز. بۇل جەردە ءرول وينايتىنى – ساناعا ساۋلە ءتۇسىرۋ ارقىلى بالادا تەلەفوندى مادەنيەتتى قولدانۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋ.
P.S. ساراپشىلاردىڭ سالماقتى, سان ءتۇرلى پىكىرىنەن تۇسىنگەنىمىز, تەلەفون تۇيتكىلى اتا-اناعا ايىپپۇل ارقالاتۋمەن تۇبەگەيلى شەشىلمەيدى. بۇعان كەشەندى كوزقاراسپەن قاراپ, جان-جاقتى زەردەلەپ, ءتيىمدى تۇسىن تاۋىپ, تالاپتى جاعدايعا قاراي بەيىمدەگەن ابزال. قىسقاسى, تالاپ قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەتىندەي.
