شەتەل ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ فيليالى: بۇگىنى مەن ەرتەڭى

گرانت پەن تالاپ

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى جولداۋىندا: «ەكونوميكانى بىلىكتى ماماندارمەن قامتا­ماسىز ەتۋ – اسا وزەكتى مىندەت. ەڭ الدىمەن, سۋ, ەنەرگەتيكا, قۇرى­لىس جانە باسقا دا سالالاردا قاتتى بايقالىپ وتىرعان كادر تاپ­شىلىعىن جويۋ قاجەت. سونداي-اق بولاشاقتا سۇرانىسقا يە بولاتىن كاسىپتەر ءۇشىن بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ كەرەك. بۇل باعىتتا ناقتى جۇمىستار باس­تالدى. ۇكىمەت جوعارى ءبىلىم سالاسىن حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىمەن ىقپالداستىرىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە شەتەلدىڭ بەلگىلى 23 جوعارى وقۋ ورنى جۇمىس جۇرگىزە باستادى. ولارعا مەيلىنشە قولداۋ كورسەتۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا, مامان دايارلاۋعا بەرىلەتىن مەملە­كەتتىك تاپسىرىستى بىرتىن­دەپ كوبەيتكەن ءجون», دەگەن ەدى. وسى­لايشا, بيىلعى اكادە­ميا­لىق وقۋ جىلىندا قاجەت­تى كادر­­لاردى دايارلاۋعا ەلىمىزدە اشىل­عان شەتەلدىك جوعا­رى وقۋ ورىن­دارىنىڭ فيليالدارى­نا 2 365 گرانت قاراستىرىلدى.

بۇل تۋرالى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ «Heriot-Watt University»-ءدىڭ اقتوبەدەگى رەسمي كامپۋسى سۇيىن­شىلەدى. ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان اشىل­عان «Heriot-Watt University»-گە 250 مەملەكەتتىك گرانت ءبولىندى. ەندى تالاپكەرلەرگە كومپيۋتەرلىك ين­جەنەريا, ەلەكتروەنەرگەتيكا, مۇناي ين­جەنەرياسى جانە ەنەرگومەنەدج­مەنت ماماندىقتارىنا تەگىن وقۋعا بولادى. ق.جۇبانوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاراتقان اقپاراتىنا سۇيەنسەك, بارلىق وقۋ باعدارلاماسى اعىلشىن تىلىندە وتەدى. مۇندا وقىتۋشىلار – شەتەلدىك ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تۇلەكتەرى. قابىلداۋ شارتتارى دا سونشالىقتى قيىن كورىنبەيدى. مىسالى, ۇبت-دان 65 بالدان جوعارى العاندار تاپسىرا الادى. دەگەنمەن اعىلشىن تىلىنەن ىشكى تەست تاپسىرۋ مىندەتتەلەدى, پروفيل پاندەرى: ماتەماتيكا+فيزيكا/ينفور­ماتيكا. وسى وقۋدى بىتىرگەندەر ۇلىبريتانيا مەن قازاقستاننىڭ ديپ­­لومىن الىپ شىعادى. 

قوس ديپلومدى باعدارلامامەن م.قو­زىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاق­ستان ۋنيۆەرسيتەتىندە دە وقۋعا بولادى. ويتكەنى جاقىندا بۇل جوعارى وقۋ ورنى دا ءوزىنىڭ رەسمي پاراقشاسىندا 175 گرانت بولىنگەنىن سۇيىنشىلەپ جازدى. سونىڭ ىشىندە «IT/Data Science» – 80 گرانت (شەكتى ۇپاي – 50), «Biotechnology» – 70 گرانت (شەكتى ۇپاي – 50), «Special Education» – 50 گرانت (شەكتى ۇپاي – 75). بۇل ۋنيۆەرسيتەتتە وسى قوس ديپلومدى باعدارلامامەن تۇسكەن ستۋدەنتتەرگە 4-كۋرستا ءبىر سەمەستر اقش-تا اري­زونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كامپۋسىندا وقۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. ال بىتىرگەندە قازاقستاننىڭ جانە اقش-تىڭ ديپ­لومىن الىپ شىعادى. باعدارلاماعا قاتىسۋ ءۇشىن كەلەسى سەرتيفيكاتتاردىڭ ءبىرى ارقىلى اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيىن (≥ۆ1) راستاۋ قاجەت: Ielts – ≥ 5.0; Toefl iBT – ≥ 42; Toefl iTP – ≥ 460; Duolingo – ≥ 60. سەرتيفيكات جوق بولسا, سول م.قوزىباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە اعىلشىن تىلىنەن ىشكى ونلاين تەستتى تەگىن تاپسىرۋعا بولادى.

ەلىمىزدە اشىلعان شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىنا مەملەكەت قانا ەمەس, بىلىكتى كادر دايارلاۋعا مۇد­دەلى ۇيىمدار دا گرانت ءبولۋدى قولعا الدى. ماسەلەن, وتكەن ايلاردا «New York Film Academy» قازاقستاندا گرانت بەرۋ بويىنشا كونكۋرس جاريالا­دى. گرانتتى «Energo University» جانىنداعى «Dala.edge» كرەاتيۆتى تەحنولوگيالار پاركى قاسكەلەڭ قالاسىندا ورنالاسقان «New York Film Academy» (NYFA) كامپۋسىندا وقۋعا ارنايى قاراستىرعان. باعدارلاما اياسىندا «3D-انيماتسيا جانە ۆيزۋالدى ەففەكتىلەر» مەن «ويىن ديزاينى» باعىتى بويىنشا 100 جانە 50 پايىزدىق گرانتتار ۇسىنىلادى. بايقاۋعا قاتىسۋ ءۇشىن ۇمىتكەر كرەاتيۆتى جۇمىس دايىنداۋعا ءتيىس. گرانتتىق جوبا NYFA حالىقارالىق ديپلومىن شەتەلگە شىقپاي-اق الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وقۋىن ءساتتى اياقتاعان تۇلەككە نيۋ-يورك پەن لوس-اندجەلەستەگى اكادەميا كامپۋستارىندا بەرىلەتىن ديپ­لوممەن تەڭ ارنايى سەرتيفيكات تابىستالادى. دارىستەردى اقش-تان كەلگەن وقىتۋشىلار جۇرگىزەدى. سالالىق مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, NYFA-نىڭ قازاقستانداعى فيليالى – ازيا قۇرلىعىنداعى جالعىز فيليال. 1 ناۋرىزدا «New York Film Academy» پرەزيدەنتى مايكل يانگتىڭ قاتىسۋىمەن «Almaty Energo University» جانىنداعى كرەاتيۆتى يندۋستريالار پاركى اۋماعىندا فيليالدىڭ جۇمىسىن باستاۋ تۋرالى كەلىسىمگە ونلاين قول قويۋ ءراسىمى وتكەن ەدى.

ۇتىمدىسى ءھام ءتيىمدىسى 

كەيىنگى ۋاقىتتا شەتەلدىكتەردىڭ ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردى تاڭداعانى تۋرالى جاعىمدى جاڭالىقتار ءجيى جاريالانىپ ءجۇر. مىسالى, 43 جاستاعى اقش ازاماتى يليا كۋشنيرسكي جاقىندا م.قوزىباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە قۇجات تاپسىردى. ول وقۋ وقىپ, ءبىلىمىڭ­دى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە كەش ەمەس دەپ ەسەپتەيدى. قازىرگى تاڭدا قوزىباەۆ ۋنيۆەر­سيتەتىندە الەمنىڭ 16 ەلىنەن كەلگەن شەتەلدىك ستۋدەنت ءبىلىم الادى.

ء«وزىم نيۋ-يورك قالاسىنانمىن. بىراق كەيىنگى 2 جىل بويى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا كلينيكالىق پسيحولوگيا بويىنشا قايتا دايىندىقتان ءوتتىم. الماتىداعى سەمينارلاردىڭ بىرىنە قاتىسىپ, قوزىباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى تۋرالى ءبىلدىم. نەگىزى كوپ ۋاقىت بويى امەريكادا تۇردىم. الايدا مەنى ەكى ديپ­لوم الۋ مۇمكىندىگى قاتتى قىزىق­تىر­دى, سوندىقتان قوزىباەۆ ۋنيۆەر­سي­تە­تىن تاڭداپ وتىرمىن», دەيدى تالاپكەر.

يليا كۋشنيرسكي قوس ديپلوم باعدارلاماسى بويىنشا ء«بىلىم بەرۋدەگى پسيحولوگيا» ماماندىعىنا تاپسىرعان. شەتەلدىك ستۋدەنت رەتىندە ول اقىلى نەگىزدە وقيتىن بولادى. الايدا تالاپكەر ءۇشىن ءبارىبىر دە بۇل – قارجىلىق جاعىنان ءتيىمدى شەشىم. ماسەلەن, ەگەر ول وقۋدى اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۋسون قالاسىنداعى كامپۋسىندا باس­تاسا, جىلىنا 40 000 اقش دوللارىن تولەۋى قاجەت بولار ەدى.

ال وزبەكستان ازاماتى «Heriot-Watt University»-ءدىڭ قازاقستانداعى كامپۋسىن تاڭدادى. وتكەن اپتالاردىڭ بىرىندە الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان ۆيدەودان ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قابىلداۋ كوميسسيا­سىنا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى كەلىپ, «Heriot-Watt University»-ءدىڭ قازاقستانداعى كامپۋسىنا وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن قۇجات تاپسىرعان ساتىنە كۋا بولدىق.

وقۋ ورنى تاراتقان اقپاراتقا سۇيەن­سەك, وزبەكستاندىق تالاپكەر «كوم­پيۋتەرلىك ينجەنەريا» ءبىلىم باعدار­لاماسىن تاڭداعان. بۇل باعىت – تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن IT يندۋستريانىڭ دامۋىنا سايكەس سۇرانىسقا يە مامان­دىقتاردىڭ ءبىرى. وسى كۇنگە دەيىن 2 781 تا­لاپكەر ۋنيۆەرسيتەتكە كەلىپ, قابىلداۋ كوميسسياسىنان ءوتتى. «Heriot-Watt University»-ءدىڭ قازاقستانداعى كامپۋسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ءبىلىم بەرەتىن جانە بريتاندىق ۇلگىدەگى ديپلوم ۇسىناتىن وقۋ ورنى رەتىندە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ازاماتتارى اراسىندا دا تانىمال بولا باستادى.

تاعى ءبىر مىسال, د.سەرىكباەۆ اتىن­داعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتىندەگى (شقتۋ) «لۋ بان» شەبەر­حاناسىندا تەك وتاندىق ستۋدەنت­تەر عانا ەمەس, الەمنىڭ ءار تۇكپى­رىنەن اعىلعان جاستار ءبىلىم الىپ جا­تىر. ايتالىق, نيگەريادان كەلگەن ما­گيسترانت دانيەل داميلارە ەمما­نۋەل «كولىك, كولىك تەحنيكاسى جانە تەحنولوگيالارى» باعدارلاماسى بويىن­شا, ال پاكىستاننان كەلگەن يبتا­سام ۋمار التاف شەيح سايف ۋر رەح­مان «مەحانيكا جانە مەتالل وڭدەۋ» باعدار­لاماسى بويىنشا وقيدى.

ء«بىزدىڭ ەلدە وسىنداي ءبىلىم الۋعا جا­سال­عان مۇمكىندىكتى تابۋ قيىن – مۇن­دا زاماناۋي ەلەكتروموبيلدەرگە, جاب­دىقتارعا جانە ەڭ باستىسى, بىردەن تاجى­ريبەدە قولدانۋعا بولاتىن بىلىمگە قول جەت­كىزۋگە مۇمكىندىك بار», دەيدى نيگەريالىق دانيەل.

پاكىستاندىق ستۋدەنت ءۇشىن دە بۇل شەبەرحانادا وقۋ – زاماناۋي كاسىبي ينجەنەرلىك داعدىلاردى مەڭگەرۋدىڭ ناقتى مۇمكىندىگى. بۇل تۋرالى ۋماردىڭ ءوزى: «مەن شقتۋ-دى تاڭدادىم, سەبەبى مۇندا ءبىلىم شىنايى يندۋستريامەن بايلانىستى. بۇل تەك تەوريا ەمەس, بۇل – بولاشاق تەحنولوگيالاردى ءوز كوزىڭمەن كورىپ, قولمەن ۇستاي الاتىن مۇمكىندىك», دەپ پىكىر ءبىلدىردى.

مينيسترلىك مالىمەتىندە كورسەتىل­گەن­دەي, «لۋ بان» شەبەرحاناسىنا شەتەل­دىكتەردىڭ دە قىزىعاتىنىنداي بار, سەبەبى بۇل – «Tesla», «BYD», «Zeekrم, «Lixiang» ەلەكترو­موبيلدەرى, گيبريدتىك قون­دىر­­عىلار, باعدارلامالاناتىن دياگ­نوس­تيكالىق جۇيەلەر, اۆتونومدى كولىك پلاتفورمالارىنا ارنالعان ستەندتەر سەكىلدى ەلدەگى ەڭ زاماناۋي تەحنيكالارمەن جابدىقتالعان ساناۋلى وقۋ الاڭدارىنىڭ ءبىرى. مۇندا ستۋدەنتتەر تەك تەحنولوگيالارمەن تانىسىپ قانا قويماي, ولارمەن جۇمىس ىستەۋگە, زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە, ءوز ينجەنەرلىك شەشىمدەرىن سىناپ كورۋگە جانە جوبالاۋعا ناقتى مۇمكىندىك الادى. شەبەرحانادا شىڭ­دالعىسى كەلەتىن تالاپكەرلەر بولاشاق كولىك ينفراقۇرىلىمىنا ماماندار دايارلايتىن «كولىك, كولىك تەحنيكاسى جانە تەحنولوگيالارى», لوگيستيكا, قاۋىپسىزدىك جانە باسقارۋعا باعىتتالعان «تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ, قوزعا­لىس جانە كولىك قۇرالدارىن پايدالانۋ», مەحانيكا, IT جانە اۆتوماتتاندىرۋدى ۇشتاستىرعىسى كەلەتىندەرگە ارنالعان «كولىك ماشينا جاساۋىنداعى سمارت تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت», كلاسسيكالىق ينجەنەرلىك ءبىلىم مەن زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ داعدىلارىن بىرىكتىرەتىن «مەحانيكا جانە مەتالل وڭدەۋ» ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ ءبىرىن تاڭداي الادى. بۇل باعدارلامالاردىڭ ارقايسىسى دۋالدى ءبىلىم بەرۋ قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن: تەوريا ناقتى تاجىريبەمەن ۇشتاسادى, ستۋدەنتتەر وقۋلىق اياسىنان شىعىپ, ناقتى وندىرىستە سۇرانىسقا يە شەشىمدەردى ازىرلەۋگە جانە ىسكە اسىرۋعا كوشەدى.

شەبەرحانادا ماماندىق الاتىن ستۋ­دەنتتەرگە عانا ەمەس, ابدەن مامان­دانعان ءوندىرىس وكىلدەرى دە وقۋدان وتەدى, شىعىس قازاقستان مەن ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندەگى زاۋىت-فابريكالاردىڭ مامان­دارىنا ميكروبىلىكتىلىك ادىستە­مەسى ارقىلى كاسىبيلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك قاراستىرىلعان.

P.S. اۋەلدە ەلىمىزدە الەمدىك بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالىن اشۋداعى ماقسات تا وسى بولاتىن. ياعني شەتەلدىك ستۋدەنتتەردى تارتۋ ارقىلى ءبىلىمدى «ەكسپورتتاۋ», ولار وقۋ اقىسىن تولەيدى, ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر تابىس تابادى. ەكىنشىدەن, جاستارىمىزدى  شەكارا اسىرماي, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءبىلىمدى ەلدەن-اق الۋعا جاعداي جاساۋ, وسى ارقىلى وقۋعا تولەنەتىن قاراجاتتى شەتكە شىعارماۋ. ۇشىنشىدەن, وتاندىق وقۋ ورىندارى اراسىندا باسەكەلەستىك تۋدىرۋ. تورتىنشىدەن, وڭىرلىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ, سونىڭ ناتيجەسىندە ءىرى قالالارعا اعىلاتىن سۋدەنتتەر سانىن ازايتىپ, ىشكى-كوشى قوندى رەتتەۋ. باستىسى مەملەكەتتىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني دامۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسىپ, دايارلانعان كادرلار ەلدە ەڭبەك ەتسە يگى.