سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
«ادال ازامات» مەكتەپتە قالىپتاسادى
وتىرىستا ءسوز العان مەملەكەت باسشىسى قاتىسۋشىلاردى ءداستۇرلى تامىز كونفەرەنتسياسىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتاپ, باسقوسۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ءبىلىم ءنارىن سەۋىپ, وزىق ويلى ۇلت تاربيەلەپ جۇرگەن پەداگوگ قاۋىمعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– شىن مانىندە, مۇعالىمدەر مەملەكەتتىك ماڭىزى بار جۇمىستى اتقارىپ جاتىر. ىبىراي التىنسارين «جاقسى وقىتۋشىنى بارىنەن دە قىمبات كورەمىن» دەگەن. ەلدىڭ ەرتەڭى مۇعالىمدەرگە تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان ۇستازدىڭ قوعامداعى ورنى بارىنەن بيىك بولۋعا ءتيىس. ءبىز ءبىر ەل, ءبىر حالىق بولىپ, ادىلەتتى, تازا ءارى قۋاتتى قازاقستاندى قۇرىپ جاتىرمىز. ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ناقتى رەفورمالاردى قولعا الدىق. بۇل – اۋقىمدى ءارى كۇردەلى جۇمىس. بۇگىنگە دەيىن ءبىراز شارۋا اتقارىلدى. ەلدەگى ساياسي جۇيە تولىق جاڭعىردى. ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جاڭا باعدارى ايقىندالدى. قوعامىمىز دامىپ, ازاماتتاردىڭ سانا-سەزىمى وزگەرىپ كەلەدى.
مەملەكەتتىك قىزمەتتە مەريتوكراتيا قاعيداتى باستى ورىنعا شىقتى. بيلىكتە دە «وتباسىلىق جۇيە» جوق. ازاماتتاردى قىزمەتكە تاعايىنداۋ كەزىندە ەڭ الدىمەن ولاردىڭ ءبىلىمى مەن كاسىبي بىلىگى ەسكەرىلەدى. قازىر ەلىمىزدە رۋحى ازات, ويى ەركىن ۇرپاق ءوسىپ كەلەدى. زاڭدى سىيلاۋ, تارتىپكە باعىنۋ قوعامنىڭ مىزعىماس قاعيداسىنا اينالا باستادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاقستان جاڭا سيپاتتى ەل بولۋ جولىنا بەت بۇردى. بىراق وزگەرىستەردى جاساۋ – ءبىر بولەك بولسا, ونى ءبىرجولا ورنىقتىرۋ – ءبىر باسقا ماسەلە. ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, قوعام ساناسى تۇبەگەيلى جاڭعىرۋى قاجەت. وسى رەتتە سىزدەرگە, ياعني ۇستازدار قاۋىمىنا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. سەبەبى ناعىز «ادال ازامات» مەكتەپتە قالىپتاسادى, – دەدى ق.توقاەۆ.
پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى «مەكتەپتىڭ جانى – مۇعالىم» دەگەن. سول سەبەپتى مەملەكەت باسشىسى وركەنيەتتى ەل بولامىز دەسەك, ۇستازدارعا بارىنشا جاعداي جاساۋىمىز كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
– مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ايرىقشا ءمان بەرەمىن. 2019 جىلى پرەزيدەنت رەتىندە قابىلداعان العاشقى شەشىمدەردىڭ ءبىرى ۇستازدارعا قاتىستى بولعانىن بىلەسىزدەر. قازىر – ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ زامانى. جاھاندانۋ داۋىرىندە وزىق ءبىلىمدى يگەرگەن, جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن ەلدىڭ ۇپايى تۇگەل بولادى. بۇگىن سانالى ۇرپاق تاربيەلەي الساق, ەرتەڭ زامان كوشىنىڭ باسىندا جۇرەمىز. سوندىقتان وسى سالانى قولداۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باسىمدىعى بولىپ قالا بەرەدى. سوڭعى جىلدارى بۇل باعىتتا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. 2019 جىلدان بەرى ءبىلىم سالاسىنىڭ بيۋدجەتى ءۇش ەسە ارتتى. وسى ۋاقىتتا 1 ميلليوننان استام وقۋشىعا ارنالعان 1200 مەكتەپ اشىلدى. «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا جالپى سانى 217 مەكتەپ قۇرىلىسى جوسپارلاندى. قازىر 128 مەكتەپ سالىندى. بۇدان بولەك, ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ قورىنىڭ قارجىسىنا الپىستان استام مەكتەپ سالىندى. تاعى 30-عا جۋىعى سالىنىپ جاتىر. «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» ارنايى زاڭ قابىلداندى.
«قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» اتاعى بەلگىلەندى. بۇگىندە 74 مۇعالىم وسى قۇرمەتتى اتاققا يە بولدى. بىلتىر 2 ۇستاز «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاندى. بۇل – بارشا پەداگوگتەر قاۋىمىنا كورسەتىلگەن زور قۇرمەتتىڭ بەلگىسى. مۇعالىمدەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ءاردايىم باستى نازاردا. سوڭعى ءتورت جىلدىڭ ىشىندە ولاردىڭ جالاقىسى 2 ەسە ءوستى. قازىرگى تاڭدا 500 مىڭنان استام ۇستازعا ۇستەمە اقى تولەنەدى. ء«بىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستەردىڭ مىڭ كوشباسشىسى» جوباسى قولعا الىندى. وسى جوباعا قاتىسقان 332 مامان مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالدى. مۇعالىمدەر ءوز مىندەتىنە كىرمەيتىن ارتىق جۇمىستان بوساتىلدى. ۇستازدىڭ نازارى بالا وقىتۋ ىسىندە بولۋعا ءتيىس, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قالا مەن اۋىل ءبىلىمىن تەڭەستىرۋ – مىندەت
پرەزيدەنت مۇعالىمدەردىڭ جاڭا تولقىنىن دايارلاۋ ايرىقشا ماڭىزدى جۇمىس ەكەنىنە توقتالىپ, بيىل ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا 13 مىڭنان استام گرانت بولىنگەنىن ايتتى.
– پەداگوگ ماماندىعى بويىنشا وقىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى بەس جىلدا ەكى ەسە كوبەيدى. جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ شاكىرتاقى 84 مىڭ تەڭگە بولادى. وسىنداي ناقتى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە جاستاردىڭ مۇعالىم بولۋعا ىنتاسى ارتىپ كەلەدى. بىلتىر 1800-گە جۋىق «التىن بەلگى» يەگەرى پەداگوگ ماماندىعىنا وقۋعا تۇسكەن. ال بيىل 2 مىڭنان استام ۇزدىك تۇلەك ۇستاز ماماندىعىن تاڭداپ وتىر. بۇل – بارلىق «التىن بەلگى» يەگەرلەرىنىڭ 23 پايىزعا جۋىعى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءبارى قوعامدا ۇستازداردىڭ ابىروي-بەدەلىنىڭ ارتا تۇسكەنىن اڭعارتادى.
مۇعالىمنىڭ بىلىگىن, مارتەبەسىن كوتەرۋ جانە ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن باسقا دا كوپتەگەن ءىس اتقارىلدى. ناتيجەسى جامان ەمەس. بيىل وقۋشىلارىمىز الەمدەگى ەڭ بەدەلدى جەتى وليمپيادادان 27 مەدال الدى. بۇدان بولەك, حالىقارالىق وليمپيادالاردان 1000-عا جۋىق مەدال يەلەندى. بۇل – ارينە, ۇل-قىزدارىمىزدىڭ ساپالى ءبىلىمى مەن تەرەڭ ىزدەنىسى جانە ۇستازداردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. مەن جاقىندا وسىنداي ءبىر توپ وقۋشىنى اقورداعا ارنايى شاقىرىپ, ماراپاتتادىم. ولار قازاقتىڭ زياتكەر ۇلت ەكەنىن بۇكىل الەمگە تانىتىپ ءجۇر. جالپى, ناقتى جەتىستىكتەر از ەمەس. بىراق ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايدى. سەبەبى الدا اتقارىلاتىن شارۋا ودان دا كوپ. وسى ورايدا, بۇگىن وقۋ-اعارتۋ سالاسىنا قاتىستى بىرقاتار ويىمدى ورتاعا سالعىم كەلەدى, – دەگەن پرەزيدەنت ق.توقاەۆ بەس باسىمدىققا توقتالدى.
– ءبىرىنشى. ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتا ءتۇسۋ قاجەت. قازىر عىلىم مەن ءبىلىم, تەحنولوگيا وتە جىلدام وزگەرىپ جاتىر. كەشە العان ءبىلىمىڭ ەرتەڭ وزەكتى بولماي قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇعالىمنىڭ بىلىكتى بولۋى – وتە ماڭىزدى ماسەلە. جوعارى وقۋ ورنىندا العان بىلىممەن شەكتەلىپ قالۋعا بولمايتىنى تۇسىنىكتى. وزىق ويلى شاكىرت تاربيەلەۋ ءۇشىن ۇستازدار ۇدايى ىزدەنىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ وتىرۋى كەرەك. بالالاردىڭ وقۋعا زەيىنىن اشاتىن ءادىس-تاسىلدەردى جەتىك مەڭگەرگەن ابزال.
دامىعان مەملەكەتتەردە ءبىلىم بەرۋ سالاسى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تىرەگى, قوزعاۋشى كۇشى ەكەنى بەلگىلى. سونداي ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەگەن ءجون. بىراق باسقالاردىڭ بالا وقىتۋ ۇلگىسىن قۇر كوشىرىپ اكەلە سالۋعا دا بولمايدى. وزىق تاجىريبەنى ۇيرەنىپ, ونى ەلىمىزدىڭ بولمىسىنا بەيىمدەۋ كەرەك. جالپى, ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا, وقىتۋ ادىستەمەسىنە, وقۋلىققا ەنگىزىلەتىن كەز كەلگەن وزگەرىستى وتە مۇقيات سارالاۋ قاجەت. سەبەبى ءبىلىم سالاسىندا ەشقانداي قاتەلىككە جول بەرۋگە بولمايدى. ءبىر عانا قاتەلىكتىڭ سالدارى وتە اۋىر بولۋى مۇمكىن.
تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت – قالا جانە اۋىل مەكتەبىندەگى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىن تەڭەستىرۋ.
كەيىنگى ءتورت جىلدا 4 مىڭنان استام اۋىل مەكتەبىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قورى جاڭعىرتىلدى. ونىڭ باسىم كوپشىلىگى – اۋىل مەكتەپتەرى. اۋىلداعى ءبىلىم وشاقتارىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, جاڭادان كىتاپحانا, اسحانا مەن سپورت زالدارى سالىنىپ جاتىر. بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى. بالانىڭ ءبارى بىردەي. اۋىل بالاسى مەن قالا بالاسىنىڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى دە بىردەي بولۋى كەرەك, – دەگەن مەملەكەت باسشىسى «كەلەشەك مەكتەپتەرى» جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى دا وسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
وسكەلەڭ ۇرپاقتى الەۋمەتتىك كەسەلدەردەن ساقتاۋ ماڭىزدى
پرەزيدەنت كەلەسى باعىتتا ءبىلىم مەن تاربيەگە توقتالدى.
– ەكىنشى. ءبىلىم تاربيەمەن ۇشتاسقاندا عانا بەرەكەلى, ساپالى بولادى. ءبىلىم مەن تاربيە – كەز كەلگەن قوعامنىڭ قوس تۇعىرى. بۇل ەكەۋىن ءبىر-بىرىنەن ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. مەكتەپ – ءبىلىم مەن ءتالىم-تاربيەنىڭ كيەلى ورداسى. ۇلى اباي «ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزباق» دەگەن. وسكەلەڭ ۇرپاقتى بىلىمپازدىققا باۋلۋ قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, ولارعا دۇرىس جول كورسەتۋ, باعدار بەرۋ دە سونشالىقتى ماڭىزدى. ءبىز جاستاردىڭ ادال ءارى ەڭبەكقور بولىپ وسۋىنە ەرەكشە ءمان بەرۋىمىز قاجەت. ۇل-قىزدارىمىز جاقسى مەن جاماننىڭ, اق پەن قارانىڭ اراسىن اجىراتا ءبىلۋى كەرەك.
بيىلدان باستاپ ەلىمىزدە «ادال ازامات» ءبىرتۇتاس تاربيە باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستايدى. بۇل باعدارلامانى بارلىق مەكتەپ, سونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك مەكتەپتەر دە قولدانادى. سونداي-اق مەن وسى جوبانى پەداگوگ ماماندار دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا دا ەنگىزۋدى ۇسىنامىن. ۇلتتىق ءبىلىم سالاسىنداعى تاربيە جۇمىسىندا ءبىرتۇتاس جۇيە بولۋى كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى.
– ءاربىر جاس وتانشىل, جاسامپاز, جاڭاشىل, ءبىلىمپاز, ەڭبەكقور, ۇقىپتى, ۇنەمشىل بولىپ ءوسۋى كەرەك. سونداي ازاماتتار عانا مادەنيەتتى, قاۋىپسىز ءارى «زاڭ مەن ءتارتىپ» ۇستەمدىك قۇراتىن قوعامنىڭ ىرگەسىن قالاماق. حالقىمىز «تاربيە – تال بەسىكتەن باستالادى» دەپ بەكەر ايتپاعان. ۇرپاق تاربيەسىندە اتا-انا, مۇعالىم جانە مەملەكەتتىك ورگاندار بىرگە جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. سەبەبى جاۋاپكەرشىلىك بارىنە – ورتاق.
حاكىم اباي دا «ادامنىڭ ادامشىلىعى اقىل, عىلىم, جاقسى اتا, جاقسى انا, جاقسى قۇربى, جاقسى ۇستازدان بولادى» دەپ ايتقان. «وتباسى – مەكتەپ – مەملەكەت» ۇشتىگى ۇيلەسىمدى بولسا, جاقسى ناتيجەگە جەتۋگە بولادى. ال بۇل ۇشتىكتىڭ وزەگىندە – ەڭبەكقورلىق يدەياسى بولۋعا ءتيىس. جاس ۇرپاققا ەڭبەكسىز ەشقانداي يگىلىك بولمايتىنىن ۇنەمى ءتۇسىندىرىپ ايتۋ كەرەك. قوعامدا ماسىلدىققا جول بەرمەۋ قاجەت. سەبەبى بۇل جول تەك تىعىرىققا تىرەيدى.
«تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسى – وسى باعىتتاعى ناقتى شارانىڭ ءبىرى. مەن بۇعان دەيىن دە ايتتىم. تازا قازاقستان دەگەنىمىز – قورشاعان ورتانى تازا ۇستاۋ عانا ەمەس. ارينە, ول دا ماڭىزدى. سونىمەن بىرگە بۇل – وي-سانا تازالىعى دەگەن ءسوز. جان-دۇنيەسى تازا ادام قايىرىمدى, مەيىرىمدى بولادى. قولى تازا ادام جەمقورلىققا بارمايدى, ادال بولادى. اسىل قاسيەتتەردى بويىنا سىڭىرگەن ناعىز ادال ازاماتتار ادىلەتتى قازاقستاننىڭ تىرەگى بولاتىنى ءسوزسىز, – دەدى ق.توقاەۆ.
ۇشىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى وسكەلەڭ ۇرپاقتى الەۋمەتتىك كەسەلدەردەن ساقتاۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– بالالار ومىرلىك داعدىنىڭ كوبىن مەكتەپتە مەڭگەرەدى. ولار مۇندا تارتىپكە باعىنىپ, ءجۇرىپ-تۇرۋ ەرەجەلەرى مەن ادەپ نورمالارىن ساقتاۋدى ۇيرەنەدى. سوندىقتان مەكتەپ ءوزارا قۇرمەت پەن جاناشىرلىققا تولى ۇيلەسىمدى قوعامنىڭ ۇلگىسى بولۋعا ءتيىس. بالالاردى جاۋاپكەرشىلىككە باۋلىپ, ولارعا كەز كەلگەن ارەكەتتىڭ سالدارى بولاتىنىن ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى. «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى تاربيە جۇمىسىنىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالۋعا ءتيىس. ەڭ باستى مىندەت – وسى تۇجىرىمدامانىڭ ءمان-ماڭىزىن تۇسىنىكتى تىلدە, وزىق پەداگوگيكالىق ادىستەر ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ. بۇل ىسكە ديرەكتوردىڭ تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارى, سىنىپ جەتەكشىلەرى مەن مەكتەپ پسيحولوگتەرىنەن بولەك, بارشا ۇستاز قاۋىمى اتسالىسۋعا ءتيىس. ويتكەنى بۇل – مەملەكەتتىك ماڭىزى بار مىندەت.
بالالاردى الەۋمەتتىك كەسەلدەردەن قورعاۋ ءۇشىن ولاردىڭ سىني ويلاۋ قابىلەتىن ۇشتاۋ قاجەت. جاس ۇرپاقتىڭ كوپ ۋاقىتىن ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە وتكىزەتىنى بەلگىلى. ولار جالعان يدەيالار مەن مىنەز-ق ۇلىقتى بۇزاتىن تەرىس تاربيەنىڭ ىقپالىنا وڭاي ءتۇسۋى ىقتيمال. سول سەبەپتى ءار پەداگوگ بالالاردى ءوز ەموتسياسىن ۇستاۋعا, كەز كەلگەن نارسەگە نەمەسە جاعدايعا بايىپپەن قاراپ, دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا ۇيرەتۋى كەرەك. ناشاقورلىق پەن لۋدومانيا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, بۋللينگ جانە بۇزاقىلىق سىندى زياندى ادەتتەرمەن كۇرەسۋدە مۇعالىمدەر ايرىقشا ءرول اتقارادى. جاس ۇرپاق اراسىنداعى ناركوتيزمگە قارسى ءىس-قيمىلعا بۇكىل قوعام بولىپ جۇمىلۋ كەرەك. بۇل تۋرالى جاقىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ايتىلدى. بىراق ەڭ باستىسى, ءارتۇرلى ستيمۋلياتورلارمەن اۋەستەنۋ, ءتىپتى ول زيانسىز بولسا دا, ءتۇبى جارعا جىعاتىنىن بالالار مەن جاستارعا ءتۇسىندىرۋ قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
زياندى زاتتاردى تۇتىنۋ نەمەسە ۆيرتۋالدى ويىندار ارقىلى شىندىقتان اجىراپ, قيالعا ەرىك بەرۋ ادامدى اينالاسىنا جەكسۇرىن قىلىپ, قوعامنان شەتتەتەدى. شىن مانىندە, مۇنداي جاندار ءوز بولاشاعىنا بالتا شابادى. ولار جاقسى جۇمىس تاۋىپ, بەرەكەلى وتباسىن قۇرۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلادى. ءوزىنىڭ دارىنىن كورسەتىپ, بيىك ماقساتتارعا جەتە المايدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت مەكتەپ ءار بالا ءۇشىن قاۋىپسىز جەر بولۋعا ءتيىس ەكەنىن دە ايتتى.
– زورلىق-زومبىلىققا, الىمجەتىككە, ياعني بۋللينگكە, قاتىگەزدىك پەن وزبىرلىققا مۇلدە جول بەرىلمەۋى كەرەك. كەيىنگى ەكى جىلدا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن ناقتى شارا قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, كامەلەت جاسىنا تولماعاندارعا قاتىستى جاسالعان كەز كەلگەن زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن بەرىلەتىن جازا قاتايدى, بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ قۇزىرەتى كەڭەيدى. سونداي-اق تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە. بالالاردىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ جاعدايلارىنىڭ, ياعني ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپتە «111» پسيحولوگيالىق قولداۋ قىزمەتىنىڭ QR-كودى ورناتىلدى. جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە الىمجەتتىككە, بۋللينگكە قارسى «دوسبولLIKE» اتتى باعدارلاما ىسكە قوسىلادى.
نەگىزگى ماقسات – بالالار مەن جەتكىنشەكتەر اراسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ. بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى جۇمىس توقتامايدى, جاسوسپىرىمدەردىڭ قۇقىعى مەن مۇددەسىن قورعاۋ ماسەلەسى ءاردايىم مەملەكەت نازارىندا بولادى. «نە ەكسەڭ, سونى وراسىڭ» دەگەن. قازىر ءبىز ءبىر قوعام بولىپ جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا قانداي قۇندىلىقتاردى سىڭىرسەك, ەرتەڭ ونداعان جىلدان كەيىن ۇلتىمىزدىڭ ساپاسى دا سونداي بولماق. ادىلەتتى, وزىق, تازا, قاۋىپسىز جانە قۋاتتى قازاقستاننىڭ ىرگەسى مەكتەپتە قالانادى, – دەدى پرەزيدەنت.
جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى ءبىلىم
مەملەكەت باسشىسى الەم جاڭا تەحنولوگيالىق داۋىرگە قادام باسقانىن ايتىپ, جاھاندىق ۇدەرىستەرگە بەيىمدەلۋ كەرەكتىگىمىزدى ەسكەرتتى.
– ءتورتىنشى. ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكتىنى جەدەل ەنگىزۋ قاجەت. الەم جاڭا تەحنولوگيالىق داۋىرگە قادام باستى. ونىڭ باستى نىشانىن يننوۆاتسيانىڭ قارقىندى دامۋى مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ومىرىمىزگە دەندەپ ەنۋىنەن بايقاۋعا بولادى. سوندىقتان بۇگىندە «وزىق ويلى ۇلت» پەن «تەحنولوگيالىق ۇلت» ۇعىمدارى – ەگىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – جاھاندىق ۇردىستەرگە بەيىمدەلۋ. ول ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى تسيفرلىق ترانسفورماتسيانىڭ قارقىنىن ۇدەتۋ وتە ماڭىزدى. تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى يگەرۋ ءبىلىم سالاسىنداعى تەڭسىزدىكتى ەڭسەرىپ, وقۋ ساپاسىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋعا ۇلەس قوسادى.
بۇگىندە ەلىمىزدەگى مەكتەپتەردىڭ 95 پايىزدان استامى جىلدام ينتەرنەتپەن قامتىلعان. اتالعان كورسەتكىشتى 100 پايىزعا جەتكىزۋ كەرەك. جەرسەرىك جۇيەلەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن وسى ماقساتقا پايدالانۋعا بولادى. مۇنى جاي عانا ينفراقۇرىلىمعا تەڭدەي قول جەتكىزۋ ماسەلەسى ەمەس, الەۋمەتتىك ادىلدىكتىڭ ماڭىزدى يدەولوگيالىق قاعيداتى رەتىندە قاراستىرعان ءجون. سونىمەن قاتار وزىق يننوۆاتسيالىق تاسىلدەر ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردىڭ تولىققاندى ءبىلىم الۋىنا جول اشىپ, ينكليۋزيۆتى ورتا قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
ەلىمىزدە مەكتەپكە نەمەسە كوللەدجگە قابىلداۋ, سونداي-اق باسقا مەكتەپكە اۋىسۋ بويىنشا بارلىق نەگىزگى قىزمەتتەر تسيفرلىق جۇيەگە كوشىرىلگەن. ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ ءموبيلدى قوسىمشاسىندا ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى بارلىق اقپارات جينالعان Bilim قىزمەتى جۇمىس ىستەپ تۇر. بىراق الدا ءالى دە اۋقىمدى جۇمىس بار. بوساڭسۋعا بولمايدى. ۇكىمەت پەن اكىمدەر بۇل جۇمىسقا باسا ءمان بەرۋى كەرەك. مىسالى, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن ءتيىستى ينتەراكتيۆتى قۇرال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. وقىتۋعا ارنالعان تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن ەلەكتروندى وقۋلىقتار بارلىق وقۋشىعا قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە وقىتۋ ماتەريالدارى تۇگەل مۇقيات ساراپتالۋى كەرەك.
كەلەسى ماڭىزدى مىندەت. بالالارعا جاستايىنان جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن وقىتقان ءجون. بۇل – بولاشاقتا جاستارىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى وزىق مامان بولۋىنا قاجەتتى بىردەن-ءبىر داعدى. بۇل پەداگوگتەرگە دە قاتىستى. مۇعالىم ءوز ءپانىن جەتىك مەڭگەرىپ قانا قويماي, پەداگوگيكالىق تاجىريبەدە جاڭا تەحنولوگيالاردى دا قولدانا ءبىلۋى كەرەك. جالپى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىن مۇلدەم جاڭا ساپالى دەڭگەيگە شىعارۋ ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىق پايدالانعان ءجون. سىزدەر تۇتاس ەلىمىزدى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ ىسىندە الدىڭعى شەپتەن تابىلىپ, ءبىزدىڭ قوعامدى ناعىز پروگرەسسيۆتى ءارى دامىعان ۇلتقا اينالدىرۋعا ەرەن ۇلەس قوساسىزدار دەپ سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ق.توقاەۆ مۇعالىمنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسىنە توقتالىپ, «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى.
– بەسىنشى. مۇعالىمنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسى ءاردايىم باستى نازاردا بولۋعا ءتيىس. مەن ءسوز باسىندا ۇستازداردىڭ ءوز مىندەتىنەن تىس جۇمىستاردان بوساتىلعانىن ايتتىم. بىراق كەيدە جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى زاڭ تالاپتارىن ورەسكەل بۇزىپ جاتادى. پروكۋراتۋرا ورگاندارى مۇنداي زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا توسقاۋىل قويۋى كەرەك. سونداي-اق بالالارعا قاتىستى كەز كەلگەن جازاتايىم جاعداي ءۇشىن دە مۇعالىمدى جازالاۋ ورىنسىز. مەكتەپتەن تىس جەردە, اتا-انالاردىڭ جاۋاپسىزدىعىنان وقىس وقيعا بولسا, وعان پەداگوگ جاۋاپتى ەمەس. الماتى وبلىسىندا تۇلەكتەر اراسىندا بولعان قايعىلى جاعداي ءۇشىن ديرەكتور مەن مۇعالىمدەر جاۋاپقا تارتىلىپ, جۇمىستان شىعارىلدى. مينيسترلىك ولاردىڭ مۇددەسىن قورعاپ قالدى. دۇرىس. ءبىز مۇنداي كەلەڭسىزدىككە جول بەرمەۋىمىز كەرەك. «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا ۇستاز قۇقىعىن قورعاۋ جونىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت.
مەملەكەتتىڭ مىندەتى – مۇعالىمنىڭ قوعامداعى بەدەلىن جانە مارتەبەسىن مەيلىنشە ارتتىرۋ. تاعى ءبىر ماسەلە. ماڭعىستاۋدا بالالار ساپاسىز تاماقتان ۋلانىپ قالعانىن بىلەسىزدەر. وسى سۇمدىق جاعدايدان كەيىن مەكتەپتەگى تاماقتىڭ ساپاسىن قاداعالاۋ جۇمىسىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تولىعىمەن ءوز مىندەتىنە الدى. بۇل وتە دۇرىس شەشىم بولدى. جالپى, ءبىلىم سالاسى – مەملەكەت ءۇشىن ستراتەگيالىق ءمانى بار سالا. سوندىقتان قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندار ءبىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەردەن سىرت قالماۋى كەرەك. تۇپتەپ كەلگەندە, بالالاردىڭ اماندىعى, ولاردىڭ دەنساۋلىعى جانە ساپالى ءبىلىم الۋى – ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىنە تىكەلەي قاتىسى بار ماسەلە.
الەم تاريحىندا ءبىلىم-عىلىمدى باستى ورىنعا قويىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن, وراسان زور تابىسقا جەتكەن ەلدەر از ەمەس. ءبىلىم مەن عىلىم قازاقستان دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولۋعا ءتيىس. الداعى جىلدارى وسى مىندەتتى ورىنداۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالىپ جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. بۇل – مەملەكەت باسشىسى رەتىندە مەن ءۇشىن مىزعىماس باسىمدىق.
مەن قازاقستان ۇستازدارىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىن جوعارى باعالايمىن, سىزدەر جاس بۋىنعا بەرىپ جاتقان ءبىلىمنىڭ كۇشىنە سەنەمىن. شىن مانىندە, ۇستازدىق – جاي ماماندىق ەمەس, بۇل – ۇلى ميسسيا. ادام قانداي جەتىستىككە جەتىپ, بيىككە شىقسا دا, ۇستازىنىڭ الدىندا ءومىر بويى شاكىرت بولىپ قالادى. قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعى سىزدەردىڭ تاباندى ەڭبەكتەرىڭىزگە تىكەلەي بايلانىستى. سەبەبى سىزدەر تۇتاس ۇلتتى وقىتىپ, تاربيەلەپ جاتىرسىزدار. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنىپ, قاستەرلى مىندەتتى ابىرويمەن اتقارا بەرەسىزدەر دەپ سەنەمىن. سىزدەردىڭ ەڭبەكتەرىڭىز ەڭ جوعارى قۇرمەتكە لايىق. كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, ويى ۇشقىر شاكىرتتەرىڭىز كوبەيە بەرسىن! جاڭا وقۋ جىلى تابىستى بولسىن! – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى پرەزيدەنت.
مىندەتتەر مەجەلەنگەن مەزەت
تامىز كونفەرەنتسياسىندا سونداي-اق وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ بايانداما جاسادى. ول ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ باستى جيىنىندا ءبىلىم جۇيەسىندەگى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر مەن الداعى مىندەتتەرگە توقتالدى.
مينيستر مالىمدەگەندەي, 2 مەن 6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارمەن قامتۋ جوسپارى بۇگىندە 93%-عا ورىندالدى. ەندىگى مەجە – جىل سوڭىنا دەيىن بۇل كورسەتكىشتى 95%-عا جەتكىزۋ. وعان جەتۋگە ءتيىستى جاعداي جاسالىپ وتىر. ماسەلەن, بىلتىر باستالعان ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋدىڭ قاناتقاقتى جوباسى كەزەكتىلىكتىڭ 44%-عا ازايعانىن ءارى 8 ميللياردقا جۋىق تەڭگە ۇنەمدەلگەنىن كورسەتسە, بيىل 179 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم اشىلدى, ال كەيىنگى التى جىلدا بۇل كورسەتكىش 1 600 مەكەمەگە ارتتى. سونداي-اق مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «بەسكە دەيىن ۇلگەر» جانە «تىلگە بويلاۋ» قاناتقاقتى جوبالارى ءساتتى ىسكە اسىرىلدى. بۇل جوبالار اعىمداعى جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە جاپپاي ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ بيزنەس-قاۋىمداستىعىمەن كوپتەگەن تالقىلاۋلاردىڭ ناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن, اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان العاش رەت رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ءوزىن-ءوزى رەتتەيتىن ۇيىم قۇرىلدى.
– كەيىنگى التى جىلدا «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى, 1 300 مەكتەپتىڭ رەنوۆاتسياسى, 4000 مەكتەپتىڭ مودەرنيزاتسياسى, «ادال ازامات» ءبىرتۇتاس تاربيە باعدارلاماسى, زاماناۋي «كەلەشەك مەكتەپتەرىنىڭ» قۇرىلىسى تىڭ وزگەرىستەرگە ۇلكەن قوزعاۋ سالىپ, ءبىلىم سالاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا جول اشتى. بۇل باستامالار وسى جىلدارى ەلىمىزدەگى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ سانىن – 4 ەسەگە, اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردى – 2 ەسەگە, وقۋشى ورنىنىڭ تاپشىلىعىن 4 ەسەگە ازايتتى.
ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جانە پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋعا جاعداي جاساۋ 90%-عا ارتتى, ەرەكشە ءبىلىم قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا ارنالعان كابينەتتەر سانى ەكى ەسە ءوستى, ال ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەلىسى 230-عا جەتتى. وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قۇرىلتايدا قويىلعان مىندەتتەرگە سايكەس «مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى كەشەندى قولداۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ۇلىبريتانيانىڭ استاناسى لوندون قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كورمەسىندە ينكليۋزيا بويىنشا تۇڭعىش دۇنيەجۇزىلىك كونگرەستى 2025 جىلدىڭ قازان ايىندا قازاقستاندا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا 6 زاڭعا 94 تۇزەتۋ ەنگىزىلدى جانە بۇۇ-نىڭ بالا قۇقىقتارى تۋرالى حابارلامالارعا قاتىستى كونۆەنتسياسىنىڭ فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاماسى راتيفيكاتسيالاندى, – دەدى ع.بەيسەمباەۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قامقورشىلىق جانە قورعانشىلىق ورگاندارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا بەس مىڭ بالاعا كەمىندە ءبىر ماماننان كەلەتىن قورعانشىلىق ورگاندارى شتات سانىنىڭ ءنورماتيۆى بەكىتىلدى. بىرلەسكەن جۇمىس ناتيجەسىندە قورعانشىلىق ورگاندارى ماماندارىنىڭ شتاتى 593 بىرلىككە ءوستى. قاڭتار ايىندا جەنەۆادا قازاقستاندىق دەلەگاتسيا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋى تۋرالى ءتورتىنشى باياندامانى قورعاعاندا بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى قازاقستاندىق رەفورمالارعا جوعارى باعا بەرگەن.
جىل سوڭىنا دەيىن «قازاقستان بالالارى» ءبىرتۇتاس باعدارلاماسى قابىلدانادى. بالالاردىڭ مۇددەلەرىن جان-جاقتى ەسكەرەتىن بۇل باعدارلاما 7 ستراتەگيالىق باعىتتى قامتيدى (وتباسى, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ, قۇقىقتىق قورعاۋ, قاۋىپسىز ورتا قۇرۋ, بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋ جانە سپورت). مەملەكەت تاراپىنان پەداگوگتەردىڭ كاسىبي وسۋىنە جۇيەلى جاعداي جاسالىپ كەلەدى. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىمەن قامتۋ ەكى ەسەگە وسسە, ءادىل ءارى اشىق اتتەستاتتاۋدىڭ جاڭا تسيفرلىق جۇيەسى ساپالىق قۇرامدى 72%-عا ارتتىردى.
وتىرىستا باياندالعانداي, قازاقستاننىڭ PISA كورسەتكىشتەرى فرانتسيانىڭ پاريج قالاسىندا وتكەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن دامۋ ۇيىمىنىڭ وتىرىسىندا وڭ باعاسىن الدى, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىم جەتىستىكتەرىن مونيتورينگىلەۋدىڭ وتاندىق قۇرالى العاش رەت حالىقارالىق سەرتيفيكاتتاۋدان ءوتتى.
سونىمەن قاتار رەسپۋبليكالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ينفراقۇرىلىمى جاڭارتىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, تۇركىستانداعى ء«بىلىم-يننوۆاتسيا ليتسەيى» جاڭا عيماراتقا كوشىرىلسە, الماتىداعى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبى تولىقتاي رەنوۆاتسيادان ءوتتى. ال بۇرىنعى اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق دارىندى بالالارعا ارنالعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتە وقىتاتىن مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ جاڭا عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن.
جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى اياسىندا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى 150 مىڭ ورىندى قۇرادى, ونىڭ 70%-ى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا ءبولىندى. ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى ەكى ەسە ءوستى. كاسىپورىنداردىڭ ماقساتتى تاپسىرىسى بويىنشا وقىپ جاتقان كوللەدج ستۋدەنتتەرىنىڭ سانى سوڭعى ەكى جىلدا ءۇش ەسە ارتتى. بيىل بۇل كورسەتكىشتى 45 مىڭ ورىنعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. 74 كوللەدجدىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلدى. قازان ايىندا اقتاۋ قالاسىندا تۇركىتىلدەس ەلدەر اراسىندا قازاقستاننىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «TurkicSkills» ءبىرىنشى حالىقارالىق جۇمىسشى ماماندىقتار چەمپيوناتى وتەدى. ول جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن دامىتۋدى جانە ىلگەرىلەتۋدى ماقسات ەتەدى.
– وتكەن وقۋ جىلىندا ەلىمىزدىڭ ۇستازدار قاۋىمىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگى مەن شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرىنىڭ ارقاسىندا بىرقاتار جەتىستىككە قول جەتكىزدىك. ەندى جاڭا وقۋ جىلىنا جوسپارلانعان جاڭا مىندەتتەر تۋرالى ءسوز ەتسەك. «ادال ازامات» ءبىرتۇتاس تاربيە باعدارلاماسى مەنشىك نىسانىنا قاراماستان, ءبىلىم جۇيەسىنىڭ بارلىق ساتىسىنا جاپپاي ەنگىزىلەدى. جاساندى ينتەللەكتى ەلەمەنتتەرى جاڭا وقۋ جىلىندا ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋ باستالادى. اكادەميالىق ەركىندىك پەن ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىكتى باسشىلىققا الاتىن, ءار وقۋشىعا باعىتتالعان جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قالىپتاستىرىلادى. AI-Kitap پلاتفورماسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن قولدانىسقا ەنگىزۋ جوسپارلانعان. وسىعان بايلانىستى پەداگوگتەر 3-دەڭگەيلىك كۋرستان وتكىزىلەدى (Acquire → Deepen → Create). 1-11-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ بارلىعى «Day of AI» كۋرستارىمەن قامتىلادى. «كەلەشەك مەكتەپتەرىنىڭ» جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ, سۇيەمەلدەۋ جانە ادىستەمەلىك باسقارۋ ىبىراي التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنا جۇكتەلەدى. ء«ار مەكتەپ – ۇزدىك مەكتەپ» قاعيداتىنا نەگىزدەلە وتىرىپ, ساپا مەن تەڭ قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلى مەن اككرەديتتەۋدىڭ ستاندارتتارى ەنگىزىلەدى. پەداگوگتەردى اتتەستاتتاۋدىڭ تسيفرلىق «ۇستاز» پلاتفورماسى تولىققاندى جۇزەگە اسادى. جاس ءارى تالانتتى مۇعالىمدەردىڭ بازاسى جاساقتالادى. ءبىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستەردىڭ جاڭا بۋىن مەنەدجەرلەر پۋلىن قالىپتاستىرۋ جالعاسادى, – دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن مينيستر.
ۇزدىكتەر تاجىريبەسى
رەسپۋبليكالىق تامىز كونفەرەنتسياسىنىڭ مىنبەرىندە بىرنەشە ءبىلىم سالاسى قىزمەتكەرى ءسوز سويلەپ, ءوز تاجىريبەسىن ءبولىستى. سولاردىڭ ءبىرى قىزىلوردا وبلىسى № 290 كەلەشەك مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ءمولدىر سماحانوۆا ءوزى باسقارىپ وتىرعان وقۋ وشاعىندا قولايلى, جايلى جاعداي جاسالعانىن, سونىڭ ناتيجەسىندە, وقۋشىلارىنىڭ قولدانبالى ءبىلىم ارقىلى پراكتيكالىق ويلاۋى دامىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.
– ءبىز جاساندى ينتەللەكتىنى وقىتۋ قۇرالى رەتىندە ۇتىمدى پايدالانا باستادىق. العاشقى جەڭىستەرىمىز دە بار. وقۋشىلارىمىز قىتايدىڭ ماكاو قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق روبوتتەحنيكا چەمپيوناتىندا جەتى بىردەي جۇلدەگە يە بولدى. ءبىز ءۇشىن ءار وقۋشى – قايتالانباس تۇلعا, ءوز دارىنى مەن دامۋىنا لايىق جەكە الەم. سوندىقتان مەكتەپتەردەگى ينكليۋزيۆتى ورتانى, تەڭ مۇمكىندىك پەن شىنايى قامقورلىق كەڭىستىگىن قالىپتاستىرىپ كەلەمىز. جالپى, ءوز باسىم, «كەلەشەك مەكتەپتەرىنىڭ» نەگىزگى ميسسياسى ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن بالاسىنا بىردەي دارەجەدە زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ, سول ارقىلى ورتا ءبىلىم دەڭگەيىن كۇرت ءوسىرۋ, ياعني PISA كورسەتكىشتەرىن بارىنشا جاقسارتۋ دەپ ءتۇسىندىم.
تاربيە ماسەلەسى – باستى باعىت. ءبىز ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋمەن شەكتەلمەي, جاس ۇرپاقتى ومىرلىك ۇستانىمى نىق, ادال ازامات رەتىندە تاربيەلەۋگە باسا نازار اۋدارامىز. وتكەن جىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ مەكتەپتەرىندە ەنگىزىلىپ جاتقان «ادال ازامات» ءبىرتۇتاس تاربيە باعدارلاماسى وسى ماقساتقا قىزمەت ەتەدى. ونىڭ تۇپكى ءمانى – ادىلدىك, ادامگەرشىلىك, جاۋاپكەرشىلىك جانە ەڭبەكسۇيگىشتىك سياقتى قۇندىلىقتاردى بالا بويىنا ءسىڭىرۋ. بالا تاربيەسى – مۇعالىم مەن اتا-انانىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى, ال زاماناۋي مەكتەپتەردىڭ مازمۇنىن بيىكتە ۇستاۋ – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز, – دەدى م.سماحانوۆا.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, مەكتەپ اشىلعاننان كەيىن جەرگىلىكتى تەلەارناعا سۇحبات بەرگەن ولجاس اتتى كەلەشەك مەكتەپ وقۋشىسى «وسى ءبىلىم ۇياسىندا ساعان نە ۇنايدى؟» دەگەن سۇراققا: «مەن مەكتەپتىڭ قولايلى, وزىڭە قىزىق ىسپەن, ۇنايتىن باعىتپەن اينالىسۋىڭا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە قۋاندىم. ءوزىمنىڭ وسى ورتادا قاجەت ەكەنىمدى سەزىندىم», دەپ جاۋاپ بەرىپتى. ال ماقسات ەسىمدى وقۋشىسى اقيىق اقىن مۇقاعاليدىڭ ءرولىن مەكتەپىشىلىك «سامعاۋ» تەاترىندا سومداعاننان كەيىن ساباققا دەگەن كوزقاراسى كۇرت وزگەرگەن. ۇلگەرىمى جاقسارىپ, پاتريوتتىق سەزىمى ارتا تۇسكەن.
اقتوبە پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرى دارحان شاڭباەۆ 2025 جىلدىڭ ەلىمىزدە جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى بولىپ جاريالانۋى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك بىلىمگە دەگەن كوزقاراستى تۇبەگەيلى وزگەرتكەنىن ايتتى. ونىڭ ويىنشا, بۇل باستاما – ەڭبەك ادامىنا جاڭا مارتەبە بەردى.
– بيىلدان باستاپ بارلىق مەكتەپكە «كاسىبي باعدار بەرۋشى» لاۋازىمى ەنگىزىلىپ, 1000-عا جۋىق پروفيلدىك سىنىپ اشىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ناقتى كاسىپ يەسى بولۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. قازىر تالاپكەرلەر سانى جىل ساناپ كوبەيىپ كەلەدى. مىسالى, ءبىزدىڭ كوللەدجدە بىلتىر 1 ورىنعا 7 تالاپكەر تالاستى. بۇل مەملەكەتتىك تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم سالاسىنداعى ساياساتتىڭ تابىستى جۇزەگە اسىپ جاتقانىن كورسەتەدى. وسى ءۇردىستىڭ ودان ءارى جالعاساتىنىنا سەنىمىمىز مول, – دەدى ول.
د.شاڭباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى اياسىندا سالادا ىلگەرىلەۋ كوپ. ايتالىق, ەلىمىزدىڭ 60 ءبىلىم ۇيىمى الەمنىڭ 30-عا جۋىق دامىعان ەلىنىڭ وقۋ ورنىمەن سەرىكتەستىك ورناتىپ, 200-دەن اسا ادام تاعىلىمدامادان وتكەن. كوللەدجدەر ءبىلىم باعدارلامالارىن سالالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىپ جاتىر. مىسالى, اقتوبە پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ 6 ستۋدەنتى بريتاندىق «Reason–Certiport» كومپانياسىنان ءىت باعىتى بويىنشا تاجىريبەدەن ءوتىپ, سەرتيفيكات الدى.
– كوللەدجدەردە كاسىپورىندار تاراپىنان شەفتىك قامقورلىق سانى ارتىپ جاتىر. مەن جۇمىس ىستەيتىن وقۋ ورنى كادرلار دايارلاۋ ماقساتىندا «كوللەدجدەر جانە ERG» اليانسىنا كىردى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءبىلىم باعدارلامالارىن بىرلەسىپ وزەكتەندىرۋگە, دۋالدى وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋعا, پەداگوگتەردىڭ تاعىلىمدامادان وتۋىنە ىقپال ەتەدى. كاسىپتىك ءبىلىم سالاسىن ترانسفورماتسيالاۋ – ەكونوميكانىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن اسا قاجەتتى قادام. ءبىز ستۋدەنتتەرمەن جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن كوپفۋنكتسيونالدى قىزمەتتەردى اتقاراتىن, قازاقشا سويلەپ, سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە الاتىن «Smartkhan» اتتى روبوتتى جاساپ شىعاردىق. بۇل دا جاساندى ينتەللەكت پەن كاسىپتىك ءبىلىمنىڭ ۇشتاسۋى دەپ بىلەمىن, – دەدى د.شاڭباەۆ.
كونفەرەنتسيادا مەملەكەت باسشىسى ءبىر توپ پەداگوگتى ءبىلىم بەرۋدەگى اسا ۇزدىك جەتىستىكتەرى مەن ەلىمىزگە سىڭىرگەن ايرىقشا ەڭبەگى ءۇشىن مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتاپ, ەڭبەگىنە تابىس تىلەدى.
