تەرەكەڭ 1938 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى جاڭبىرشى, اناسى كۇرەڭ ەلىنە وتە سىيلى كىسىلەر بولعان. بۇل وتباسى سوتسياليستىك قۇرىلىس جىلدارىندا ەڭبەك وزاتى اتانىپ, رەسپۋبليكا كولەمىندەگى جارىستاردا ۇنەمى الدىڭعى قاتاردا جۇرگەن. وسىنداي تامىرى تەرەڭ, تەكتى شاڭىراقتان شىققان تەرەكەڭ ءومىر بويى سول ابىرويدى بيىك ۇستاپ ءوتتى.
قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ۇزدىك اياقتاپ, ارتىنان الماتىداعى جوعارى پارتيا مەكتەبىن بىتىرگەن. بىراق اۋىلدا تۋىپ-وسكەن ازامات ءوز ءبىلىمىن بيىك مانساپقا ەمەس, تۋعان جەرىن تۇلەتۋگە ارنادى.
1963 جىلى ول گۋرەۆ وبلىسىنىڭ ماڭعىستاۋ اۋدانىندا العاش قازاق تىلىندە جارىق كورگەن «جاڭا ءومىر» گازەتىنە قىزمەتكە كەلدى. ول ۋاقىتتا گازەت شىعارۋ – قاعاز تولتىرىپ, اقپارات تاراتۋ عانا ەمەس, ۇلتتىڭ ساناسىن وياتۋ, ەلمەن بىرگە ەتەنە بولۋ دەگەن ءسوز. ال تەرەكەڭ وسى مىندەتتى جان-تانىمەن سەزىندى. ءتىلشى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, رەداكتوردىڭ ورىنباسارى, اقىرىندا رەداكتور بولا ءجۇرىپ, باسقارعان باسىلىمىن حالىقتىڭ ناعىز ۇنىنە اينالدىردى. ول جاي عانا رەداكتور ەمەس ەدى. ول – تۇتاس ءبىر ايماقتىڭ ءسوزىن سويلەگەن, ءۇنىن ەستىرتكەن رۋحاني كوشباسشى بولدى. ءومىر بويى گازەت شىعارىپ قانا قويماي, ءوڭىر تاريحىن تۇگەندەدى, حالىقتىڭ جادىن ساقتادى, ءوزى تۇرعان ولكەنىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ونىڭ ءار ءىسى, ءار ارەكەتى – ۇلتتىق رۋحتىڭ ۇيىتقىسى تۇعىن.
ول كەزەڭدە جۋرناليستەر گازەتتى شىعارۋ ءۇشىن قورعاسىن ارىپتەردى قولمەن تەرىپ, بوياۋ ءيىسى اڭقىعان باسپاحانادا تاڭ اتقانشا وتىر. قۇرال-جابدىق تا, كادر دا تاپشى. بىراق تەرەكەڭ تالعامپازدىعى مەن تاباندىلىعى ارقىلى ساپانى بيىك ۇستادى. ول ءار ماقالانى سۇزگىدەن وتكىزىپ, ار مەن نامىس تۇرعىسىنان قاراپ قابىلدايتىن. سوندىقتان بولار, «جاڭا ءومىردىڭ» ءار سانىن وقىرمان قاۋىم اسىعا كۇتەتىن. بۇل باسىلىمنان شىندىق پەن سەنىمنىڭ لەبى ەسىپ تۇراتىن. توقسانىنشى جىلدارى باستالعان ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭى, وتپەلى كەزەڭ جاقسىلىقتارىمەن قوسا, قيىنشىلىقتاردى دا الا كەلدى. بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا اۋداندىق گازەتتەر جابىلىپ جاتتى, جۋرناليستەر جۇمىسسىز قالدى. سوندا ول گازەت رەداكتورى, جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتى رەتىندە اۋدان باسشىلىعىنا «جاڭا ءومىردى» ساقتاپ قالۋ جونىندە اشىق حات جازدى. ەل وعان ءۇن قوستى, وسىلايشا گازەت امان قالدى. قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, ءوزى ۇزاق جىل ەڭبەك ەتكەن اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتانعان تەرەكباي جاڭبىرشى ۇلىنىڭ جارقىن بەينەسى كوز كورگەن زامانداستارىنىڭ جادىندا ۇزاق ساقتالارى انىق.
ونىڭ قازاقتىڭ ارداقتى جازۋشىسى ءابىش كەكىلباي ۇلىمەن دوستىق قارىم-قاتىناسى ەرەكشە بولدى. ءبىر وڭىردە تۋىپ-وسكەن ولاردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە قاتار ءبىلىم الۋى, ودان كەيىن عۇمىر بويى ءبىر-بىرىنەن بايلانىسىن ۇزبەي, سىيلاستىقتا ءجۇرۋى سوعان ءبىرشاما كۋا بولعان مەن ءۇشىن دە ماقتانىش. ول ەكەۋىنىڭ ەڭ الدىمەن ماڭعىستاۋ دەپ اتالاتىن كيەلى مەكەندە دۇنيەگە كەلۋى, سول بالا كەزدەن باستالعان دوستىق ارقاۋىنىڭ جىلدار وتكەن سايىن بەرىك بولا ءتۇسۋى كىم-كىمگە دە ۇلگى ەدى. ءابىش اعامىز «قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى» اتانىپ, كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلدى. ەلىمىزدىڭ العاشقى مەملەكەتتىك حاتشىسى بولدى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاندى. سول ۋاقىتتاردىڭ بارلىعىندا دا ەلگە كەلگەندە ولار ءبىر-بىرىمەن ساعىنىسىپ كورىسەتىن, ءبىرىن-ءبىرى ىزدەيتىن.
تەرەكباي جاڭبىرشى ۇلىنىڭ وتباسىلىق ءومىرى دە ونەگەگە تولى. جۇبايى سۆەتلانا قاناپياقىزى ماڭعىستاۋداعى ساۋدا جۇيەسىندە ابىرويمەن ەڭبەك ەتىپ, بەس بالا تاربيەلەگەن. تەرەكەڭ مەن سۆەتلانا اپاي اينالاسىنا سۇيكىمدى جۇپ رەتىندە سىي-قۇرمەتكە بولەندى. ولاردىڭ ۇل-قىزدارى ەلگە قىزمەت ەتىپ, اتا-انا اماناتىن ادال اتقارىپ ءجۇر. ۇلى ەدىل جاڭبىرشين – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قوعام قايراتكەرى. ەكولوگيا, تابيعاتتى قورعاۋ سالاسىنداعى باستامالارىمەن ەلگە تانىلعان ازامات. ول «پاراسات», «قۇرمەت» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ەكولوگى» اتاعىن العان.
تەرەكباي جاڭبىرشى ۇلى ماڭعىستاۋدىڭ سول كەزدەگى رۋحاني ورتالىعىن قالىپتاستىرۋدا ەرەكشە ەڭبەك ءسىڭىردى. ماسەلەن, ول اقتاۋدىڭ ىرگەسى ەندى قالانىپ جاتقان كەزدە, قالا حالقىنا رۋح بەرۋ ءۇشىن كۇيشى دوسى سەرجان شاكىراتوۆتى ارنايى شاقىرتىپ, مادەني كەش ۇيىمداستىردى. بۇل 1973 جىلدىڭ كۇزىندە بولاتىن. سونى «يۋبيلەينىي» دەگەن كينوتەاتردىڭ ساحناسىندا وتكىزدىك. اڭگىمەنى ارىدەن باستاعان تەرەكەڭ كيەلى تۇبەكتىڭ تىرشىلىگىن, تاريحىن, جاعراپيالىق ەرەكشەلىكتەرىن, اۋليەلەر مەكەنى ەكەنىن دە ايتتى. سوسىن بىزگە كەزەك كەلدى. دومبىراشى سەرجان اعامىز باستاپ, «اداي» كۇيىن تارتتى. مەن ءۇش تىلدە ءان شىرقاعاننان كەيىن كورەرمەن ساحناعا توپىرلاپ شىعىپ, جىلى سوزدەرىن ايتىپ, ەرەكشە كوزقاراس ءبىلدىردى. بۇل – كونتسەرت قانا ەمەس, ەلدىك سانانى سىلكىنتكەن تاريحي ءسات ەدى.
ونىڭ تاعى ءبىر ەرەن ەڭبەگى – ماڭعىستاۋدىڭ تاريحي جادىن جاڭعىرتۋعا اتسالىسۋى. ول قىزمەت كابينەتىندەگى شكافتارعا جۇزدەگەن تاريحي قولجازبالار, ماقالالار, شەجىرە كەستەلەرى مەن مۇراعات قۇجاتتارىن جيناپ, ولاردى «ارىس ادايىم» اتتى كىتاپقا اينالدىرۋدى ارماندادى. بۇل دەرەكتەر اراسىندا قازاق باتىرلارىنىڭ جورىقتارى, ارال-كاسپي اراسىنداعى كونە سۋ جولدارى, ورىس ارحيۆتەرىندە ساقتالعان 1812 جىلعى فرانتسۋز–رەسەي سوعىسىندا قازاق جاساقتارىنىڭ قاتىسۋىنا بايلانىستى تىڭ مالىمەتتەر بار ەدى. تەرەكەڭ, سونداي-اق تۇرىكمەنستانعا شەكارالاس وڭىردەگى شەرقالا تاۋىنىڭ اڭىزىن, جەراستى بۇلاقتارىن زەرتتەپ, كارتاعا تۇسىرۋگە كۇش سالعان. بۇل دەرەكتەردىڭ بارلىعى – بۇگىنگى جاس زەرتتەۋشىلەرگە التىن قازىنا. ول ءتىپتى ۇستىرتتە قۇدىق قازىپ, شولدە سۋ كوزىن تاپقان بابالارىنىڭ ەرلىگىن جازباق بولدى. بىراق كوپ ەڭبەگى ءالى كۇنگە دەيىن جاريالانباي جاتىر, ويتكەنى ول كىسى ءبارىن سوڭىنا دەيىن رەتتەپ ۇلگەرمەي كەتتى.
ونىڭ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جازعان ەستەلىكتەرى – تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ ايناسى. «مەن ايتايىن باباڭنان» دەگەن تاريحي وچەرك – ۇرپاققا قالدىرعان اماناتى. بۇل جازبالاردا ماڭعىستاۋدىڭ وتكەنى, ەل ىشىندەگى رۋحاني دىڭگەكتەر جايلى مول ماعلۇمات بار.
تەرەكباي جاڭبىرشى ۇلى – ەلدىڭ ەسىندە سوزبەن ەمەس, ىسپەن قالعان ازامات. ول ومىردەن وتكەنىمەن, ونەگەسى ولگەن جوق. ونىڭ قالامىنان تۋعان شىعارمالارى – حالقىنىڭ قازىناسى. ونىڭ ەڭبەگى – ماڭعىستاۋدىڭ رۋحاني بەت-بەينەسى. ونىڭ جولى – بۇگىنگى ۇرپاققا باعدار, ەرتەڭگى بۋىنعا ونەگە.
تەرەكەڭ – «مەن» دەگەن جوق, «ەل» دەدى. داڭق ءۇشىن ەمەس, پارىز ءۇشىن ءومىر ءسۇردى. وسى وبلىستىڭ اشىلۋىنا, ونىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, مادەني-رۋحاني مۇرالارىنىڭ جاڭعىرۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان ابزال اعانى ماڭگىلىك ەستە قالدىرۋ شارالارى قولعا الىنسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
بايانعالي قۇلتاەۆ,
ولكەتانۋشى
