سۋرەتتى تۇسىرگەن – اۆتور
قالتارىستاعى ەڭسەلى بولمەگە كىرىپ بارعانىمىزدا, ورتاداعى ستانوك تىنىمسىز جۇمىس ىستەپ تۇرعان-دى. استىنان اپپاق پلاستماسسا ستاقاندار توپىرلاپ ءتۇسىپ جاتتى. ەكى مينۋتتا بىرەۋىن شىعارادى ەكەن. زەرتحاناشىلاردىڭ ءبىرى اناۋ باسىنان قاپتاعى تۇيىرشىكتەردى بەلگىلى مولشەردە سالىپ وتىرادى. الىپ اپپاراتتىڭ ىشىندە قانداي ۇدەرىس ءجۇرىپ جاتقانىن بولجاۋ قيىن ەمەس. بىلۋىمىزشە, تۇيىرشىكتەردى ستانوكتىڭ ءبىر بولىگىندە ەرىتىپ, ەكىنشى بولىگىندە قالىپقا سوعادى دا, ستاقان ەتىپ شىعارا بەرەدى. سۇرانىسقا قاراي كەز كەلگەن قالىپتى قويىپ, باسقا دا دۇنيەلەر شىعارۋعا بولاتىن سەكىلدى. مۇنداعى عالىمدار سۋ سۇزگىلەرىن باستان-اياق وزدەرى وندىرەدى. ەڭ قىزىعى, ستاقان ىشىندەگى سۇزگىلەر تازا تابيعي ماتەريالدان جاسالادى.
«كادىمگى وسىمدىك قالدىقتارىن ورتەۋ ارقىلى كومىر, تسەلليۋلوزا الامىز. مىناۋ اپپاق ۇنتاق كادىمگى قاعاز جاسايتىن شيكىزات. ونى ميكروسكوپپەن قاراساڭىز, ۇزىن-ۇزىن تالشىقتار كورىنەدى. مۇنى مولشەرىنە قاراي جەلىممەن ارالاستىرىپ, پرەستەسەڭىز, كۇندەلىكتى قولدانىپ جۇرگەن قاعاز شىعادى. الايدا بىزدە ءوندىرىس جوق. كىمدە-كىم قاعاز شىعارامىن دەسە, زەرتحاناداعى جاساپ جاتقان دۇنيەلەرىمىزدى الىپ بارمايمىز با؟ وكىنىشتىسى, ءوندىرىس جوق», دەيدى س.امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمدىق قولدانىستاعى ۇلتتىق عىلىمي زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى قىدىرموللا اقاتان.
كوردىڭىز بە, عالىمدار ءونىم فورمۋلاسىن ويلاستىرىپ, دايىنداپ قويعان. وكىنىشتىسى سول, زەرتحانادان ارى شىقپايدى. مۇندا جازۋعا ارنالعان قاعاز عانا ەمەس, ءتۇر-ءتۇرىن جاساۋدىڭ جولىن قاراستىرعان. مايلىقتان باستاپ, قاعاز دورباعا پايدالاناتىن قاعازدارعا دەيىن بار. راس, ەكولوگيالىق ءونىم – كاسىپتىڭ كوزى. سونىمەن قاتار توپىراق قۇنارىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان گيدروگەل دە ويلاستىرعان.
«جاۋىن-شاشىن ازايىپ, قۇرعاقشىلىق بولعان كەزدەرى گيدروگەل ءوز بويىنداعى ىلعالدى وسىمدىككە بەرىپ, قايتا ءسىڭىرىپ الۋ قاسيەتىنە يە. ونىڭ ۇستىنە, باكتەرياعا قارسى قاسيەتى دە بار. بۇلار كۇنباعىس تۇقىمىنىڭ قاۋىزىنان, كۇرىش سابانىنان الىنعان ميكروكريستالدى بيوماتەريالدار», دەيدى اعا عىلىمي قىزمەتكەر اينۇر قۇماربەكقىزى.
ايتقانداي, زەرتحانالاردىڭ بىرىندە سۋ سۇزگىلەرىنىڭ ستاقاندارى قۇيىلىپ جاتسا, ەندى بىرىندە بيوماتەريالدان جاسالعان سۇزگىلەر وندىرىلەدى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن عالىمدار وسىمدىك بيوماسساسىن ورتەۋ ارقىلى كومىر الادى. سونى عوي, سۇزگى رەتىندە پايدالانىپ جۇرگەندەرى. حيميا عىلىمدارىنىڭ PhD قىدىرموللا اقاتاننىڭ ايتۋىنشا, بۇل سۇزگىلەر سۋدى تازارتۋدىڭ وزىندە قۇرامىنداعى پايدالى ەلەمەنتتەردى ساقتاپ قالادى. ال كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ بۇيىرىندە تۇراتىن سۇزگىلەر سۋدىڭ تۇگىن قالدىرماي ءسۇزىپ شىعادى. دەمەك, ونداي سۋدىڭ نە پايداسى, نە زيانى جوق.
ۋنيۆەرسيتەتتەگى تازا سۋ سۇزگىلەرىن جاساۋ جوباسى «Agua-Saf» اتتى رەسپۋبليكالىق پاتەنت الىپ, ەندى كوممەرتسيالاندىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل سۇزگىلەر نارىققا شىقسا, باعاسى قولجەتىمدى, ساپاسى جوعارى بولارى انىق. سونىمەن قاتار جوعارىدا ايتقانداي, قاعاز ءوندىرۋ سەكىلدى جۇمىسپەن اينالىسۋعا بەل بۋعان كاسىپكەرلەرگە دە جوعارى وقۋ ورنى عالىمدارى قولداۋ كورسەتۋگە ءازىر.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
