قاۋىپسىز جازعى دەمالىس

مۇمكىندىك

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ ما­لىمەتى­نە سۇيەنسەك, بالالاردىڭ ساۋىقتىرۋ دەمالىسىن, بوس ۋاقى­تىن جانە ەڭبەك­پەن قامتىلۋىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا بىرىڭعاي ادىستەمەلىك ۇسىنىم بار. سونداي-اق رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك شتابتار قۇرىلىپ, وتىرىستارىندا بارلىق دەمالىس ورتالىعىنىڭ ءتىزىمى ازىرلەنىپ, ولاردىڭ دايىندىعى پىسىقتالعان. وسى جۇمىستىڭ ءبارى 9 بىردەي مەملەكەتتىك ورگاننىڭ بىرلەسكەن جوسپارى اياسىندا ىسكە اسىپ وتىر.

ەندى سول جوسپارعا زەر سالساق, ەلىمىز­دىڭ 10 مىڭنان اسا دەمالىس ورنىندا 3,2 ملن بالا جازعى كانيكۋلىن وتكىزەدى ەكەن. ونىڭ 15 مىڭنان كوبى جىل بويعى ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىندا, 186 مىڭ بالا – قالا ماڭىنداعى, 2,8 ملن بالا مەكتەپ جانىنداعى, 160 مىڭ بالا شاتىرلى جانە كيىز ءۇي دەمالىس ورىندارىندا دەمالادى.

وسى اپتانىڭ باسىندا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ: «جال­پى, بالالاردىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىم­داستىرۋ ماقساتىندا قامتىلاتىن جازعى ەڭبەك, تۋريستىك, شى­عار­ما­شى­لىق, زياتكەرلىك, ءبىلىم بەرۋ باعى­­­تىنداعى ءىس-شارالارمەن 3,4 ملن با­لانى قامتۋ جوسپارلانعان. جەر­­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بيىل بالا­لاردىڭ ساۋىقتىرۋ دەما­­­لىسىن, بوس ۋاقىتىن جانە جۇ­مىس­­پەن قامتىلۋىن جو­عارى ءارى ساپالى دەڭگەيدە ۇيىم­داس­تىرۋعا ءتيىس. مينيسترلىك جاز­عى دەمالىستى مازمۇندى ۇيىمداس­تىرۋ ماقساتىندا 120 مىڭ ۇيىمداس­تى­رۋشى-پەداگوگتى ارنايى دايىن­دىقتان وتكىزدى. وسىعان قوسا 12 مىڭنان اسا ستۋدەنت پەن ەرىكتى­لەردى تارتۋ جوسپاردا بار», دەدى.

تاعى ءبىر قوسا كەتەتىن جاڭالىق, «قازاقستان حالقىنا» قورى حالىق­تىڭ الەۋ­مەتتىك وسال توپتارىنان جانە اۋىلدىق جەرلەردەگى كوپ­بالالى وتباسىلاردان شىققان 10 مىڭ بالاعا تەگىن دەمالۋعا جولداما بەردى. بۇل «جازدىق جولداما» جوباسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلدى.

ءار ءوڭىردىڭ ءوز جوباسى بار

سالا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە قارا­عاندا, بۇگىندە بالالاردى جازعى ساۋىق­تىرۋمەن قامتۋ جاعى­نان شىعىس قازاقستان (99,9%), اباي (99,3%), پاۆلودار (98,5 %), قوس­تاناي (98,5%), اقتوبە (98,2%) وبلىس­تارىنىڭ كورسەتكىشتەرى جو­عارى بولىپ وتىر. وڭىرلەردە جاز­عى دەمالىستى ۇيىمداستىرۋدا ينفرا­قۇرىلىمدىق جانە مازمۇندىق تۇرعىدان وڭ ىزدەنىستەر بار.

اتاپ ايتقاندا, تۇركىستان وبلىسىندا بالالاردى جازعى ساۋىق­تىرۋ جانە دەمالىسپەن قامتۋ ماق­سا­تىندا 10 لاگەردىڭ جانىنان مودۋل­دىك كورپۋستار سالىنىپ جاتىر.

شىعىس قازاقستان وبلىسىندا «قوناق­جاي وتباسى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جالعاسادى. بيىل جو­بانىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ, 140 بالانى قامتۋعا 6 ەلدى مەكەننەن 62 وتباسى تارتىلادى.

اقتوبە وبلىسىندا ءبىلىم الۋشى­لاردىڭ كاسىپتىك باعدارلانۋىنا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى. جازعى لاگەرگە قاتىسۋشى وقۋشىلار وب­لىس­­تاعى كوللەدجدەر بازاسىندا ءتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا تاجىريبەلىك ساباقتار مەن شەبەرلىك ساعاتتارىنا قاتىسادى.

سونىمەن قاتار « ۇلى دالا كە­رەمەتى», «جاس عالىم», «گاسترو­تۋ­ريزم», «كيەلى شىعىس», «قوناق­جاي وتباسى», ء«بىر كۇن اۋىلدا» جوبالارى قولعا الىنباق.

كەڭەس كوپتىك ەتپەيدى

ءار ادام ءوز وتباسىنا ەڭ ءبىرىنشى اماندىق تىلەيدى. جاز – وقۋ­شىلار اسىعا كۇتەتىن مەرەيلى مەزەت قانا ەمەس, بالالار اراسىندا وقىس وقيعالار ءجيى كەزدەسەتىن, سول سەبەپتى ساقتىقتى كۇشەيتەتىن كەزەڭ. وسىعان وراي وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى قاراپايىم قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرى جازىلعان, كۇتپەگەن جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەگى تۋرالى پايدالى كەڭەستەر كورسەتىلگەن كىتاپشالار دايىندادى. بۇل كىتاپشالاردى اتا-انالار ءوزىنىڭ دەمالىسقا اتتانىپ بارا جاتقان بالاسىمەن بىرگە وتىرىپ مۇقيات وقىپ الۋىنا دا, كىشكەنتاي ساياحاتشىنىڭ قالتاسىنا «قاۋىپسىزدىك كارتاسى» رەتىندە سالىپ بەرۋىنە دە بولاتىنداي.

وقۋشىلارعا ارنالعان كىتاپشا (guidebook) «سەنىڭ قۋانىشقا تولى جازعى دەمالىسىڭ» دەپ اتالادى ەكەن. وندا بالاعا مىناداي اقپارات بەرىلگەن:

1) ەگەر سەن جاياۋ جۇرسەڭ, ترو­تۋار­مەن نەمەسە جاياۋ جۇرۋگە ارنالعان جولدارمەن ءجۇر; 2) ەگەر ۆەلوسيپەدپەن جۇرسەڭ, كولىككە جاقىن جۇرۋگە جانە كەتىپ بارا جاتقان كولىككە جابىسۋعا بولمايتىنىن ۇمىتپا; 3) ەگەر ورماندا بولساڭ, تىم الىسقا بارما جانە قاراڭعى تۇسكەنشە ۇزاق جۇرمە. ورمانعا اشىق ءتۇستى كيىم كي.

قيىندىققا تاپ بولساڭ, مىنا قىز­مەتتەر كومەكتەسەدى: 102 – پوليتسيا, 101 – ءورت ءسوندىرۋ, 103 – جەدەل جاردەم, 104 – اپاتتىق گاز قىزمەتى, 111 – بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعى, 112 – توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى.

سونىمەن قاتار كىتاپشادا: «قىم­­باتتى دوس, ءوز قاۋىپسىزدىگىڭ ءۇشىن ءبىلىپ ءجۇر. بۇل كەڭەستەر ساعان پاي­دالى بولادى», دەلىنگەن.