– قازمۋ-دىڭ ستۋدەنتى, بولاشاق جۋرناليست-جازۋشى احات جاقسىباەۆپەن العاشقى تانىستىعىڭىز. بۇل كىسىنىڭ كۋرستاستارى. الماتىداعى سول كەزدەگى ادەبي ورتا. ونى اعامىزدىڭ تانىپ-بىلۋگە دەگەن تالپىنىسى. الدىمەن وسى جايتتاردى ءوز تۇسىنىك-تۇيسىگىڭىزبەن ايتىپ بەرسەڭىز.
– 1965 جىلعى قاڭتار ەدى. قازمۋ-دىڭ ءبىرىنشى كۋرس ستۋدەنتىمىن. فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ورىس بولىمىندەگى قىسقى سەسسيا باستالعان. ونداعى سىناق, ەمتيحانداردىڭ ءبارىن جاقسى باعاعا تاپسىردىم. كوڭىلىمنىڭ كوتەرىڭكى بولعانى سونشالىق, جالعىزدان-جالعىز كينوعا بارعىم كەلگەنى. باردىم دا. جاتاقحاناعا كەشتەتىپ ورالسام, بولمەدەگى قىزداردىڭ ءبارى ۇيىقتاپ قالىپتى. شام جاقسام, ويانىپ كەتەدى. رەنجيدى. وسىنى سەزدىم دە سىرت كيىمىمدى توسەك ۇستىنە قالدىرىپ, پورتفەلمدى كوتەرگەن كۇيى ءۇشىنشى قاباتتاعى جاتاقحانا كىتاپحاناسىنا بەتتەدىم. ويىم – سوندا بارىپ, اقمولاداعى اكە-شەشەمە ءبىرىنشى سەمەستردى اياقتاعانىم تۋرالى حات جازۋ. تۇنگى ساعات 10-11-ءدىڭ كەزى عوي. وقۋ زالىندا كوپ ەشكىم جوق ەكەن. قۋانىپ كەتىپ شەت جاقتاعى وڭاشالاۋ ورىنعا جايعاستىم. ءسويتتىم دە حاتىمدى جازۋعا كىرىستىم. مىنە, سول كەزدە ءبۇيىر جاعىمداعى الىس ۇستەلدە وتىرعان ءبىر جىگىتتىڭ مەن جاققا جالتاقتاپ قاراي بەرگەنىن كوزىم شالىپ قالدى. «بۇل كىم؟» دەيمىن تاڭدانىپ. جازۋىمدى جازىپ بولعاندا بارىپ ەسىمە ءتۇستى. «كۇزدە, باس كورپۋستا ستۋدەنتتەردىڭ اتاقتى جازۋشىلار شىڭعىس ايتماتوۆ پەن يۋري كازاكوۆپەن كەزدەسۋىندەگى اتالعان قالامگەرلەردەن قولتاڭبا الۋ ءۇشىن كەزەكتە كورگەن جىگىت... ءيا.., ءيا, سول!». ىشىمنەن وسىلاي دەپ ەسىككە بەتتەي بەرگەنىمدە: «توقتاي تۇرىڭىز, قارىنداس! سىزبەن بىرگە مەن دە ءبىراز جەرگە جەتىپ قالايىن», دەگەن جاڭاعى بەيتانىس جاننىڭ ءازىل ارالاس ءۇنىن ەستىدىم.
...مىنە, ەكەۋمىز دالىزگە شىقتىق. ول سويلەپ كەلەدى. داۋسى اشىق. ءجۇزى جارقىن. مىنەزى قاراپايىم. ايتقان سوزىنەن ۇققانىم: پاۆلوداردان ەكەن. اكەسى 1942 جىلى سوعىسقا اتتانىپ, مايداننان ورالماپتى. اناسى مەن اعالارى بار. ولار سوندا. كەرەكۋدە. ءوزى 1958 جىلى ورتا مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتىرىپ, تۋىستارىنىڭ اقىلىمەن الماتىداعى زووتەحنيكالىق-مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىنا وقۋعا كەلەدى. بايقاپ قارايدى, توڭىرەگىندەگى ابيتۋريەنتتەردىڭ دەنى شارۋاشىلىقتا جۇمىس ىستەپ, اسكەردەن كەلگەن جىگىتتەر. وسىنى كورگەن ول كونكۋرستان ءوتۋدىڭ قيىن ەكەنىن سەزەدى دە قابىلداۋ كوميسسياسىنا وتكىزىپ قويعان قۇجاتتارىن قايتادان الادى. سويتەدى دە ەكىباستۇزعا ورالىپ, ونداعى درەناجدى شاحتاعا جۇمىسقا ورنالاسادى. ويى – جالعىزىلىكتى اناسىنا جاردەمدەسۋ جانە وقۋعا تۇسەردەگى بىردەن-ءبىر جەڭىلدىك – ەڭبەك ءوتىلىن جيناپ, وندىرىستە جۇمىس ىستەدى دەگەن جولداماعا قول جەتكىزۋ. جاس جىگىتتىڭ بۇل جوسپارى دۇرىس بولىپ شىعادى. كۇندىز ەڭبەك ەتىپ, تۇندە جاتپاي-تۇرماي دايىندالىپ, 1960 جىلى قازمۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە كەلىپ تۇسەدى. ۇمىتپاي ايتا كەتەيىن, تۋىستارىنىڭ احاڭا و باستان زووتەحنيك بول دەپ ايتقان ءسوزدى تىڭداماۋىنا كۇتپەگەن جايت سەبەپ بولادى. ول تۋعان اعاسى سەرىككە جەرلەس جازۋشى رامازان توقتاروۆتىڭ ءجيى كەلىپ ءجۇرۋى جانە ەكىباستۇزداعى كەنشىلەرمەن بولعان قالامگەرلەر كەزدەسۋىندە ونىڭ اقىن مۇزافار الىمباەۆقا جولىعىپ قالعانداعى اقىل-كەڭەسىنىڭ اسەرى ەدى.
...وسى اڭگىمەلەردى ايتقان ول مەنى بولمەمە دەيىن جەتكىزىپ تاستادى دا جىلى قوشتاستى. سودان باستاپ تانىس بولىپ, كەلە-كەلە اعاڭ مەنى كۋرستاس جىگىتتەرىنىڭ قىزدارىمەن بىرگە الماتىداعى كينوتەاترلار مەن كونتسەرت زالدارىنداعى مادەني شارالارعا ءجيى اپاراتىن بولدى.
– 1965 جىلعى «جۇلدىز» جۋرنالى نومىرلەرىنىڭ بىرىندە 5-كۋرس ستۋدەنتى احات جاقسىباەۆتىڭ جۋرفاكتاعى وندىرىستىك پراكتيكا كەزىندە جازعان «ەكىباستۇز كۇندەلىكتەرى» اتتى ماقالاسى شىقتى. بۇل بولاشاق ماماننىڭ ديپلومدىق ەڭبەگىنەن ءۇزىندى ەدى. مۇنداعى سۇرايىق دەگەنىمىز: «سول جازبا كەيىن قالامگەردى ءوندىرىس تاقىرىبىنداعى «ەگەس», «بوگەت», «قورعان» روماندار سەرياسىنا باستاعان العاشقى سوقپاق جول ەمەس پە؟» دەگەن وي عوي. بۇل جونىندە نە دەيسىز؟
– مەنىڭ بىلەتىنىم مىناۋ. ءيا, 1965 جىلدىڭ قىسىندا احات اعاڭ: ء«بىر ايلىق پراكتيكام بار», دەپ پاۆلودارعا اتتانعان-دى. وندا بارىسىمەن قالا ىرگەسىندەگى ەرماك گرەس قۇرىلىسىنا جۇمىسشى بولىپ ورنالاسادى. بريگادا مۇشەلەرى ونىڭ الماتىداعى ۋنيۆەرسيتەتتە وقيتىن ستۋدەنت ەكەنىن بىلمەيدى. وزدەرى سياقتى جولدامامەن كەلگەن جاستاردىڭ ءبىرى ەكەن دەپ ويلايدى. ءسىز دە ماقۇلداپ, قۇپتايتىن شىعارسىز, بولاشاق جۋرناليست ونىڭ ءومىردى بىلسەم, ءوندىرىستى كوزىممەن كورىپ, ونىڭ جۇمىس ۇدەرىستەرىن كوڭىلىمە تۇيسەم دەگەن بۇل ويىن ابدەن تۇسىنۋگە بولادى ەمەس پە. ول سول كەزدەن ءسال بۇرىنىراقتاعى كەڭەستىك ءباسپاسوز ءدۇلد ۇلى ميحايل كولتسوۆتان قالعان ءداستۇر عوي. ويتكەنى اتى وداققا ءمالىم بۇل قالام يەسى ەل قىزىعىپ وقيتىن دۇنيەلەر تۋدىرۋ ءۇشىن ءوز ماماندىعىن ۋاقىتشا وزگەرتۋ ارقىلى باسقا كاسىپ, ايتالىق, شوفەر بولىپ تا جۇمىس ىستەدى ەمەس پە. سونىڭ ناتيجەسىندە ومىرگە كەلگەن «تاكسيدەگى ءۇش كۇن» اتتى عاجاپ تالدامالى-زەرتتەۋ ماقالانى كىم بىلمەيدى؟! دەمەك, جۋرناليستيكاداعى جوعارىداعىداي ادىسكە ەلىكتەگەن ستۋدەنت-پراكتيكانتتىڭ پاۆلودارداعى ءوندىرىس ورىندارىنا بارىپ, جۇمىسشى بولىپ ءجۇرىپ جازعان ديپلوم جۇمىسى ونىڭ الداعى ۇلكەن شىعارماشىلىق جولىنىڭ باسى بولۋى ابدەن مۇمكىن. ولاي دەيتىنىم, ونىڭ 70–80-جىلدارى ومىرگە كەلتىرگەن «ەگەس», «بوگەت», «قورعان» روماندار سەرياسى. بۇلارداعى بۇكىل وقيعا جەلىسى, شىعارما مازمۇنى – جۇمىسشىلار. ولاردىڭ قيىن ەڭبەكتەرى مەن كۇردەلى تاعدىرى. جانە... بولمىستارى بولەك, ءىس-ارەكەتتەرى ەرەك وسى ءبىر ءىرى مىنەزدى جاندار ەڭبەك ەتكەن تىرشىلىك تەگەرشىگى – ءوندىرىس الاڭى.
– ال جازۋشى مۇنى نەگە جازدى؟ نەلىكتەن جوعارىداعى تاقىرىپقا 15 جىل ءومىرىن ارنادى؟
– بۇل مىنا ماسەلەگە بايلانىستى ما دەپ ويلايمىن. «جوق دەپ ايتا المايمىز, – دەگەن بولاتىن احاڭ 1971 جىلى جازۋشى ورازبەك سارسەنباەۆپەن ۇيدە وتىرعانداعى ءبىر اڭگىمەسىندە. – 30–40-جىلدارى رەسپۋبليكا يندۋسترياسىنىڭ بالقاش, قاراعاندى, ريددەر, شىمكەنت سياقتى الىپ الاڭدارىندا قازاق جۇمىسشىلارى بولمادى ەمەس, بولدى. بىراق از-تىن. ونى ءبىز ساتتار ەرۋباەۆتىڭ «مەنىڭ قۇرداستارىم», عابيدەن ءمۇستافيننىڭ ء«ومىر نە ءولىم» روماندارىنان جاقسى بىلەمىز. وكىنىشكە قاراي, 1941–1945 جىلدارداعى سوعىستا جانە ودان كەيىن سول ازدىڭ ءوزى جوق بولىپ, مايداندا قازا تاپقان قانداستارىمىزدىڭ ورنىن ەۆاكۋاتسيامەن كەلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى باسىپ قالدى ەمەس پە؟ كەيىن ولار وندىرىستە ىستەيمىز دەپ كەلگەن قازاق جاستارىنان ورىندارىن تارتىپ الارداي سەسكەنىپ, قياناتتى جاساپ-اق باقتى. سونىڭ سالدارىنان رەسپۋبليكامىزداعى زاۋىت, شاحتا, كارەرلەردەگى قازاق ينجەنەرلەرى مەن جۇمىسشىلارىنىڭ سانى وسپەدى. سول ۋاقىتتاردا ولاردىڭ قاراسى ازايىپ, ساۋساقپەن سانارلىق جاعدايعا جەتكەن ەدى دەۋگە بولادى».
«وسىنداي قيىن كەزدە, – دەپ تاعى ءبىر اڭگىمە ايتقانى بار اعاڭنىڭ 1982 جىلى «جۇلدىز» جۋرنالىنداعى ارىپتەس ءىنىسى تۇرسىن جۇرتباەۆقا. – بىرەۋلەر ادەيى ۇيىمداستىرسا دا جۇزەگە اسۋى ەكىتالاي جاعداي بولدى. ول 1957 جىلى الماتىداعى تاۋ-كەن ينستيتۋتىن بىتىرگەن ءبىر توپ قازاق جىگىتتەرىنىڭ ەكىباستۇزعا كەلىپ جۇمىس ىستەي باستاۋى ەدى. بۇل جاس ماماندار وزدەرىن وسىنداعى ءومىر جولىندا سىناعىلارى كەلدى مە, جوق الدە جاڭادان اشىلعان كەن ورنىنا قىزىقتى ما, ايتەۋىر ءبارىنىڭ دە بويىندا اتالعان ءوندىرىس الاڭىنا دەگەن كەرەمەت ءبىر قۇلشىنىس بولدى. قۇرداس, قاتارلاس, زامانداس بۇلار سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن كەرەمەت قابىلەت يەلەرى ەدى. ءبارى دە ورىسشا-قازاقشاعا بىردەي, جانىپ تۇرعان وت-تىن. ويلارى – ەكىباستۇزدى كوتەرۋ. ارمان-ماقساتتارى – ءسوز ەتىلىپ وتىرعان جاڭا كەن ورنىنا قانداستارىمىزدى كوپتەپ تارتىپ, ءوڭىردى وركەندەتۋ. وسىنى الدارىنا مىندەت ەتىپ قويعان ولار ۋاقىتپەن ساناسپاي ەڭبەك ەتتى. كارەر, شاحتا, رازرەزدەردە كۇنى-ءتۇنى بەل شەشپەي, اسقان توزىمدىلىك ۇلگىسىن كورسەتتى.
وسىلايشا, بۇل ازاماتتار مۇندا ءبىر جىل... بەس جىل... ون جىل ءجۇردى. بىراق جاندارىن اياماي قانشا جۇمىس ىستەپ, قانشا ىسكەرلىك كورسەتكەنىمەن, قىزمەت بارىسىندا جوعارىلاماي-اق قويدى. ءارى كەتكەندە سمەنا جەتەكشىسى, ۋچاسكە بريگاديرى, رازرەز باستىعىنىڭ ورىنباسارى... وسىلايشا, كوزگە كورىنبەيتىن بەلگىسىز ءبىر كۇش ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان جانداردىڭ تاۋىن شاعىپ, ءۇنسىز تەجەپ ۇستادى دا وتىردى. وكىنىشتىسى, ەكىباستۇزعا بۇلاردان كەيىن كەلگەن باسقا قازاق ينجەنەرلەرى دە وسى لەكتىڭ كۇيىن كەشتى. بۇلار دا الدىڭعى تولقىن سەكىلدى ءور مىنەزدى, نامىسقوي جاندار ەدى. ۋاقىت وتە كەلە جوعارىداعىداي ادىلەتسىزدىككە شىداماعان ولار باسشىلىق قىزمەت ءۇشىن ايتىسىپ تا, تارتىسىپ تا كوردى. بىراق قالىپتاسقان قۇرساۋدى بۇزۋ قيىن ەكەن. بولمادى».
ءسوز ورايىندا احاڭنان اتالعان تاقىرىپ تۋرالى جوعارىداعى جايتتاردان باسقا ەستىگەن تاعى ءبىر اڭگىمەمدى ايتايىن. مۇنى ول 1991 جىلعى ەڭبەك دەمالىسىمىزدا مەنىڭ اقمولاداعى توركىنىمە بارىپ, ودان پاۆلودارعا بەتتەگەنىمىزدە ءسوز ەتكەن ەدى. «وزدەرىن تانىتاتىن كەزدە, – دەگەن بولاتىن اعاڭ سوندا, – ەلەنبەي, كۇش-قۋاتى مول شاقتارىندا قاساقانا كەرى ىعىستىرىلعان سول جانداردىڭ رۋحى نەتكەن مىقتى دەسەڭشى. ولار قانشا شەتقاقپاي كورسە دە وكپەلەپ نە رەنجىپ ەكىباستۇزدى تاستاپ كەتكەن جوق. نە كورسەك تە بىرگە كورەمىز دەپ وتىرعان جايلارى بار. ال سىرتتان كەلگەن تالاي كەلىمسەكتەر از ۋاقىتتا جوعارى قىزمەتتى يەلەنىپ, قازاققا بيلىك جۇرگىزگەندە, سول ءوڭىردىڭ يگىلىگىن قازاقتان كوپ كورگەندە, ارينە, كۇيىنىپ, نازالاناسىڭ. قورلاناسىڭ. ايتا بەرىپ قايتەمىن, ەكىباستۇز كەنى اشىلعان 40 جىلدا بىردە-ءبىر قانداسىمىز رازرەز ديرەكتورى بولىپ كورمەدى عوي. ال سول ۋاقىت ىشىندە مۇنداعى بەس-التى وسىنداي قۇرىلىمدا قانشاما ديرەكتور, باس ينجەنەر اۋىستى. تەك تاياۋدا, ەگەمەندىگىمىزدىڭ وسى ەلەڭ-الاڭىندا ەكىباستۇز كەن ورنىنان شىققان ءبىر ادام – امانقوس وتەگەنوۆ قانا «شىعىس» رازرەزىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە قول جەتكىزە الدى. سونى كورگەندە قانشا تالاپتانىپ, العا ۇمتىلعاندارىمەن ماڭدايلارى تاسقا ءتيىپ, ەرتە قارتايعان ءبىر كەزدەگى جالىن جىگەر جىگىتتەردىڭ تاعدىرلارى ويعا ورالماي قويمايدى. بۇل – ۇلكەن اڭگىمە, تۇتاس ءبىر ۇرپاقتىڭ تاريحى. ال مۇنى قالاي جازبايسىڭ, قالاي ءۇنسىز قالماقسىڭ...».
ء«يا, – دەگەنمىن مەن سوندا. قازىر دە سولاي دەيمىن. – سول ءومىر, سول وقيعا, ونداعى ءتۇرلى تاعدىرلار, مىنە سونىڭ بارىمەن سوندا تۋىپ-ءوسىپ, كوزىمەن كورگەن ول اينالىسپاعاندا كىم اينالىسادى؟ ويتكەنى قالامگەرگە ولار جاقىن ءارى ەتەنە تانىس دۇنيە ەمەس پە؟ بۇل پىكىردى مەن كەزدەيسوق ايتىپ وتىرعانىم جوق. احاڭنىڭ 2020 جىلعى 5 شىلدە كۇنى قايتىس بولارىنان ءبىر جىلداي بۇرىن «حابار 24» باعدارلاماسىنداعى: «جۇمىسشى, ءوندىرىس تاقىرىبىن جاقسى بىلەمىن. بىلگەننەن سوڭ جازامىن», دەگەنىنە سۇيەنە ءسوز ەتىپ وتىرمىن. جازۋشىنىڭ 60-جىلدارى باسپاسوزدەگى جۇمىسشى تاقىرىبى تۋرالى ديپلومدىق ەڭبەك جازىپ, 70–80-جىلدارى قازاقتىڭ ۇلتتىق جۇمىسشى تابى مەن ونداعى, ينجەنەر كادرلارى جونىندە «بوگەت», «ەگەس», «قورعان» اتتى كەڭ تىنىستى, كۇردەلى وقيعالى روماندار سەرياسىن ومىرگە اكەلۋىنىڭ مەن بىلەتىن جاعدايى وسى.
– جوعارىداعى اڭگىمەلەر بارىسىندا احات اعا ەكەۋىڭىزدىڭ ومىرلەرىڭىزدەگى جاقسى كەزدەر مەن شۋاقتى ساتتەر رەتىنە قاراي باياندالىپ, ايتىلىپ وتىردى عوي. ال قيىندىقتار شە؟ ونداي جاعدايلار بولدى ما؟ بولسا نەندەي جايتتارعا بايلانىستى ەدى؟
– ءيا. بولدى. ول سول كەزدەگى ءبىزدىڭ ۇرپاقتىڭ الماتىداعى پاتەر ماسەلەسىنە بايلانىستى «وديسسەي وقيعالارى» عوي. احاڭ 1965–1969 جىلدارى «لەنينشىل جاستا» جۇمىس ىستەپ, ەندى باسپانالى بولايىق دەپ تۇرعاندا, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ شاقىرماسى بار ما؟.. ونداعى باسشىلار بەرگەن ۋادەسىندە تۇردى-اۋ... بىراق ءۇش بولمەلى پاتەرگە ەكى شاڭىراقتى – ءبىز بەن جازۋشى ورازبەك سارسەنباەۆتىڭ وتباسىن اكەپ تىققانىن قايتەرسىڭ. قاتتى قينالدىق. قايتەمىز, ول كەزدەگى جاعداي سولاي-تىن. ماسەلەن, جۋرناليستەر نۇرماحان ورازبەكوۆ پەن تولەن قاۋپىنباەۆتىڭ وتاۋلارى دا ءبىز سياقتى ءبىر ۇيدە مىنگەسىپ-ۇشقاسىپ تۇرىپ جاتتى. سوعان قاراماستان باقىتتى ەدىك. ولاي دەيتىنىم, كورشىمىز ورەكەڭ جانە شارا جەڭگەيمەن بىرگە تۇرعانىمىزدا تاتۋ, ىنتىماقشىل بولدىق. ءسويتىپ, بەس جىلدا ءبىر رەت ءاي-ءشاي دەسكەن جوقپىز. وسىنداي سىيلاستىقپەن سول ۇيدەن ارقايسىمىز جەكە پاتەر الىپ شىعىپ, قونىستويىن قاتار تويلادىق. «مۇنداي جاعداي ومىردەگى وتە سيرەك نارسە», دەپ ريزا بولعان سوندا زامانداستارىمىز.
دەسەك تە سودان كەيىن قولىمىزعا ەلدەن احاتتىڭ اناسىن الىپ, ەكى بالامىز ەسەيىپ, ەسكى ۇلگىمەن سالىنعان ول ءۇيىمىز بىزگە تارلىق ەتە باستاعان. مىنە, سول كەزدە جازۋشىلار وداعى 40 پاتەرلىك ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن باستاپ, وعان بولاشاقتا كوشىپ كىرەتىن اعا قالامگەرلەردىڭ تاعى سونداي باسپاناسى بوسايتىن بولدى دا, 80 ءۇيدى ءبولۋ باستالدى. ەستۋىمىزشە وداقتىڭ باسشىسى ءانۋار ءالىمجانوۆ بۇعان ارالاسپاپتى. «ەڭ باستى نارسە – جاڭا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاجەت قارجىنى تاۋىپ, اقساقال جازۋشىلاردان بوساعان ۇيلەردى قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنە بەرمەي الىپ قالدىم. قالعان ماسەلەنى وزدەرىڭ شەشىڭدەر», دەپ قوعامدىق كوميسسيا قۇرۋدى ۇسىنىپتى. وعان وداقتىڭ ەكىنشى حاتشىسى شەرحان مۇرتازا مەن ادەبي قوردىڭ ديرەكتورى عابباس قابىشەۆ, سوسىن كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ باسشىسى احات اعاڭ كىرەدى. اڭگىمەنىڭ قىسقاسى, ادىلدىك پەن تازالىق جونىنەن بۇل كىسىلەر ءبىر-بىرىنەن اسىپ تۇسسە كەرەك, جارتى جىل بويى قايتا-قايتا قارالىپ, ابدەن تەكسەرىلىپ جاسالعان تىزىمگە ەشكىم داۋ ايتا الماپتى. سونى سەكرەتارياتتا احاڭ وقىپ تۇرماي ما. سول كەزدە ونى توقتاتقان ءانۋار اعا باسقارما مۇشەلەرىنە قاراپ: «جولداستار, مىنا احات وتە قاراپايىم ادام, – دەيدى. – ءبىز ايتپاساق, ءوزى ەشتەڭە سۇرامايدى. سوندىقتان جاڭا ۇيدەگى ءتورت بولمەلى پاتەردىڭ بىرەۋىن بۇعان بەرۋ كەرەك». ەشكىم ۇندەمەيدى. قارسى ەمەس سەكىلدى. سوندا اقجۇرەك اعاڭ نە دەگەن دەيسىڭ عوي. «جوق, – دەپتى. – ەرتەڭ ەل كوميسسيا مۇشەسى بولىپ ءجۇرىپ وزىنە بۇردى. رەتىن كەلتىردى. ۇياتسىز ەكەن دەيدى. المايمىن». «مۇنىڭ دۇرىس ەمەس, – دەپتى توردە وتىرعان ولجاس سۇلەيمەنوۆ. – ويلان». احاڭ ۇندەمەيدى. ءتىزىمدى جالعاستىرىپ ءارى قاراي وقي بەرەدى. كەشكە ۇيگە كەلىپ: «بەرگەن پاتەردەن باس تارتتىم» دەگەندە, مەن نە ىستەرىمدى بىلمەدىم. وزەگىم ورتەنىپ كەتكەندەي بولدى. ۇندەمەي تەرىس اينالدىم. ءسويتتىم دە تەرەزە الدىنا بارىپ, كوز جاسىما ەرىك بەردىم. قيىن ءسات دەپ وسىنى ايتۋعا بولار, ءسىرا.
– احاڭنىڭ كەيىنگى ۋاقىتتاعى ومىرگە كەلتىرگەن ۇلكەن دۇنيەسى ول اقىن يسا بايزاقوۆ تۋرالى تاريحي-كوركەم ديلوگيا. بۇل شىعارما قالاي تۋدى؟ ەندى وسى جونىندە ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز ايتساڭىز.
– يسا اقىننان ءبىر ۇل, ءبىر قىز قالعان عوي. بالاسى ەرتىستى وزدەرىڭ جاقسى بىلەسىڭدەر. قازمۋ-دا وقىتۋشى بولدى. ال قىزى ماحپۋزا م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىندا ءارتىس ەدى. اكەلەرى تۋرالى ولاردىڭ ايتقاندارىن احاڭ كوپ تىڭدايتىن. بەرتىن كەلە ءبىز الماتىنىڭ كوكتەم شاعىن اۋدانىنان جاڭا ءۇي العاندا, ماحپۋزا اپايدىڭ ۇل-قىزدارىمەن كورشى تۇرىپ, كوپ اڭگىمەگە قانىققانبىز. ونىڭ سىرتىندا اعاڭ يسا بايزاقوۆتىڭ 2000 جىلدارى پاۆلودارداعى مەرەيتويىنا بارعاندا ءبىراز ماسەلەگە كوز جەتكىزىپ قايتقان. سودان جاڭا شىعارما جازۋدى باستادى. مەن ءوز باسىم احاڭنىڭ بۇل تۋىندىنى ومىرگە اكەلۋىن ونىڭ تۋعان جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك پارىزى دەپ بىلەمىن. سودان كەيىن اقىن جونىندە وسى كۇنگە دەيىن تولىققاندى ەڭبەكتىڭ تۋماعانىنا بايلانىستى سوعان جاسالعان ۇمتىلىس دەپ تۇسىنەمىن.
...جازۋشى احات جاقسىباەۆ. ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا تۇسكەندە «بوزارال» دەگەن تۇڭعىش پروزالىق جيناعىن وقىپ, «لەنينشىل جاس» گازەتىندە جۇرگەندە «ەگەس» رومانىمەن تانىسقان مەنىڭ قالامگەر اعانى جۇزبە-ءجۇز كورىپ, سالەم بەرۋىم 1975 جىلى ء«داۋىر» باسپاسىنىڭ عيماراتىندا بولعان ەدى. «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ول كىسى مۇندا باسىلىمنىڭ تەرىم تسەحىنا ءجيى كەلىپ, جۇمىس ۇدەرىسىن باقىلاپ كەتەتىن. سودان باستاپ ءجۇزى اشىق, مىنەزى جارقىن, اقكوڭىل اعامىزبەن كوڭىلىمىز جاراسىپ كەتكەن-ءتىن. ءبىزدى تاڭعالدىراتىنى بۇل كىسىنىڭ قاراپايىمدىلىعى ەدى. جانە ايتقان سوزىندە تۇرا بىلەتىن وزىندىك ءومىر باعدارىنا يە جان ەكەندىگىنە كوز جەتكىزىپ جۇردىك. كەيىن «اقيقات» جۋرنالى رەداكتسياسىندا بىرگە قىزمەت ىستەدىك. وندا دا تالاي ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن كورىپ, ريزا بولعانىمىز بار. احاڭ ءتارتىپتىڭ ادامى-تىن. جالعاندىققا جانى قاس جان ەدى. ىستەگەن ءىسى دە, اتقارعان قىزمەتى دە تازا بولاتىن. كىم-كىمگە دە جاقسىلىق جاساۋعا دايىن تۇراتىن. اتاق-داڭق ءۇشىن الىسپاعان, ەشكىممەن ايعاي-ۇيعايعا بارىسپاعان ول كىسى 2021 جىلى ء«تاج تاجالى» دەگەن سويقاننان قايتىس بولدى. ءتىرى جۇرسە بۇگىندەرى 85-كە كەلەر اعا ۇرپاق وكىلىن قازىرگى ۇرپاق ءبىلىپ جۇرسە ەكەن دەپ وسى سۇحباتتى دايارلاعان جايىمىز بار.
جانبولات اۋپباەۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
استانا
