ءۇش جارىم جىلدا كەلگەن كەزەك
كوپ سۇراقتىڭ جاۋابىن تابۋ ءۇشىن البەتتە تاقىرىپقا تەرەڭنەن ۇڭىلگەن ابزال. سوندىقتان ءسوز باسىنداعى كەيىپكەرىمىزگە قايتا ورالعاندى ءجون كوردىك. ايتۇمار تۋعاننان ومىراۋ ەمە الماي, ۇيىقتاماي تەك جىلاي بەرگەن. دارىگەرلەر ونىڭ اناسى گۇلبانۋ انياتقىزىنا بالاسىنىڭ ءۇش ايىندا ميى باياۋ ءوسىپ جاتقانىن, جاسىنا ساي ەمەستىگىن, ءومىرى بۇرىنعىداي بولمايتىنىن ايتىپتى. سودان بەرى دارىگەر جاعالاۋمەن ءجۇر. وسى كۇنگە دەيىن ۇزدىكسىز ەم قابىلداپ كەلەدى. تالماي جۇگىرگەن ەڭبەكتىڭ, جۇمساعان ۋاقىت پەن اقىلى ورتالىقتارعا تاسىعاننىڭ, قىرۋار قارجىنىڭ كومەگىمەن قىزى قازىر ءبارىن تۇسىنەدى, ۇعادى, سويلەيدى, ءان ايتادى, جۇرەدى, جۇگىرەدى, ءوزى تاماق جەيدى. ارينە, تەگىن مەملەكەتتىك ۇيىمدار بار, بىراق قىزمەت الۋ وڭاي ەمەس. مىسالى, ايتۇمار استاناداعى بالالاردى ۇلتتىق وڭالتۋ ورتالىعىنا تىركەلگەن, ءۇش جارىم جىل دەگەندە كەزەككە قول جەتكىزىپ, قازىر سول جەردە ەم الىپ ءجۇر. ەندى اناسى ونىڭ ەل قاتارلى مەكتەپكە بارعانىن قالايدى. الايدا تاعى كەدەرگى.
«استانادا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالارعا ارنالعان ءۇش مەكتەپ بار ەكەن. ۇشەۋىنە دە كەزەك كوپ. دايارلىق سىنىبى تەك بىرەۋىندە اشىلادى, تامىزدا بەلگىلى بولادى. بۇل – ءبىر استاناداعى جاعداي, ايماقتاردىڭ ءحالى تۇسىنىكتى. اگرەسسياسى بار كىشكەنتايلارعا پسيحياتر ۇيدە وقىتۋعا قورىتىندى جازىپ بەرەدى. ال مەنىڭ قىزىم سياقتى بالالار كوررەكتسيالىق تۇزەتۋ كابينەتتەرىنە بارىپ وقۋعا ءتيىس. ماسەلە وسى جەردەن باستالادى. تۇزەتۋ كابينەتتەرىنە دە كەزەك سۇمدىق. بىلتىر جازدا العان كەزەگىمىز تۋرا ءبىر جىلدان كەيىن, مامىردا كەلۋى كەرەك. ونىڭ وزىندە كۇندە ەمەس, اپتاسىنا 2-3 رەت قانا.
بىلتىر پمپك-دان (پسيحولوگيالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسيا) جولداما العان 200 مىڭ بالانىڭ قازىر تەك 8 مىڭى وسىنداي ورتالىققا بارىپ ءجۇر ەكەن. سوندا قالعان 192 مىڭ بالا قايدا؟ شاماسى جەتكەندەر اقىلى ورتالىقتارعا اپارادى. وندا ءبىر ماماننىڭ جارتى ساعاتى 7 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى, بالانى جارتى كۇنگە بەرسە, كەمى 200 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى. اقشاسى جوق اتا-انا بالاسىن ۇيدە ۇستاپ وتىر دەگەن ءسوز. مۇنى شەشپەسە بولمايدى. جىل سايىن كوبەيىپ جاتقان پسيحولوگيالىق, ءتىل دامۋىندا كەشەۋىلدەۋى بار, اۋتيست بالالاردى قوعامعا بەيىمدەپ, قازىردەن اينالىسپاساق, ون جىلدان كەيىن پسيحيكالىق ورتالىقتار سالۋعا تۋرا كەلەدى. اششى شىندىق وسى. بۇل – ەلدىك ماسەلە, ۇلتتىق تراگەديا», دەيدى گ.انياتقىزى.
160 مىڭداي بالا بىلىممەن قامتىلماي وتىر
ءبىز وسى ماسەلەمەن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە حابارلاستىق. اتالعان مينيسترلىككە قاراستى ارنايى جانە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى لاۋرا اسقارقىزىنىڭ اتىنان كەلگەن جاۋاپتا ەلىمىزدە پمپك ەسەبىندە 235 مىڭنان اسا بالا تۇرعانى ايتىلعان. بۇل بالالار – ارنايى پسيحولوگيالىق-پەدوگوگيكالىق كومەككە مۇقتاج, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار. مينيسترلىكتىڭ رەسمي سايتىندا رەسپۋبليكادا 492 ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ, ونىڭ ىشىندە 104 پمپك, 218 پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتى, 99 ارنايى مەكتەپ, 48 ارنايى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم, 13 وڭالتۋ ورتالىعى, 10 اۋتيزم ورتالىعىنىڭ جۇمىس ىستەيتىنى جازىلعان. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ جاعدايىندا مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا جانە تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىم ۇيىمدارىندا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى بار 77 مىڭنان اسا بالا وقيدى. سوندا ءالى 160 مىڭنىڭ جوباسىنداعى ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالا بالاباقشا, مەكتەپ, كوللەدجبەن قامتىلماي وتىر.
ء«بىلىم سالاسىنداعى قولجەتىمدىلىك پەن تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ قازاقستاننىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارىنداعى «ساپالى ءبىلىم بەرۋ» جالپىۇلتتىق باسىمدىعىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى رەتىندە ايقىندالعان. وسىعان وراي 2021 جىلى بالاباقشا, مەكتەپ, كوللەدجدەرگە پەداگوگ-اسسيستەنت قىزمەتىنە ارنايى شتات ەنگىزىلدى. پەداگوگ-اسسيستەنت پمپك ۇسىنىمدارى نەمەسە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق سۇيەمەلدەۋ قىزمەتىنىڭ شەشىمى نەگىزىندە بالانىڭ سىنىپتا (توپتا) ءوز بەتىنشە وقۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرعانعا دەيىن جەكە سۇيەمەلدەۋ بويىنشا قىزمەتتەر كورسەتەدى. 2022 جىلى ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگىن باعالاۋ ەرەجەسى, پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق سۇيەمەلدەۋ ەرەجەسى بەكىتىلدى. ەلىمىزدە مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىندا دامۋ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالاردى ارنايى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋمەن قامتۋ نىسانالى ينديكاتورى كوزدەلگەن. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قامتۋ 85% قۇرادى», دەدى ل.اسقارقىزى.
وسى جەردە مىنا نارسەنى ەسكە سالا كەتكىمىز كەلەدى. ءبىلىم جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا (قازىر كۇشىن جويعان) ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن جاعداي جاساعان مەملەكەتتىك مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ ۇلەسىن 100 پايىزعا, تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ ۇلەسىن 70 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان ەدى. ساننان ساپا شىعادى, بۇل كۇندە سول سانعا قول جەتكىزۋدىڭ ءوزى كۇردەلى ماسەلەگە اينالعان.
ل.اسقارقىزى بايانداعانداي, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جوسپارلى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ارنايى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋمەن قامتيتىن بىرنەشە تەتىكتى – ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋدى, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردا ارنايى سىنىپتار (توپتار) اشۋدى, سونداي-اق مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ورنالاستىرۋدىڭ قوسىمشا تەتىگى رەتىندە پايدالانادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەملەكەتتىك پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتتەرىنە كەزەك كوبەيگەندە قوسىمشا شارا رەتىندە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن جەكە ۇيىمداردا ورنالاستىرادى.
وسىنداي تەتىك بۇعان دەيىن جوعارى ءبىلىم سالاسىندا تيىمدىلىگىن كورسەتكەن. گرانت بۇرىنعىداي ۋنيۆەرسيتەتكە ەمەس, ستۋدەنتكە بەرىلەدى. سول سياقتى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالاعا دا مەملەكەتتىك تاپسىرىس ەسەبىنەن ورىن تابىلعان جەكە ۇيىمعا بارۋىنا دا جاعداي جاسالسا, قۇبا-قۇپ. الايدا قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى تەك 5 وڭىردە (الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا, سولتۇستىك قازاقستان, قاراعاندى جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا) ىسكە اسىرىلىپ جاتىر, قىزمەتتى 49 جەكە ۇيىم كورسەتەدى. بارلىعى 4 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا قامتىلىپ وتىر. ەلوردانىڭ وزىندە مۇنداي مۇمكىندىك قاراستىرىلماعان.
شەتەلدەردە ورىن ماسەلەسى ۆاۋچەر ارقىلى شەشىلەدى. بىراق ءماجىلىس مىنبەرىندە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ۇدايى كوتەرىپ, جەتكىزىپ وتىراتىن دەپۋتات تاڭساۋلە سەرىكوۆ ۆاۋچەر جۇيەسى بۇل سالاعا كەلمەيتىنىن ايتادى. «ۆاۋچەر جۇيەسىندە بالانى دامىتاتىن, وقىتاتىن, وڭالتاتىن ورىندى اتا-انا ءوزى تاڭداۋىنا تۋرا كەلەدى. ال بىزدە ەرەكشە بالالاردى دامىتۋ, وقىتۋ جاعدايىنداعى باستى تۇيتكىلدەردىڭ ءبىرى انا مەن پەرزەنتىن قيىن جاعدايدا جەكە قالدىراتىنىمىزدا, نەگىزگى شەشىمدى اتا-انانىڭ موينىنا ارتىپ قويۋدا بولىپ تۇر. ابدىراپ قالعان انانىڭ قولىنا ءبىر پاراق قاعازدى ۇستاتىپ قويا بەرەدى. ول قايدا بارارىن, نە ىستەرىن, نەدەن باستارىن دا بىلمەيدى. ال ەرەكشە بالالار كەزەك كۇتپەي, ۋاقىت وزدىرماي قاجەت قىزمەتتى, ءبىلىمدى الۋى ءۇشىن وڭالتۋ ورتالىقتارىن زاڭ اياسىندا جەتكىلىكتى جاعدايعا دەيىن كوبەيتۋىمىز كەرەك. وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ دا قىزمەت الۋشىنىڭ ەرەكشەلىگىنە قاراي ءتۇر-ءتۇرى بولۋى قاجەت, مىسالى, ءبىر بالاعا ءتىلىن دامىتۋ جاعىنان, ەكىنشى بىرىنە فيزيولوگيالىق تۇرعىدا, ەندى بىرەۋىنە پسيحولوگيالىق وڭالتۋ كەرەك شىعار, وڭالتۋدىڭ ءدال قاي تۇرىنە جولداناتىنى ناقتىلانباي جاتسا, عىلىمي وڭالتۋ ورتالىعىنا جىبەرىلەتىندەي جۇيە قالىپتاستىرۋعا ءتيىسپىز», دەدى ول.
پەداگوگ-اسسيستەنت بالا كۇتۋشى مە؟
ال اتا-انا گ.انياتقىزى مينيسترلىك جاۋابىندا جازىلعان پەداگوگ-اسسيستەنت قىزمەتىنە قاتىستى: ء«يا, كادىمگى مەكتەپتەردە ينكليۋزيا سىنىپتارى اشىلعان, ءبىر سىنىپتا 30 وقۋشى بولسا, سونىڭ 1-2-ءۋى دياگنوزى بار بالا بولادى. بالانىڭ جانىنا ءبىر پەداگوگ-اسسيستەنتتى قوسىپ بەرەدى, ول رەپەتيتوردىڭ قىزمەتىن اتقارمايدى, بىلايشا ايتقاندا, بالا كۇتۋشى سياقتى. بالا ارتىق قيمىل, وعاش مىنەز كورسەتسە, وزگەلەرگە بوگەت جاساسا, دەرەۋ سىنىپتان الىپ شىعادى, ءۇزىلىس كەزىندە باسقا بالالارعا بۋللينگ جاساماۋىن قاداعالايدى. ياعني مۇنداي مامان بالانى وقىتپايدى, مەنىڭشە, بۇل – جاي كوزبوياۋشىلىق. ويتكەنى وسىنداي سىنىپقا بالاسىن اپارىپ, قايتادان شىعارىپ العان اتا-انالاردىڭ كوبىن بىلەمىن. ەرەكشە بالانىڭ قاسىنا بەرىلگەن مامان ادەتتە كوللەدجدى جاڭا بىتىرگەن ادام بولىپ كەلەدى, ولاردىڭ ءوزى ەرەكشە بالادان قورقىپ تۇرادى. ونىڭ ۇستىنە سول اسسيستەنتتىڭ دە ايلىعى 80-100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. وسىعان قوسا دەنى ساۋ 25-30 بالانىڭ اتا-اناسىنان كەم دەگەندە 20-سى دياگنوزى بار بالانىڭ ءبىر سىنىپتا وقۋىنا قارسى بولادى, ۇدايى شاعىمدانادى, ارىزدانادى. بالاسىنا قوعامدا سونداي ەرەكشە قاتارلاستارىنىڭ بولاتىنىن, ولاردى سول كۇيىندە قابىلداۋىمىز كەرەك ەكەنىن, مازاقتاپ, كەمسىتۋگە بولمايتىنىن, كەرىسىنشە قولداۋ كورسەتكەننىڭ دۇرىستىعىن ايتىپ تۇسىندىرمەيدى, ياعني ءبىزدىڭ قوعام دا, مەملەكەت تە دايىن ەمەس. اتا-انالار ارىزدانا بەرگەن سوڭ, مۇعالىمدەر دە ەرەكشە بالانىڭ اكە-شەشەسىنە پەرزەنتىنىڭ قالىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ ۇيدە وقىتۋعا كەڭەس بەرەدى. نەگىزى زاڭ بويىنشا مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ دا, سىنىپ جەتەكشىسىنىڭ دە دياگنوزى بار بالانى مەكتەپتەن شىعارىپ جىبەرۋگە قۇقى جوق, بىراق قايتا-قايتا شاقىرتا بەرگەن سوڭ, ء«وز ەركىمەن» بالاسىن الىپ كەتەدى», دەدى.
وسىندايدان دا اتا-انا امال جوق بالاسىن جەكە ورتالىقتارعا تاسيدى. ونىڭ ۇستىنە گ.انياتقىزى ايتقانداي, تەگىن ورتالىققا كەزەگى كەلىپ بارعاننىڭ وزىندە مۇندا بالانى كۇن سايىن قابىلدامايدى, اپتاسىنا 2-3 رەت كەلەتىندەي كەستە قويىپ بەرەدى. سول ۋاقىتتا 2-3 مامان عانا اينالىسادى, بۇل بالاعا جەتكىلىكسىز. ودان كەيىن تەگىن ورتالىقتاردىڭ ساپاسى وتە ناشار, ماماندار اقىلى ورتالىقتارداعى ارىپتەستەرىندەي اينالىسپايدى. سەبەبى استانادا تاجىريبەلى مامانداردىڭ ءوزى 250 مىڭ تەڭگە, ەندى جۇمىس ىستەپ باستاعاندارى 150–180 مىڭ تەڭگە ايلىق الادى. بۇل ماسەلەنى وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى بىرلەسىپ شەشۋى كەرەك. ايتپەسە مىقتى مامانداردىڭ ءبارى اقىلى ورتالىقتارعا كەتە بەرەدى. ويتكەنى وندا تۇسكە دەيىن-اق 20-30 مىڭ تەڭگە تابادى.
راس, مامان ماسەلەسى وتە وتكىر تۇر. مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن 13 مىڭنان اسا پەداگوگ بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان وتكەن. بىراق ماسەلە مۇنىمەن شەشىلە قويا ما؟
ادامدى قاتارعا قوسۋ ورتا ءبىلىم بەرۋمەن شەكتەلمەسە كەرەك. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار دا قوعامعا پايدالى بولا الادى, بۇل ءۇشىن البەتتە ولارعا ەڭ از دەگەندە ءوز نانىن ءوزى تاۋىپ جەي الايتىنداي ءبىر كاسىپتى مەڭگەرتىپ, جۇمىسپەن قامتۋ قاجەت. ال مۇنداي بالالاردىڭ كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم ۇيىمىندا, ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋىنا جول اشىق پا؟ مينيسترلىكتىڭ جاۋابىندا جازىلعانداي, I, II توپتاعى مۇگەدەكتەرگە, بالا كەزىنەن مۇگەدەكتەرگە, مۇگەدەك بالالارعا ارنالعان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا وقۋعا ءتۇسۋ كەزىندە قابىلداۋ كۆوتاسى 1-دەن 10%-عا دەيىن ۇلعايتىلدى. الايدا كۆوتاعا دەيىن جەتۋ بار عوي.
بۇل تۋرالى اتا-انا گ.انياتقىزى: «ارنايى مەكتەپتە ەرەكشە بالا 11-سىنىپتى, ال ورتا مەكتەپتە 9-سىنىپتى عانا وقي الادى, وسىنى دا زاڭ تۇرعىسىنان قايتا قاراۋ كەرەك. ارنايى مەكتەپتە وقىعان بالانىڭ ماماندىق الىپ شىعۋىنا مۇمكىندىك بار, كادىمگى ورتا مەكتەپتە وقىسا, ونداي مۇمكىندىك جوق. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ بالا قايدا بارادى؟ بۇل دا – ۇلكەن ماسەلە. پسيحياترلار مەكتەپتە وقۋعا بولمايدى دەپ قورىتىندى شىعارعان, ۇيدە وقيتىن بالالار بار. ولاردىڭ اتا-اناسى دا جۇمىس ىستەپ اقشا تابۋعا ءتيىس, بۇل ءۇشىن ولاردى قالدىراتىن ارنايى ورتالىقتار قاجەت. وتكەندە ليفتىدە 5 جاسار بالانى پىشاقتاپ تاستاعان – اناسى جۇمىسقا كەتكەن ۇيدەگى اۋىتقۋى بار ءجاسوسپىرىم. مەن الداعى 10-15 جىلدى ويلاسام, قورقامىن, بۇلار ەرتەڭ-اق كامەلەتكە تولادى. ولاردى قازىر قاتارعا قوسپاساق, 18 جاستا اتا-اناسىنا 2 دياگنوزدىڭ ءبىرىن تاڭداتادى, نە اقىل-ەسى اۋىتقىعان, نە شيزوفرەنيا. مۇنداي دياگنوزبەن جۇمىسقا تۇرا المايدى, باراتىن جەرى – پسيحديسپانسەرلەر», دەدى.
پرەزيدەنت تاپسىرماسى قالاي ورىندالادى؟
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۋرابايداعى ۇلتتىق قۇرىلتايدا ءاربىر وبلىس ورتالىعىندا ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار, سونىڭ ىشىندە اۋتيزمگە شالدىققان بالالاردى وڭالتۋ جانە دامىتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋدى, ەلىمىزدە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ءاربىر بالانىڭ تولىققاندى ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك جاساۋدى, جىل سوڭىنا دەيىن وسىنداي بالالارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ ءىسىن رەتتەيتىن جاڭا زاڭ ازىرلەۋدى تاپسىرعان ەدى. قازىر پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن پارلامەنتتە «مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ ءبىلىم الۋى تۋرالى» زاڭ جوباسى دايىندالىپ جاتىر. ءبىز سول جۇمىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن دەپۋتات ت.سەرىكوۆپەن زاڭ جوباسى جونىندە دە تىلدەسكەن ەدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قۇجاتتىڭ اتاۋىندا دا ءمان بار.
«زاڭ جوباسى نەگە مۇگەدەك بالالاردىڭ ەمەس, ءدال مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ ءبىلىم الۋى تۋرالى بولىپ وتىر؟ سەبەبى بىزدە اقىل-ويىنىڭ اۋىتقۋىنا, ءتىلىنىڭ كەشەۋىلدەۋىنە بايلانىستى اقاۋلارى بولعانىمەن, «مۇگەدەكتىك» بەرىلمەيتىن توپتار بار, ءاۋتيزمدى دە سوعان جاتقىزۋعا بولادى. اۋىتقۋ بەلگىلەرى بايقالعان بالالاردى پمپك-عا جىبەرەدى. بىراق بۇعان بولماشى بولىگى بارادى. كەيبىرى سالعىرتتىقتان, ەندى بىرەۋلەرى كەزەكتىڭ كوپتىگىنەن, تاعى ءبىر توپ اتا-انا نە ىستەرىن بىلمەگەننەن دامىتۋدان, ۋاقىتىندا وڭالتۋدان قالىس قالىپ قويادى. سوندىقتان ءبىز زاڭ جوباسىندا ەرەكشە بالانىڭ اناسى سان-ساققا جۇگىرمەيتىندەي قاجەت شارانىڭ ءبارىن ءبىر جەرگە توعىستىرۋدى ۇسىندىق. مىسالى, پسيحولوگ مامان ەڭبەك قورعاۋ سالاسىندا دا, دەنساۋلىق ساقتاۋدا دا, ءبىلىم بەرۋدە دە بار. ءبىر قىزمەت ءۇش جەردە قايتالانباس ءۇشىن بۇل ءبىر مەكەمەدە بولۋى كەرەك. ولار بالاعا قاتىستى ۇيعارىمدى بىرىگىپ شىعارادى, سوعان ساي ەمدىك, دامىتۋ, وڭالتۋ قىزمەتتەرىن الادى. سودان سوڭ سونداعى ناتيجەمەن, شەشىممەن بالا مەكتەپكە بارادى. وڭالتۋ, دامىتۋ ورتالىقتارى مەن ءبىلىم ۇيىمىنا كەزەك ماسەلەسى دە زاڭ شەڭبەرىندە شەشىلۋگە ءتيىس. بۇل رەتتە وڭالتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋدىڭ, اشۋدىڭ, قىزمەتى مەن مىندەتىنىڭ ناقتى جولى زاڭدا جازىلعانى ءجون. سوندا بۇل اۋقىمدى ىسكە كاسىپكەرلەر دە كەلەدى, ءتىپتى ەرەكشە بالاسى بار اتا-انالاردىڭ ءوزى ورتالىق اشۋعا بەت بۇرۋى مۇمكىن. ال مەكتەپتە ەرەكشە بالانىڭ ارقايسىسىنا ءوز مۇمكىندىگى مەن جاعدايىنا قاراي وقۋ باعدارلاماسى جاسالادى. كەيىن مۇگەدەكتەرگە ارنالعان گرانتپەن كوللەدج يا ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسىپ, ءبىتىرىپ, ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ قاداعالاۋىمەن مىندەتتى تۇردە مەملەكەتتىك, كۆازيمەملەكەتتىك مەكەمەلەرگە جۇمىسقا تۇرعىزىلادى. مەملەكەتتىڭ قولداۋى وسى تسيكلمەن اياقتالادى. سونداي جۇيەلى, ءبىرىزدى قولداۋ ءتارتىبىن زاڭ جوباسىنا ەنگىزدىك», دەيدى دەپۋتات.
ت.سەرىكوۆ جوعارىداعى اتا-انانىڭ سىنىن راسقا شىعارىپ وتىر. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ينكليۋزيۆتى سىنىپتارداعى اسسيستەنت-پەداگوگتەر بالانى دارەتحاناعا اپارىپ كەلۋ سياقتى مىندەتتەردى ورىنداپ جۇرەدى. ال ونىڭ نەگىزگى قىزمەتى – مۇعالىمنىڭ ايتقانىن, بەرگەنىن وقۋشىعا ءتۇسىندىرۋ. بىراق بۇل ورىندالمايدى, سەبەبى ماماننىڭ جالاقىسى تومەن, ءتيىستى پورتفوليوسى, مەحانيزمى جوق. زاڭ جوباسىندا پەداگوگ-اسسيستەنتتىڭ قىزمەتىنىڭ باستى مىندەتتەرى ايقىندالىپ, تولىقتىرىلادى.
«سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك قىزمەتكەر, پەداگوگ-اسسيستەنت ماماندىعىنا قالاۋىنا قاراي ەرەكشە پەرزەنتى بار, ياعني مۇنداي بالالاردى تاربيەلەۋدە, دامىتۋدا ومىرلىك تاجىريبەسى مول اتا-انالاردى قايتا دايارلاپ وقىتۋعا زاڭدى تۇردە جاعداي جاساعان ءجون. بۇگىندە مۇنداي مامانداردىڭ كوبى كوللەدجدى جاڭا بىتىرگەندەر بولىپ كەلەدى. ول دامۋىندا اقاۋى بار بالادان قورىقپاي قايتەدى! بۇل جەردە ۇلكەن ءرول وينايتىنى – تاجىريبە.
گ.انياتقىزى ايتقان كادىمگى مەكتەپتە ەرەكشە بالالاردىڭ 10-11-سىنىپتاردا وقي المايتىنى راس, مۇنىڭ سەبەبى – وقۋلىقتىڭ, ادىستەمە, ادەبيەتتىڭ جوقتىعىندا. ال وقۋلىقتىڭ جوقتىعى برايل نەمەسە دوكتيل ءالىپبيىنىڭ قازاق تىلىندە رەسمي ءالىپبي رەتىندە قابىلدانباۋىنان بولىپ وتىر. سودان سوڭ نەگە ارنايى مەكتەپتى بىتىرگەندەر جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسە الادى؟ ويتكەنى ارنايى مەكتەپتە ءار بالانى ارنايى جەكە باعدارلامامەن, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە جالپى باعدارلامامەن وقىتادى. مىسالى, ىم-جىم ءتىلى كوبىنە بريتان, بەلارۋس تىلىندە, قازاقشا بالاماسى بار, بىراق رەسمي قابىلدانباعان. وسى ءالىپبيدىڭ دە قازاق تىلىندەگى نۇسقاسى رەسمي بەكىتىلسە, كوللەدج, جوعارى وقۋ ورنى, قوعامدىق جەرلەردە وسى الىپبيمەن اقپارات, ءبىلىم الادى», دەيدى ت.سەرىكوۆ.
دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, ەرەكشە بالالارعا ونلاين ساباقتار دا وتكىزىلەدى. مۇنى مۇلدەم ءتيىمسىز ءادىس دەۋگە بولمايدى, دەسە دە ۆيدەونى قوسىپ قويىپ, ءوز جايىمەن كەتەتىندەر كوپ. سول سەبەپتى زاڭ جوباسىنا بالاعا ءوز ەرەكشەلىگى مەن قابىلەتىنە قاراي جاسالعان جەكە باعدارلامانى مەڭگەرگەن-مەڭگەرمەگەنىن ەشبىر كۇيزەلىسسىز انىقتايتىن ەمتيحان سەكىلدى ءبىر نۇسقا ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. سوعان ساي شەشىم قابىلدانادى, باعدارلامانى يگەرە الماعان بولسا, سەبەبى مۇعالىمدە مە, الدە وقۋشىدا ما, سول انىقتالىپ, وقۋشىنىڭ قابىلەتى جەتپەي جاتسا, قايتادان پمپك-عا باراتىنداي جۇيە جاساۋ زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلدى. ءتۇپتىڭ تۇبىندە بالا مۇمكىندىگى قانشالىقتى شەكتەۋلى بولسا دا ماماندىق الىپ شىعۋى كەرەك, سوندا ول قوعامعا پايدالى ادام بولىپ قالىپتاسادى.
P.S. قولدانىستاعى ء«بىلىم تۋرالى» زاڭىنىڭ 3-بابىندا ەلىمىزدەگى ءار بالا ءوزىنىڭ قاندايدا ءبىر ەرەكشەلىگىنە قاراماستان ساپالى ءبىلىم الۋعا قۇقىلى ەكەنى كورسەتىلگەن. سپيكەرلەر كوتەرگەن, شەشىلمەگەن, شەشىلۋگە ءتيىس وسىنشاما قوردالانعان ماسەلەدەن كەيىن ءبىز ەرەكشە بالالاردىڭ ءبىلىم الۋ قۇقى تاپتالماي وتىر دەپ ايتا الامىز با؟ تاعى دا باسى اشىق سۇراق. جاۋاپ ەسەپپەن, جوسپارمەن ەمەس, ىسپەن, ارەكەتپەن, ناتيجەمەن بەرىلسە, قانە...
