اككۋمۋلياتوردى زاريادتاۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى
عىلىم قورىنىڭ قولداۋىمەن ۆاناديلىك اعىندى اككۋمۋلياتورلارعا ارنالعان ارالاس ۆانادي وكسيدتەرىن الۋ تەحنولوگياسى ازىرلەنىپ جاتىر. قۇرعاق ۆانادي ەلەكتروليتى اككۋمۋلياتورلاردى زاريادتاۋ ماسەلەسىن شەشەدى. جاڭا ماتەريال ەلەكتروليتتى تىكەلەي قولدانۋ ورنىندا دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سونداي-اق سۇيىق ەرىتىندىلەردى تاسىمالداۋ قاجەتتىلىگىن جويادى.
«فيرما بالاۋسا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى عىلىمي-كوممەرتسيالىق كومپانياسى 2043 جىلعا دەيىن قىزىلوردا وبلىسىنداعى «بالا ساۋىسقاندىق» كەن ورنىن يگەرۋ قۇقىعىنا يە. بۇل بىرەگەي كەن ورنى كەندى قايتا وڭدەۋ شىعىنىن ايتارلىقتاي تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. كومپانيا قازىرگى ۋاقىتتا امموني مەتاۆاناداتىن شىعارادى جانە ۆانادي پەنتوكسيدىن ءوندىرۋ قۋاتىن جىلىنا 22,4 تونناعا دەيىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ءوز شيكىزاتى مەن وزىق تەحنولوگيالارىنىڭ كومەگىمەن ەلىمىز باسەكەگە قابىلەتتى ۆانادي اككۋمۋلياتورىن ءوندىرۋدى جولعا قويا الادى. كومپانيا VRB جانە Invinity سىندى الەمدىك جەتەكشى وندىرۋشىلەرمەن ىنتىماقتاسىپ, جاسىل ەنەرگەتيكا مەن ميكروگريدتەرگە ارنالعان اككۋمۋلياتوردى جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتىر. بۇل ەنەرگيا شىعىندارىن ازايتادى ءارى ەنەرگيامەن جابدىقتاۋدى تۇراقتاندىرادى.
2020 جىلى باتارەيالارداعى, سونىڭ ىشىندە ءۆاناديلى توتىعۋ-قالپىنا كەلۋ اككۋمۋلياتورلارىنداعى (VRFB) ۆاناديگە دەگەن الەمدىك سۇرانىس 2 638 توننانى قۇرادى. جوسپار بويىنشا جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكانىڭ دامۋى, ەلەكتر ەنەرگياسىن ساقتاۋ جۇيەلەرىنە دەگەن قاجەتتىلىكتىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بۇل اككۋمۋلياتورلارعا سۇرانىس جىل سايىن 30%-عا وسەدى. نەگىزگى ارتىقشىلىق – اۋقىمدىلىق پەن ۇزاق قىزمەت ەتۋ مەرزىمى.
جوبا ءۆاناديدىڭ ارالاس وكسيدتەرىن ءوندىرۋدى ىسكە قوسۋ, العاشقى سىناق پارتياسىن شىعارۋ, وندىرىستىك تەحنولوگيالىق رەگلامەنتىن ازىرلەۋ مىندەتتەرىن قامتيدى. جوبا جەتەكشىلەرىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز جوعارى تەحنولوگيالىق ءوندىرىس پەن بولاشاقتىڭ ەنەرگەتيكالىق شەشىمدەرىن دامىتۋ باعىتىندا ماڭىزدى قادام جاساپ جاتىر.
ميكروەلەكترونيكا ماتەريالىن ازىرلەدى
NU عالىمدارى كوپفۋنكتسيالى, ءۇش ولشەمدى پوليمەرلەردى سينتەزدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ءادىسىن تاپتى. زەرتتەۋشىلەر ەندى ءارتۇرلى كەۋەكتى كومپوزيتتى ماتەريالداردى شىعارا الادى. سونىمەن قاتار بۇل جوعارى ءتيىمدى ەنەرگيا ساقتاۋ قۇرىلعىلارىن, سەنسورلاردى, باسقا دا وزىق تەحنولوگيالاردى جاساۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىك اشىپ وتىر.
توپ جەتەكشىسى, پروفەسسور نۇرشات نۇراجى: «الىنعان جاڭا ماتەريال مينياتيۋرالىق جانە ءتيىمدى ەنەرگيا ساقتاۋ قۇرىلعىلارىن قۇرۋعا جول اشادى. ميكروەنەرگيانى ساقتاۋ قۇرىلعىلارىنىڭ دامۋى كيىلەتىن ەلەكترونيكانىڭ بولاشاعى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ءبىزدىڭ پوليمەرلەر ءداستۇرلى ماتەريالداردان اسىپ تۇسەدى جانە شاعىن ەنەرگيانى ساقتاۋ قولدانبالارىنا اۋقىمدى, ۇنەمدى شەشىم ۇسىنادى. بۇل ەلىمىزدە ءوندىرىلۋى دە مۇمكىن», دەدى.
جاڭا ماتەريالدى سمارت بىلەزىكتەر, بيوسەنسورلار, يكەمدىلىك پەن دەفورماتسياعا توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەتىن باسقا دا قۇرىلعىلار سياقتى كيىلەتىن گادجەتتەردە قولدانۋعا بولادى. بۇل ءوزىنىڭ قاسيەتتەرىن جوعالتپاي يىلۋگە, بۇرالۋعا توتەپ بەرەدى. جاڭا, ۋلترا يكەمدى وتكىزگىش پوليمەرلەر «اقىلدى» بىلەزىكتەردەن مەديتسينالىق سەنسورلارعا دەيىن شاعىن ەلەكتروندى قۇرىلعىلاردىڭ جۇمىسىن جاقسارتا الادى.
زەرتتەۋشى گۇلدانا جىگەرباەۆا وزدەرى ويلاپ تاپقان ماتەريالدىڭ قاسيەتتەرىن اتاپ ءوتتى. «ماتەريالدىق ينجەنەر رەتىندە مەن اقىلدى ماتەريالداردى, ياعني بولاشاقتىڭ ماتەريالدارىن ءوندىرۋدىڭ ماسشتابتالاتىن ادىستەرىن ازىرلەۋگە تىرىسامىن. جاڭا تەحنولوگيانىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ونىڭ امبەباپتىعى مەن قاراپايىمدىلىعى. كەۋەكتى پوليمەرلەردى سينتەزدەۋدىڭ قولدانىستاعى ادىستەرىنەن ايىرماشىلىعى – ءتاسىلدىڭ قوسىمشا ادىستەردى, ايقاستىرعىش اگەنتتەردى نەمەسە ديەلەكتريكتەردى قولدانۋدى قاجەت ەتپەيتىنىندە. بۇل ۇدەرىستى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتەدى, ونىڭ قۇنىن تومەندەتەدى. ءبىز ازىرلەمەلەرىمىزدى قازىردىڭ وزىندە يكەمدى ەنەرگيا ساقتاۋ قۇرىلعىلارىن, گاز داتچيكتەرىن جانە سۋتەگى ءوندىرۋ جۇيەلەرىن جاساۋ كەزىندە قولدانىپ وتىرمىز. وسىلايشا, پلاتفورمانىڭ تيىمدىلىگى دالەلدەندى. سينتەزدىڭ اۋقىمدىلىعى ماتەريالداردى وندىرىستە قولدانۋعا جول اشادى», دەدى ول.
وتاندىق عالىمدار توبىنىڭ پوليمەرلىك نانوكومپوزيتتەر سالاسىنداعى زەرتتەۋلەرى بولاشاقتىڭ ءتيىمدى, يكەمدى ەنەرگيا ساقتاۋ قۇرىلعىلارى مەن ماتەريالدارىن قۇرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولىپ تۇر. قازىر عالىمدار جاڭا سينتەزدەۋ جولىن باسقا كومپوزيتتىك پوليمەرلەر جاساۋ ءۇشىن پايدالانىپ ءجۇر. بۇل پوليمەرلەر سۋتەگى وندىرىسىندە, سۋدى تازارتۋدا, سەزىمتال سەنسورلاردى جاساۋدا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى باسقا جوبالاردا قولدانىلادى. جۇمىستىڭ ناتيجەلەرى «Nature Portfolio» قۇرامىنا كىرەتىن «Scientific Reports» بەدەلدى عىلىمي جۋرنالىندا جاريالاندى.
«AQUA DRESS» تاڭعىشتارى:
- I-III دارەجەلى كۇيىكتەر كەزىندە العاشقى كومەك كورسەتۋگە;
- شاعىن جارالار مەن ويىق جارالاردا (1 دم² دەيىن), سونداي-اق تەرىنى ترانسپلانتاتسيالاۋعا دايىنداۋ كەزىندە;
- جارالاردى جاراقاتتانۋدان, كەبۋدەن جانە ينفەكتسيادان قورعاۋعا;
- پيلينگ, لازەرلىك تەگىستەۋ, دەرمابرازيا جانە پلاستيكالىق وپەراتسيالاردان كەيىن ەمدەلۋدى جەدەلدەتۋگە;
- جۇمساق تىندەر جوعالعان جارالارى ءۇشىن;
- تەرى اۋرۋلارىندا قابىنۋدى ازايتۋعا (تاڭعىشتى اۋىستىرۋ – كورسەتكىشتەرگە سايكەس ءار 24-48 ساعات سايىن) قولدانىلادى.
وسى جوبا ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ءۇشىن ءتيىمدى مەديتسينالىق ونىمدەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرىپ, وتاندىق زاماناۋي مەديتسينالىق بۇيىمدار ءوندىرىسىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى.
مەديتسينالىق تاڭعىش ءوندىرىلىپ جاتىر
عىلىم قورىنىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدە مەديتسينالىق گيدروگەل تاڭعىشتارىنىڭ جاڭا ءوندىرىسى باستالدى. عالىمدار مەن جوعارى دەڭگەيدەگى ينجەنەر-ساراپشىلاردان قۇرالعان وتاندىق ماماندار توبى عىلىم قورىنىڭ قولداۋىمەن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە قاراستى يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ بازاسىندا مەديتسينالىق ماقساتقا ارنالعان گيدروگەلدى تاڭعىشتاردى سەريالىق ءوندىرۋ ۋچاسكەسىن قۇرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر.
بۇل جوبانىڭ ماقساتى – گوست ISO 13485 زاماناۋي ستاندارتىنىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەتىن ءوندىرىس ۋچاسكەسىن قۇرۋ, سونداي-اق ءونىم تۇرلەرى مەن كولەمىن ارتتىرۋ.
بەلگىلى وسىمدىكتىڭ بەلگىسىز قاسيەتى
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى ەرعازى شىبىراي ورتالىق ازيادا العاش رەت ەكپە شيىرماق, كەي جەردە ەگىستىك شىتىرماق (كرەسس سالات) دەپ اتالاتىن ورامجاپىراق تۇقىمداسىنىڭ (عىلىمي اتاۋى – Lepidium sativum) فيتوحيميالىق قۇرامى جانە فارماكولوگيالىق بەلسەندىلىگىن تولىق زەرتتەدى. زەرتتەۋشىنىڭ مۇنداعى ماقساتى وسىمدىكتىڭ فيتوحيميالىق جانە فارماكولوگيالىق بەلسەندىلىگىن انىقتاۋ بولدى. ناتيجەسىندە, ول 17 جاڭا جانە 28 بەلگىلى بيوبەلسەندى قوسىلىستى انىقتادى. قازۇۋ عالىمىنىڭ ايتۋىنشا, وسىمدىكتەن الىنعان تابيعي ءونىمدى قاتەرلى ىسىككە, ديابەتكە جانە قابىنۋعا قارسى قولدانۋعا بولادى.
بۇل وسىمدىكتى كۇندەلىكتى ومىردە نەگىزىنەن سالاتقا قوسادى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ تاراتقان اقپاراتىنا سۇيەنسەك, بۇگىنگە دەيىن ەكپە شيىرماق فۋنكتسيونالدى تاعام رەتىنە پايدالانىلادى, ياعني قانت ديابەتى مەن جوعارى قان قىسىمىن رەتتەۋدە, تىنىس الۋ جولدارىن جاقسارتۋدا, تەرى, جوتەلدى جانە اسقازان-ىشەك اۋرۋلارىن ەمدەۋدە قىتاي, ءۇندىستان, ەۋروپا, اقش, افريكانىڭ حالىق مەديتسيناسىندا كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى. حالىقتىق مەديتسينادا قولدانىلۋ تاريحى باي بولعانىمەن, وسىمدىكتىڭ فيتوحيميالىق جانە فارماكولوگيالىق الەۋەتى بويىنشا تولىق زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن.
قازىرگى تاڭدا قازۇۋ بازاسىنداعى دارىلىك وسىمدىكتەردى عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەر ە.شىبىراي زەرتتەۋ ناتيجەسى تۋرالى: «Lepidium sativum وسىمدىگىنەن تابيعاتتا وتە سيرەك كەزدەسەتىن ەكى كەمپفەرول, سەگىز گليۋكوزينولات جانە ءتورت سيناپات ەفيرىنىڭ گليۋكوزينولاتتارى ءبولىپ الىندى. قازىرگى تاڭدا قاتەرلى ىسىككە جانە ديابەتكە قارسى بەلسەندىلىگى بويىنشا حالىقارالىق پاتەنت الىندى. «Web of Science» جانە «Scopus» دەرەكقورىنا كىرەتىن جوعارى دەڭگەيدەگى جۋرنالدا ءۇش عىلىمي ماقالا جاريالاندى. فارماتسەۆتيكا سالاسىن وتاندىق شيكىزات ەسەبىنەن دامىتۋعا ءوز ۇلەسىمدى قوسىپ كەلەمىن», دەپ پىكىر ءبىلدىردى.
