پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدا: «بىزگە ءبىلىمدى عانا ەمەس, ومىرلىك داعدىلارعا يە, باسەكەگە قابىلەتتى جاستار كەرەك», – دەپ اتاپ ءوتتى. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن الەمدىك تاجىريبەنى زەرتتەپ, ونى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بەيىمدەۋ ماڭىزدى.
وسىعان وراي, "ناۋرىزناما" ونكۇندىگى اياسىندا "XXI عاسىر داعدىلارى" كىتابى وقىرمانعا ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل ەڭبەك XXI عاسىردىڭ ءبىلىم بەرۋ تالاپتارىنا بەيىمدەلگەن جاڭا وقىتۋ ادىستەرى, ۇلتتىق تاربيە مەن زاماناۋي داعدىلاردى ۇشتاستىرۋ جولدارى تۋرالى جان-جاقتى اقپارات بەرەدى.
بۇل كىتاپ – ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا حالىقارالىق ساراپشى-عالىم لەنس كينگتىڭ ەڭبەگى نەگىزىندە جاسالىپ, نۇربولات بيسەنعاليەۆتىڭ قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە لايىقتاپ بەيىمدەۋىمەن جارىق كورگەن.
جاڭا كىتاپتىڭ ەرەكشەلىگى مەن ماڭىزدىلىعىن تانۋ ءۇشىن "Arman-PV" باسپاسىنىڭ باس ديرەكتورى ديدارا الينامەن سۇحباتتاستىق.
XXI عاسىر داعدىلارى: تەحنولوگيا داۋىرىندەگى قۇندىلىقتار
– ديدارا حانىم, قازىر الەم ەلدەرى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراپ جاتىر. قازاقستان بۇل وزگەرىستەردەن قالىپ قويماۋى ءۇشىن قانداي باعىتتا دامۋى كەرەك؟
– سوڭعى ونجىلدىقتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تۇبەگەيلى وزگەرىسكە ۇشىرادى. بۇگىنگى بالالار ءۇشىن اقپارات قولجەتىمدى, ماڭىزدىسى – ونى تالداي ءبىلۋ, ومىردە قولدانۋ جانە جاڭا شەشىمدەر ۇسىنۋ. حالىقارالىق تاجىريبەگە كوز جۇگىرتسەك: فينليانديادا ءبىلىم جۇيەسى اكادەميالىق كورسەتكىشتەردەن گورى وقۋشىلاردىڭ جەكە قابىلەتىن اشۋعا باعىتتالعان. ولار سىني ويلاۋ, شىعارماشىلىق قابىلەتتەر جانە كوماندالىق جۇمىستى باستى ورىنعا قويادى. سينگاپۋردا ءبىلىم بەرۋ ء«ومىر بويى وقىتۋ» (lifelong learning) تۇجىرىمداماسىنا نەگىزدەلگەن. وندا وقۋشىعا ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, ونى وزدىگىنەن ءبىلىم الۋعا ۇيرەتۋ باسىمدىققا يە. ەستونيادا تسيفرلاندىرۋ ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنە بەلسەندى ەنگىزىلگەن, بۇل وقۋشىلارعا اقپاراتتى ەركىن يگەرىپ, ونى تاجىريبە جۇزىندە قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان دا وسى باعىتقا بەت بۇرۋدا.
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ء«بىلىم رەفورماسى ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, زاماناۋي ۇلگىدە بولۋى كەرەك» دەگەن پىكىرى بىزگە باعدار بەرەدى. بىراق باستىسى – ءبىز جاڭا ادىستەردى ۇلتتىق تاربيەمەن, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىمەن ۇيلەستىرۋىمىز كەرەك. وسى ماقساتتا ءبىز «XXI عاسىر داعدىلارى» كىتابىن جارىققا شىعاردىق.
بۇل كىتاپ تەك تەوريالىق ەڭبەك ەمەس, قولدانبالى قۇرال. ونىڭ نەگىزگى اۆتورى – لەنس كينگ, حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان ساراپشى. ونىڭ «The Learning Power Approach» ادىستەمەسى IB (International Baccalaureate), كەمبريدج, ۇلىبريتانيا جانە اقش-تىڭ وقۋ باعدارلامالارىنا ەنگەن. وسى سالادا تىنباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن, ساراپشى, "بولاشاق" باعدارلاماسىنىڭ تۇلەگى نۇربولات بيسەنعاليەۆ وسى جوبانى ۇسىنعان كەزدە ءبىز قۋانا قولدادىق. ويتكەنى, بۇل بىزگە, ۇرپاققا كەرەك دۇنيە.
- باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن وقۋشىلار قانداي نەگىزگى داعدىلاردى مەڭگەرۋى كەرەك؟
- مەنىڭشە, XXI عاسىردىڭ باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى – سىني ويلاۋ. ياعني, بالا كەز كەلگەن اقپاراتتىڭ راس-وتىرىگىن تەكسەرىپ, تالداي الۋى ءتيىس. قازىرگى تسيفرلىق داۋىردە جالعان اقپارات كوپ. ونى ساراپتاپ, سەنىمدى دەرەككوزدەردى انىقتاۋ قابىلەتى – كەز كەلگەن ادامعا قاجەت داعدى.
ەكىنشى ماڭىزدى نارسە – كرەاتيۆتىلىك. بۇرىن ءبارى بەلگىلى ءبىر ستاندارت بويىنشا ويلايتىن. قازىر مۇلدەم باسقا كوزقاراس كەرەك. بالالار جاڭا شەشىمدەر ۇسىنۋعا, ستاندارتتان تىس ويلاۋعا ۇيرەنۋى ءتيىس. كرەاتيۆتىلىك – شىعارماشىلىق كاسىپتەرگە عانا ەمەس, بارلىق سالادا ماڭىزدى. ويتكەنى جاڭا يدەيالارسىز, جاڭا شەشىمدەرسىز دامۋ بولمايدى.
ءۇشىنشى – كوممۋنيكاتسيا. قانشا جەردەن تالانتتى, ءبىلىمدى بولسا دا, ادام ءوز ويىن دۇرىس جەتكىزە الماسا, ءساتتى كارەرا جاساي المايدى. ءبىز بالالارعا ءوز پىكىرىن ەركىن ءبىلدىرۋدى, دالەلدەي ءبىلۋدى, باسقالارمەن ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋدى ۇيرەتۋىمىز كەرەك.
تاعى ءبىر ماڭىزدى داعدى – ەموتسيونالدى ينتەللەكت. بۇل دەگەنىمىز – ادامنىڭ ءوز سەزىمىن ءتۇسىنىپ, باسقارا ءبىلۋى. ءبىزدىڭ جۇيەدە كوبىنە اكادەميالىق جەتىستىكتەرگە ءمان بەرىلەدى, بىراق ومىردە تابىستى بولۋ ءۇشىن ادام ءوزىن دە, باسقالاردى دا تۇسىنە الۋى قاجەت. ەموتسياسىن باقىلاپ, اينالاسىنداعى ادامدارمەن دۇرىس قارىم-قاتىناس جاساي الاتىن ادام كەز كەلگەن سالادا جەتىستىككە جەتەدى.
- بىراق بۇل داعدىلاردى ءداستۇرلى وقىتۋ جۇيەسىندە مەڭگەرتۋ قيىن ەمەس پە؟
— بۇل سۇراق وتە ورىندى. ءداستۇرلى جۇيەدە وقۋشى مۇعالىمنىڭ ايتقانىن تىڭدايدى, سول ءبىلىمدى قايتالاپ بەرەدى. بۇل ءتاسىل كوپتەگەن جىلدار بويى قولدانىلىپ كەلدى, بىراق قازىر زامان باسقا. قازىرگى الەمدە جاساندى ينتەللەكت پەن تەحنولوگيالار قاراپايىم اقپاراتتى ادامنان دا جىلدام وڭدەيدى. ياعني, ءبىلىمنىڭ ءوزى ەمەس, ونى پايدالانا ءبىلۋ قابىلەتى باستى ورىنعا شىعادى.
ءبىز وقۋشىلاردى قاتەلەسۋدەن قورىقپاي, ءوز ويلارىن ەركىن ايتۋعا, زەرتتەۋگە, سۇراق قويۋعا ۇيرەتۋىمىز كەرەك. وسى تۇرعىدا «XXI عاسىر داعدىلارى» كىتابىنىڭ ادىستەمەسى ءداستۇرلى وقىتۋ جۇيەسىنە جاڭا تاسىلدەردى ەنگىزۋگە كومەكتەسەدى.
بۇل كىتاپتىڭ نەگىزگى اۆتورى لەنس كينگ «قاتەلىك ارقىلى ۇيرەنۋ» مودەلىن ۇسىنعان. ونىڭ ادىستەمەسىنە سايكەس, قاتەلىك – بۇل دامۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى. بىزدەگى ءداستۇرلى جۇيەدە وقۋشىنىڭ قاتەلىك جاساۋى – كەمشىلىك دەپ قابىلدانادى. ال شىن مانىندە, ومىردە جەتىستىككە جەتكەن ادامدار – ەڭ كوپ قاتەلەسكەن, بىراق سول قاتەلىكتەردەن ساباق الا بىلگەن ادامدار.
وسى ادىستەمەنى كىتاپتىڭ تەڭ اۆتورى نۇربولات بيسەنعاليەۆ Tamos Space School مەكتەبىندە ەنگىزدى. مەكتەپ وقۋشىلارى ءوز بەتىمەن ىزدەنىپ, شەشىم قابىلداۋدى ۇيرەنۋدە. ولار مۇعالىمنىڭ دايىن جاۋابىن كۇتپەيدى, ءوز زەرتتەۋلەرىن جۇرگىزىپ, لوگيكالىق تۇجىرىم جاساۋعا بەيىمدەلەدى.
جۋىردا عانا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت 500 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 200-دەن استام جاڭا مەكتەپ سالىناتىنىن جانە اۋىلدىق جەرلەردەگى 900 مەكتەپتىڭ جاڭعىرتىلاتىنىن مالىمدەدى. بۇل – ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاسالعان ۇلكەن قادام. بىراق بىزگە تەك جاڭا مەكتەپتەر سالۋ جەتكىلىكسىز, ونداعى ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋ قاجەت.
ءبىزدىڭ باسپا 23 جىلدان بەرى ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت جانە عىلىم سالاسىنا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ءبىز ءۇشىن كىتاپ – تەك باسىلىم عانا ەمەس, ول قوعامدى وزگەرتەتىن قۇرال.
استانادا وتەتىن شارا: لەنس كينگ قازاقستانعا كەلەدى
- بۇل كىتاپ وقىرمانعا كەڭىرەك تانىستىرىلۋى ءۇشىن ارنايى شارا وتكىزىلە مە؟
- ءيا, 26 ناۋرىز كۇنى استانا قالاسىندا كىتاپتىڭ رەسمي تۇساۋكەسەرى وتەدى. بۇل شاراعا بارلىق ۇستازدار مەن اتا-انالاردى شاقىرامىز. بۇل – جاھاندىق ءبىلىم بەرۋ تاجىريبەسىن قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى كەزدەسۋ بولماق.
ەڭ باستىسى – بۇل شاراعا "XXI عاسىر داعدىلارى" كىتابىنىڭ اۆتورى, الەمگە ايگىلى ءبىلىم بەرۋ ساراپشىسى لەنس كينگ ارنايى قاتىسادى. بۇل – قازاقستاندىق وقىتۋشىلار مەن اتا-انالار ءۇشىن بىرەگەي مۇمكىندىك. ب
قورىتىندى: ۇرپاق ساۋاتتى بولسا, ۇلت مىقتى بولادى
ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – ۇلتتىق سانا مەن زاماناۋي ءبىلىمدى ۇيلەستىرۋ. XXI عاسىر داعدىلارى تەك تەحنولوگيامەن شەكتەلمەيدى. ولار – ادامنىڭ جان-جاقتى دامۋى, ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋى, قوعامعا پايدالى بولۋى. ءبىز ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋدا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا ءاردايىم دايىنبىز. "XXI عاسىر داعدىلارى" كىتابى – وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادام. ەگەر ۇرپاعىمىز ساۋاتتى بولسا, ەلىمىز دە دامىعان مەملەكەتكە اينالادى.
