سۋرەت: zhasorken.kz
ءوزىنىڭ قادىر-قاسيەتىن قازاقتىڭ ولەڭ دەيتىن ونەرىمەن بىرگە تىم-تىم الىسقا كەتەرىن قالاي بىلگەن. سيرەك بولسا دا تەلەديداردان «ساعىندىرعان اندەر-اي» اتتى جان-جۇرەگىڭدى تەربەر ءداستۇرلى اندەر شىرقالعاندا قايران تۇمانباي, قادىر مىرزا ءالى, مۇقاعالي ماقاتاەۆتاردىڭ ولەڭدەرىنە جازىلعان جۇرەكتى تەربەپ, جانىڭدى الديلەيتىن اندەردى تىڭداعاندا شىنىندا ناعىز اقىنداردىڭ, ناعىز سازگەردىڭ اندەرى ەشقاشان ولتىرمەيدى ەكەن-اۋ» دەگەن ويعا كەلەسىڭ. ءان ولەڭدەرىن وسى اقىندار جازىپ, مۋزىكاسىن نۇرعيسا تىلەنديەۆ, ءشامشى قالداياقوۆ, اسەت بەيسەۋوۆتەر شىعارعان اندەردى, ولاردىڭ اۆتورلارى مەن كومپوزيتورلارىن ساعىناسىڭ.
قازىر كەز كەلگەن توي-تومالاقتا, اعايىندار باس قوسقان جيىنداردا «قۇستار ءانى», «قۇستار قايتىپ كەلەدى», ء«انىم سەن ەدىڭ», «باقىت قۇشاعىندا», ت.ب. اندەرىن كوپشىلىك بولىپ شىرقاعاندا سوڭىندا مىنانداي ولمەس مۇرا قالدىرىپ, ولەڭىن جازعان تۇماعاڭدار قانداي باقىتتى جاندار ەدى دەپ ويلايسىڭ.
جاستاردى جەتىلدىرسە, قارتتاردى وكىندىرگىش جۇيرىك ۋاقىت كۇنى كەشە ورتامىزدا جۇرگەن سول تۇمەكەڭ, سول قادەكەڭ, سول مۇقاڭدار بۇگىندە باسقا الەمنىڭ تۇرعىندارى. تەك بىزگە قالدىرعان ولمەس ولەڭ-جىرلارىن, اندەرىن عانا قاناعات قىلامىز. اسىرەسە ومىردە دوستار, ولەڭدە ۇزەڭگى قاعىستىرا قاتار شاپقان ءارى ءبىر جىلى تۋىپ, قۇرداستىق قۇرعان, ءبىرىنسىز ءبىرىنىڭ تىرلىكتەرىنىڭ ءمانى دە, ءسانى دە بولمايتىنىن بىلگەندەي جارىق جالعانمەن دە ءبىر جىلدا, اراعا ايلار عانا سالىپ قوشتاسقان – قاداعاڭ مەن تۇماعاڭنىڭ عۇمىرلارى تاڭدانارلىق. جالعىز تۇلپاردىڭ جۇيرىكتىگى باسقا جۇيرىكپەن جارىس جولىنا شىققاندا عانا بىلىنەر. ومىرگە قاتار كەلىپ, قازاق پوەزياسىنا جاڭاشا ءۇن, جاڭاشا ەكپىن بەرۋلەرى, بالكىم, شىعارماشىلىقتاعى جاعىمدى باسەكەنىڭ ارقاسى بولار. تۇمەكەڭ دوسىنىڭ اتىنان:
«وزىڭنەن تۇماش,
باقانداي ءۇش اي ۇلكەنمىن,
سول ءۇشىن ءلايىم اعا دەپ مەنى ارداقتا», –
دەپ, العاۋسىز دوستىقتارى تۋرالى سىر شەرتسە, تۇمەكەڭ قادىر اقىن وزىنەن بۇرىن دۇنيە سالعاندا:
«قادىرىم مەنىڭ, قادىرلى اسىل قۇرداسىم,
كەتتىڭ-اۋ ەرتە, دۇنيەگە سىيماي
ءبىر باسىڭ...», –
دەپ كۇڭىرەنەدى. ەكەۋىنىڭ دە كىتاپتارى كەزىندە قاتار شىعاتىن. ءتىپتى اتاق-ابىرويلارى دا ءتۇتىن ۇزبەي قاتار كەلىپ جاتاتىن. قاداعاڭ رەسپۋبليكا كومسومولى سىيلىعىن 1966 جىلى «وي ورمانى» جىر جيناعى ءۇشىن السا, تۇماعاڭ 1968 جىلى «جاڭا داپتەر» كىتابى ءۇشىن الدى. قاداعاڭا 1980 جىلى «جەرۇيىق» جىر جيناعى ءۇشىن قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعى بەرىلسە, تۇماعاڭا 1982 جىلى «جۇرەكتەگى جازۋلار» كىتابى ءۇشىن وسى سىيلىق بەرىلدى. ەندى, مىنە, جۋىردا عانا قادىر مىرزا ءالىنىڭ توقسانعا تولعان مەرەيتويىن ءبىراز جەردە دۇرىلدەتىپ وتكىزسە, تۇمانباي مولداعاليەۆ ءوزىنىڭ ءۇش اي كىشىلىگىن كۇتىپ, مەرەيتويىن ەندى باستادى.
دومبىرانىڭ قوس ىشەگىندەي پوەزيا كوگىندە قاتار جورتقان قوس اقىن, قوس قۇرداستىڭ مەرەيتويلارىن حالقى امان بولسا تالاي-تالاي وتكىزە بەرەر.
بۇگىنگى ءسوز قوس جۇيرىكتىڭ ءبىرى – تۇمانباي مولداعاليەۆ تۋرالى بولعاندىقتان, ءارى ول كىسىمەن ون جىل ءبىر كەڭسەدە قىزمەت اتقارعاندىقتان, ونىڭ ءىنى-دوسى رەتىندە قولىما قالام الدىم.
جۇرەگىڭدى شىم ەتكىزەر ولەڭى مەن اۋەنى كەلىسكەن اندەرىن تىڭداعان كەزدە, كىتاپتارىن اقتارىپ, ولەڭدەرىن وقىعان كەزدە تۇماعاڭنىڭ ءوز زامانىندا جاستىقتى جىرلاعان, ادامنىڭ ىشكى جان-دۇنيەسىن, سەزىمىن, ماحابباتىن الديلەگەن ليريكانىڭ كوشباسشىسى بولعانىن تاعى دا سەزىنە تۇسەسىڭ.
اي دا بۇگىن الاسارىپ, توبەمىزدەن تونەدى,
ساۋلەشىمدى رۇقساتسىز
قايتا-قايتا كورەدى.
كولەگەيلەپ جابار ەدىم البىراعان
جار بەتىن,
بىراق مەنىڭ ءوزىمنىڭ دە
كورە بەرگىم كەلەدى.
سوناۋ 1957 جىلى قالىڭدىعى پىشاقتىڭ قىرىنداي عانا العاشقى «ستۋدەنت داپتەرى» اتتى جىر جيناعى جاستاردىڭ ىزدەپ ءجۇرىپ وقيتىن كىتابىنا اينالدى. ويتكەنى ول الاۋلاعان جاستىق شاقتى, ءمولدىر سەزىمدى, جان تازالىعىن جىرلايتىن تۇنىپ تۇرعان ليريكا بولاتىن. سول «ستۋدەنت داپتەرىنەن» باستالعان كىتاپتار كەرۋەنى قىرىقتان اسىپتى. اڭگىمە كىتاپتىڭ سانىندا ەمەس, اقىننىڭ بويىنداعى بارىن قالدىرماي بەرىپ ۇلگەرۋىندە دەپ ويلايمىن. تەك ليريكالىق ولەڭدەر ەمەس, تۋعان ەل, دوس-جاراندارى, اسەم تابيعاتتى جىرلاعان ولەڭدەرى, ءتۇرلى تاعدىرلاردى تولعاعان پوەمالارى قانشاما.
ءبىز جاقسى جىردى وقىعاندا تامسانۋشىلار عانامىز. سوندىقتان ابدەن تانىلىپ بولعان كلاسسيك اقىن جىرلارىنا مەن ۇڭىلمەي-اق, ەستەلىگىمدى ايتايىن.
* * *
«لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىندە جۇرگەن كەزىم بولاتىن. 70-جىلداردىڭ باسى. رەداكتورىمىز سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ شاقىرتقان سوڭ, كابينەتىنە كىرسەم, جانىندا «بالدىرعان» جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى اقىن تۇمانباي مولداعاليەۆ وتىر ەكەن. ول كىسىنىڭ ولەڭدەرى مەرزىمدىك باسپاسوزدەردە ءجيى جاريالانىپ تۇراتىن. كىتاپتارى دا جىل سايىن دەرلىك شىعىپ جاتاتىن اتاق-ابىرويى ەل ىشىنە كەڭ تاراپ ۇلگەرگەن اقىن. ونىڭ كىسى جانىن باۋراپ الار اندەرى ايتىلماي قالاتىن تويلار, وتىرىستار, ساۋىق-كەشتەر بولمايتىن.
جىلى-جىلى سالەمدەسىپ جاتىرمىن. اقىن اعامىزدىڭ ءوزى دە قول الىسىپ امانداستى. ءسوز اراسىندا «جازعاندارىڭدى وقىپ تۇرامىن» دەپ قويدى. رەداكتورىم بەتىمە قاراپ, ءازىل ايتتى. – تۇماش اعاڭ مەنى ەمەس, سەنى تويعا شاقىرا كەلىپ وتىر.
– قالاي؟ – دەپپىن ەشتەڭەنىڭ بايىبىنا بارماي.
تۇمەكەڭنىڭ ءوزى مەنى قانداي تويعا شاقىرىپ وتىرعانىن ءتۇسىندىردى. ءوزىنىڭ تۋعان جەرى وسى قالاعا ەڭ جاقىن ەڭبەكشى- قازاق اۋدانىنىڭ جارسۋ دەگەن اۋىلى ەكەن. سول اۋىلداعى قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ 50 جىلدىعىن مەرەكەلەمەك كورىنەدى.
– باۋىرىم, جەرلەستەرىمنىڭ سول قۋانىشتارىن گازەتكە جازىپ بەرسەڭ دەپ ءوتىنىش ايتا كەلدىم. جازۋدىڭ رەتى كەلمەسە, ءتىپتى تويلاپ... – دەي بەرگەن ونىڭ ءسوزىن ءبولىپ:
– كوڭىلدەرىڭىزدەن شىقپاي قالماسا, جازامىن عوي. ءبىر قىزىعى, مەنىڭ تۋعان اۋىلىم دا جارسۋ دەپ اتالادى, – دەپ جاتىرمىن.
باردىق. جارسۋلىقتارمەن بىرگە ءتۇننىڭ ءبىر ۋاقىتىنا دەيىن تويلادىق. تۋرا ءوز اۋىلىمداعى سياقتى سامان كىرپىشتەن قالانعان جاتاعانداۋ مەكتەپتىڭ ءار جىلدارداعى تۇلەكتەرى, ءار جىلدارى قىزمەت ىستەگەن ۇستازدار كوپ جينالىپتى. سويلەگەن كىسىلەردىڭ پىكىرلەرىن قويىن داپتەرىمە جۇرتقا بايقاتپاي ءتۇرتىپ وتىرمىن. ءتۇن ورتاسىنا دەيىن تويلاپ, قالاعا قايتىپ كەلە جاتقاندا ءوز ماشيناسىنىڭ رۋلىندە وتىرعان تۇمەكەڭ:
– قالاي, اۋىلىمنىڭ تويى ۇنادى ما؟ – دەپ سۇرايدى. ۇناسا گازەتتەرىڭە جاقسىلاپ جازشى. اۋدان, اۋىل باسشىلارىنىڭ بارىنە: «لەنينشىل جاسقا» ماقالا شىعادى», دەپ ماقتانىپ ايتىپ قويىپ ەدىم, – دەپ اقىن اعام ءوتىنىشىن ايتتى.
ول كىسى بىرەۋلەرگە ۋادە بەرىپ قويسا جانە رەداكتورىما ءوزىم ۋادە بەرىپ قويعاننان كەيىن بۇل ماقالانى جازباي قويار ءجونىم جوق بولاتىن. كوپ كەشىكپەي گازەتىمىزگە «شاعىن اۋىلدىڭ شالقار تويى» اتتى كولدەي ماقالا جارق ەتە قالدى. تۇمەكەڭدى قۋاندىرا العانىما قۋاندىم. وسىدان كەيىن ارادا ءۇش-ءتورت جىل وتسە دە ءبىر-بىرىمىزگە دەگەن دوس-جار كوڭىلىمىز جاقىنداي تۇسكەندەي.
قىزمەت باسپالداقتارىندا كوپ ايالداپ وتىرىپ قالماي, جىلجي بەرگەندى كىم جەك كورسىن. قايدان, قانداي ورىن بۇيىرار ەكەن دەگەن ويدىڭ يەكتەي باستاعان تۇسى. بۇل كەزدە ءوزىم رەداكتوردىڭ ورىنباسارى بولىپ ىستەيتىن ء«بىلىم جانە ەڭبەك» (قازىرگى «زەردە») – عىلىمي جۋرنال بولعاندىقتان, ادەبيەتشى قاۋىم مول جينالاتىن جازۋشىلار وداعىنا قاراي كوز تاستاي باستاعانمىن. كۇنى كەشەگى جاستار گازەتى رەداكتسياسىنىڭ ءبىر بولمەسىندە قاتار وتىرعان انەس, ورازبەك, ورالحان, احات, كارىبايلاردىڭ ءبىرى باسپا دەپ, بىرەۋلەرى وداقتىڭ ءوزى دەپ, كەيبىرەۋلەرى گازەت-جۋرنال دەپ سول جازۋشىلار وداعى عيماراتىنىڭ ىشىنەن ورىن تاپقان. ءبىر كۇنى تۇمەكەڭ قوڭىراۋ شالسىن. ول سول وداق عيماراتىنىڭ ىشىندەگى «جالىن» الماناعىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ جۋىردا بەكىگەن بولاتىن.
ارينە, تۇمەكەڭنىڭ وداقتىڭ ءبىرىنشى قاباتىنداعى كابينەتىنە قۇستاي ۇشىپ جەتتىم. ايتقانىم ايداي كەلدى. تۇمەكەڭ مەنى وزىنە ورىنباسارلىق قىزمەتكە شاقىرعان سوڭ, بىردەن-اق قۋانا كەلىسىمىمدى بەردىم. وسىلايشا, تۇمەكەڭمەن تابانى كۇرەكتەي ون جىل بويى قىزمەتتەس بولىپپىن. ءبىرىنشى كۇننەن-اق اعالى-ءىنىلى ادامدارداي ءبىر-بىرىمىزبەن تاتۋ-ءتاتتى قىزمەت ىستەپپىز. بارىنشا ەڭبەكقور جان بولاتىن. ەكى ايدا ءبىر شىعاتىن الماناحتىڭ كەزەكتى سانى جارىق كورگەن سوڭ, كەلەسى سانىنىڭ جوسپارى جاسالادى. وعان ءارى كەتسە ءبىر جارىم, ەكى ساعاتتاي عانا ۋاقىت جۇمسايمىز.
ول كىسىنىڭ ەكىنشى ءبىر ەرەكشە قاسيەتى – بارىنشا كوڭىلشەك, وندا دا اقىندارعا عانا ءتان الدى-ارتىنا قاراماي, بىرەۋگە جاقسىلىق جاساۋ ءۇشىن ويلانباي تاۋەكەل دەيتىن مىنەزىن ايتار ەدىم. ايتالىق, جۋرنالدىڭ كەزەكتى سانىنىڭ باۋ-شۋى جينالىپ, باسپاحاناعا جىبەرگەلى وتىرعاندا بىرەۋلەر كەلىپ, ءبىراز ماقتاپ, اقىن كوڭىلىن قورعاسىنداي بالقىتسا بولدى, ول كىسى اكەلگەن ولەڭ نە اڭگىمەنى نومىردەگى ءبىر ماتەريالدىڭ ورنىنا سالدىرۋعا تىرىسار ەدى.
ءالى ەسىمدە, الماناحتىڭ كەزەكتى ءبىر سانىن باسپاحاناعا جىبەرىپ قويىپ وتىرعانبىز. كورشىلەس بولمەدە وتىرعان تۇمەكەڭ تەلەفونمەن شاقىرعان سوڭ, كابينەتىنە كىرسەم, قياقتاي عانا مۇرتى بار, دوڭگەلەك ءجۇزدى, قىزىل شىرايلى تويعان قوزىداي تومپايعان جىگىت وتىر.
– جۇماتاي جاقىپباەۆ دەيتىن كلاسسيك اقىن, – دەپ رەداكتورىم كەلۋشىگە جوعارى باعا بەرىپ, تانىستىردى. ونىڭ جاقسى اقىن ەكەنى تۋرالى ەستىگەنىم دە, ولەڭدەرىن وقىعانىم دا بار ەدى, باستىعىمنىڭ بەرگەن باعاسى جاقسى اقىندى قولما-قول مويىنداۋى ەدى.
– بىلاي, – دەدى تۇماعاڭ, – نومىرگە بارا جاتقان پالەنشەنىڭ ەكى بەتكە بەرىلگەن ولەڭدەرىنىڭ ورنىنا ءدال سونداي كولەممەن جۇمەكەڭدى ورنالاستىر.
– تۇماعا-اۋ, كەلەسى نومىرگە... – دەي بەرىپ ەدىم, ءسوزىمدى ءبولدى.
– الدىمەن ولەڭدەرىن وقى, سونان سوڭ ونىڭ كلاسسيك بولعالى تۇرعانىنا كوزىڭ جەتەدى, – دەدى. ارينە مەن ءسوز تالاستىرماي, جۇماتايدىڭ ولەڭدەرىن قولىما الدىم.
كەيىندەرى يبراگيم باسقا قىزمەتكە اۋىسقاندا جۇماتاي الماناحتىڭ پوەزيا بولىمىنە قىزمەتكە كەلدى. ايتىپ ايتپاي, جۇمەكەڭ ءوزىنىڭ مىقتى اقىن ەكەنىن دالەلدەپ ءجۇردى. ءبىر قىزىعى, تۇمەكەڭ ونىڭ ءجيى قايتالايتىن ەركەلىگىن كوتەرەتىن.
رەداكتورىمنىڭ ماعان ابدەن سەنىپ العانى سونشالىق, جۋرنالدىڭ كەزەكتى ءنومىرىنىڭ جوسپارىن جاساۋعا قاتىسىپ, نەگىزىنەن اقىنداردان كىمدەردىڭ بەرىلۋى قاجەتتىگىنە كوبىرەك كوڭىل بولەدى دە, ماتەريالداردى, اسىرەسە پروزا, سىن, باسقا دا ماقالالاردى ء«وزىڭ دۇرىستاپ قارا» دەي سالاتىن. «مەنىڭ دۇنيەلەرىم جۋرنالدارىڭا شىقپاعالى پالەن ۋاقىت بولدى عوي» دەپ بىرەۋ تىلەك ايتسا, ول: «شىنىندا انا كىسىدەن ۇيات بولدى. پالەنشەنىڭ ورنىنا سونى بەرەيىكشى», دەپ جوسپارعا وزگەرىستى ءجيى ەنگىزە بەرەتىن. ونداي كەزدە مەن دە ايتقانىن بۇلجىتپاي ورىنداي بەرمەي: «تۇماعا-اۋ, جۋرنالىمىزدىڭ وسى جولعى سانىندا وڭشەڭ جاستاردى بەرىپ وتىرمىز عوي. قاتارلارىن بۇزباي-اق قويايىق. مىنا كىسىڭىزدى كەلەسى نومىرگە جاقسىلاپ بەرسەك تە كەش بولمايدى عوي» دەگەن سياقتى ءۋاج ايتسام, «مەنىڭ ايتقانىمدى ورىندايسىڭ» دەيتىن اسا ء«پرينتسيپشىل» كەي باستىقتار سياقتى ەمەس, «ە, ونىڭ دا ءجون ەكەن» دەي سالاتىن.
* * *
«ەڭبەكقور جان بولاتىن» دەگەندە, ول ءوزىنىڭ بار ۋاقىتىن, كۇش-جىگەرىن تولايىمىمەن پوەزيا دەيتىن پاديشاسىنا ارنار ەدى. «اقىنعا قارا سوزدەن ولەڭ وڭاي» دەگەن ءتامسىلدىڭ اقيقات ەكەنىن وسى كوكەمنەن كوردىم. وتىرا قالىپ, جازۋعا كىرىسكەندە, ءار شۋماقتى بىرەۋ قۇلاعىنا سىبىرلاپ تۇرعانداي, سۋىرىپ سالىپ, تىزە بەرەر ەدى. كەي جولداردى, سوزدەردى سىزىپ تاستاپ, باسقا جولدارمەن, سوزدەرمەن الماستىرۋ دەگەن ول كىسىنىڭ تاجىريبەسىندە بولمايتىن. ءتىپتى ءبىر جازعانىن قايتا رەداكتسيالاپ, جوندەپ تە وتىرعانىن كورمەپپىن.
بىرەۋلەردىڭ تويىنا, تۋعان كۇندەرىنە كۇلتاي جەڭگەي تارتۋ-تارالعى, شاپان-شاقپىتىن دايارلاسا, تۇمەكەڭ ولەڭ ارناماي بارماس ەدى. ون جىل قىزمەتتەس بولسام, كوبىنە ول كىسىنىڭ تۋعان كۇنىنە بارعان ەكەنمىن. «ەي, باۋىرىم, ەرتەڭ مەنىڭ تۋعان كۇنىم عوي, ۇمىتىپ كەتكەن جوقسىڭدار ما؟ كەلىندى ەرتىپ, بارلىعىڭ كەشكىلىك كەلە قالىڭدار. سىي-سياپات ىزدەپ اۋرە بولماڭدار. تۋعان كۇنىڭدە كوڭىل جەتەر جاندارمەن بىرگە وتىرىپ, اڭگىمە-دۇكەن قۇرعانعا نە جەتسىن» دەر ەدى. ول كۇندەرى وزىنە ارناپ ولەڭ جازباسا دا, تىڭ شابىتپەن جاڭا جىر جولدارىن جازىپ, ولارىنىڭ قايسى ءبىرىن بىزگە وقىپ بەرگەنگە ەرەكشە راقاتتانىپ وتىراتىن. تۇماعامنىڭ مەنىڭ تۋعان كۇندەرىمە ارناعان ءۇش-ءتورت ولەڭىن وقىعاندا, «مەن شىنىندا دا جاقسى كىسى ەكەنمىن-اۋ» دەپ وزىمشە ءماز بولىپ قالامىن.
تۇماعاڭنىڭ جالعىز ۇلى مەن قىزدارىنا دەگەن اكەلىك مەيىرىمى كوپ جۇرتقا ۇلگى بولارداي بولاتىن. ولاردىڭ تۋعان كۇندەرىنە انالارى تارتۋ تارالعىسىن ۇسىنىپ جاتسا, اكەلەرى ولارعا ارناپ ولەڭىن وقىر ەدى. اسىرەسە, سوزۋارلىقتان ادا, ءتىپتى ءار ءسوزىن اۋزىنان ساناعانداي عىپ شىعاراتىن, كەز كەلگەن كىسىنى بيازى عانا كۇلكىسىمەن ريزا قىلاتىن كۇلتاي جەڭەشەم ەكەۋىنىڭ قاباقپەن عانا تۇسىنىسەتىن سىيلاستىعىنا ريزا بولاتىنبىز. «راحايلى وتباسى قانداي بولۋ كەرەك؟» دەسە, مەنىڭ ويىما وسى ەكەۋى ورالار ەدى.
اقىننىڭ جۇرتىنا ەرتەرەك قادىرى ارتقانى تۋراسىندا ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىن. ەڭبەك دەمالىسىندا جىل سايىن باسقا ءبىراز جىگىتتەر سياقتى تەڭىز جاعالاپ, عاجايىپ جەرلەردى ىزدەپ كەتۋ دەگەن مەندە جوق. مەن ءۇشىن ەڭ عاجايىپ جەر – ءوزىم تۋىپ-وسكەن ساۋىر تاۋىنىڭ قولات-قويناۋلارىنداعى جاسىل جايلاۋىم. «جالىن» الماناعىنا ورنالاسقان سوڭ, كەزەكتى دەمالىسىمدى الىپ, تاعى دا ەلگە تارتقانمىن. ورتالىقتارعا كوپ ايالداماي, بىردەن جايلاۋىمدى بەتكە الدىم. مەكتەپتىڭ باستاۋىش كلاستارىندا بىرگە وقىعان, بولماسا بالالىق شاقتىڭ قىزىعىن بىرگە بولىسكەن قاپسادىق, قازىبەك, كاكەن سياقتى بالا دوستارىم مەنىڭ كەلىسىمە ءماز بولىسىپ قالادى. ولار ماعان ەلدىڭ جىل اينالعانشا بولعان جاڭالىقتارىن, مەن استاناداعى اڭگىمە ەتۋگە تۇرارلىق جايلاردى ايتىپ, ءبىر جاساپ قالامىز. ولار ادەتتەگىدەي ءۇي ءىشىنىڭ ەسەندىگىن, سونان سوڭ جۇمىس جايىن سۇرايدى. مەن ءبىراز بۇرىن وزدەرى جازدىرىپ وقىپ جۇرەتىن «جالىن» الماناعىنا, باس رەداكتور اقىن تۇمانباي مولداعاليەۆكە ورىنباسار بولىپ بارعانىمدى ايتامىن عوي. ءبىر-بىرىمىزبەن ەمىن-ەركىن ءازىل-قالجىڭ ايتاتىن ادەتىمىزگە سالىپ, ولاردىڭ بىرەۋى: ء«اي, دوس, ماقتانعاننىڭ ءجونى وسى دەپ كەتكەن جوقسىڭ با؟» – دەپ, سوزىمە مۇلدە سەنبەيتىنىن بايقاتتى. شاماسى بۇنى كاكەن ايتتى-اۋ دەيمىن.
– سوندا سوزىمە سەنبەي وتىرسىڭدار ما؟ – دەيمىن عوي.
– ارينە, – دەيدى ول بەتىمە قاراپ. – تۇمانباي اعاي قايدا, سەن قايداسىڭ؟ قازاقستانعا بەلگىلى اتاقتى ادام, ال سەن بولساڭ, بار بولعانى ءبىزدىڭ جانىمىزدا وتىرسىڭ...
– جاندارىڭدا وتىرماي, اسپانعا ۇشىپ كەتۋىم كەرەك پە ەدى؟ ماعان سەنبەسەڭدەر جۋرنالدىڭ سوڭعى بەتىندەگى مالىمەتتى اشىپ قاراڭدار. بيىلعى ءۇشىنشى سانىنان باستاپ جازىلاتىن بولار.
– ە, بوپتى, ول جۋرنالعا مەن جازىلعانمىن. ول سانى ءالى كەلە قويعان جوق, قارايمىن عوي, – دەيدى ءالى دە كۇماندى ۇنمەن. بۇلارعا: «مەن ءسويتتىم دە, مەن ءبۇيتتىم» دەپ ارتىق ماقتانا بەرمەيتىن سياقتى ەدىم, سوزىمە سەنىمسىزدىك كورسەتۋلەرىنىڭ سەبەبى – تۇمەكەڭ بەدەلىنىڭ تىم بيىكتىگىنەن بولسا كەرەك...
الدەنەگە ريزا بولماسا اشۋلانباي-اق: ء«وي, ەنەڭدى» دەي سالاتىن. ونىسىن بالاعات سوزگە بالاپ ەمەس, ء«وي, اينالايىن» دەگەن سياقتى رايدا ايتاتىن.
شىعارماشىلىق ادامنىڭ قىزمەت ورنىن اۋىستىرىپ وتىرۋى ىلگەرى جىلجۋدىڭ ءبىر كورىنىسى بولعاندىقتان, ول كىسىنىڭ دە جايلىراق كرەسلوعا اۋىسۋى ون شاقتى جىل وتكەن سوڭ جاراسىمدى ءارى زاڭدى وزگەرىس بولدى. كوپ وتپەي, تۇماعاڭ قازاقستان جازۋشىلار وداعىنا ەكىنشى حاتشى بولىپ اۋىستى.
جاڭا قىزمەتىنە قۇلشىنىسپەن, ريزا كوڭىلمەن اتتانار الدىندا ۇجىمىمىزدى كابينەتىنە جيناپ قوشتاستى. ء«بىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي بولدىق» دەپ تولقي سويلەدى. جيىننان سوڭ مەنى وڭاشالاپ الىپ قالىپ:
– ءىنىم, ەرتەڭنەن باستاپ اق كويلەك, قارا گالستۋگىڭدى تاعىپ, ينە-جىپتەن شىققانداي بولىپ كەلەتىن بول جۇمىسقا. اناۋ «ۇلكەن ۇيدەگى» (پارتيانىڭ وركومىن سولاي اتايتىنبىز) مىقتى كوكەلەرىڭە سەنىڭ كانديداتۋراڭدى ۇسىندىم. ولار دا قارسى ەمەس سياقتى, – دەپ تۇماعام كەتەر الدىنداعى سىرىن ايتتى. ارينە, نەسىن جاسىرايىن, اعامىزدىڭ بۇل قامقورلىعىنا قۋانىپ قالدىم.
اق كويلەكتى پالەن رەت جۋدىرعان سوڭ, ءبىر كۇنى ۇلكەن ءۇيىڭنىڭ ارنايى كىسىسى دە جەتتى. قاسىندا اقىن مۇحتار شاحانوۆ بار. اقىن رەتىندە, قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەندى ازامات رەتىندە مۇقاڭنىڭ دا اتاعى دۇرىلدەپ تۇرعان. باس رەداكتور رەتىندە تانىستىرعان سوڭ, مۇقاڭ ازاماتتىق ءسوزىن ايتتى. «بۇل ورىنعا سەنى بەكىتكەلى وتىرعان ەكەن. الايدا, ماعان ءبىر قولايلى جۇمىس تاۋىپ بەرۋگە كومەكتەسپەكشى اسا قۇرمەتتى ءبىر قاريانى سالىپ, سەنىڭ جولىڭدى كەستىم, رەنجي كورمە» دەپ شىنىن ايتقانىنا ريزا بولدىم.
ءيا, اۋزىن اشسا, جۇرەگى كورىنەتىن, بالاداي اڭقاۋ, بىرەۋلەرمەن شارماياقتاسىپ, رەنجىسۋ دەگەندى بىلمەيتىن, ءتىپتى بىرەۋدىڭ كوڭىلىنە كەلەتىن ءسوز ايتىپ, سىرتىنان عايبات ايتپايتىن, ءارتۇرلى ارەكەتكە بارىپ قالماس ءۇشىن بارىنشا ساق جۇرەتىن, ءومىرىنىڭ ءمانى دە, ءسانى دە جىرلارىم دەپ بىلەتىن, سول جىرلارىمەن عانا سىرلاسىپ, مۇڭداسۋدى ادەتىنە اينالدىرىپ العان تۇمانباي مولداعاليەۆپەن وتكىزگەن ون جىل ون كۇنگىدەي بولماي وتە شىعىپتى. وسى ۋاقىت ىشىندە جىل قۇرعاتپاي دەۋگە بولارداي جارىققا شىعارىپ تۇراتىن توم-توم كىتاپتارىنىڭ قۋانىشىن بىرگە بولىستىك. اقىننىڭ كىسىلىك كەلبەتى ساناما وشپەستەي بولىپ جازىلىپ قالدى.
كادىربەك سەگىزباي ۇلى,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
