ەۋرازيالىق «بەستىكتىڭ» باستى الاڭى
الدىمەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ شاعىن قۇرامداعى وتىرىسى ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى ءسوز باسىندا بۇگىنگى كۇننىڭ سيمۆوليكالىق مانىنە نازار اۋداردى. ءدال وسى كۇنى, ياعني 2014 جىلى 29 مامىردا قازاقستان ەلورداسىندا ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى تۋرالى شارتقا قول قويىلعان بولاتىن.
– بۇل وقيعا ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ ماڭىزدى كەزەڭى رەتىندە ەستە قالدى. وداق قۇرىلعان ساتتەن بەرى ەۋرازيالىق «بەستىكتىڭ» باستى ىنتىماقتاستىق الاڭىنا اينالدى. وسىعان وراي بارشا ارىپتەسىمدى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كۇنىمەن قۇتتىقتاۋعا رۇقسات ەتىڭىزدەر. بىرلەستىك ودان ءارى دامىپ, ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتە بەرسىن! بۇگىنگى شاعىن فورماتتاعى كەزدەسۋ بارىسىندا ءبىز سىرتقى ساۋداعا, جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ باستامالارىنا قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلايمىز. بۇل تۋرالى مازمۇندى اڭگىمەمىز كەشە ەكونوميكالىق فورۋم اياسىندا باستالدى. جيىنىمىز ادەتتەگىدەي كونسترۋكتيۆتى سيپاتتا ءوتىپ, ءوزارا ءتيىمدى شەشىمدەر قابىلداناتىنىنا سەنىمدىمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆپەن قاتار كەڭەس وتىرىسىنا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى مگەر گريگوريان جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ قاتىستى.
بۇدان سوڭ پرەزيدەنتتىڭ توراعالىعىمەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەزەكتى وتىرىسى ءوتتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ استاناداعى ءىس-شارالارعا قاتىسقانى ءۇشىن ەاەو-عا مۇشە ەلدەردىڭ جانە بايقاۋشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنا, سونداي-اق ارنايى شاقىرىلعان قوناقتارعا العىس ايتتى.
– بۇگىنگى كەزدەسۋىمىز ەرەكشە مانگە يە. 2014 جىلى ءدال وسى كۇنى بىرلەستىگىمىزدىڭ نەگىزىن قالاعان شارتقا قول قويىلدى. جوعارى كەڭەستىڭ شەشىمىمەن 29 مامىر – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كۇنى بولىپ رەسمي تۇردە جاريالاندى. بىرلەستىگىمىزدىڭ ون جىلدان اسا تاريحى بار. وسى ۋاقىت ىشىندە ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. اتاپ وتەرلىك جايت, بۇل كۇندەرى استانادا جوعارى كەڭەستىڭ وتىرىسىمەن قاتار, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق فورۋم ءوتىپ جاتىر. فورۋم قورىتىندىسى سان قىرلى ىسكەرلىك سەرىكتەستىگىمىزگە تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ماكروەكونوميكالىق دامۋدىڭ وڭ ديناميكاسىن ساقتاپ وتىرعانىنا توقتالدى.
– بولجامعا ساي 2026–2027 جىلدارى ەاەو ەلدەرىنىڭ جيىنتىق ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمى 2,5 پايىزعا جۋىقتاۋعا ءتيىس. جاھاندىق نارىقتاعى تۇراقسىزدىققا قاراماستان, بىلتىر ەلدەرىمىز اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 95 ملرد دوللاردان استى. بيىل ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمى 6 پايىزعا ۇلعايادى دەپ كۇتىپ وتىرمىز. بۇل 100 ملرد دوللارلىق مەجەنى ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. دەگەنمەن, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جاھاندىق نارىقتاعى جاعدايعا بەرگەن باعاسى كوڭىل كونشىتپەيدى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بايانداماسىنا سايكەس بيىل الەم ەكونوميكاسى 3 پايىزعا دەيىن باياۋلايتىنى جونىندە ايتىلىپ ءجۇر. ارينە, دۇنيەجۇزىندەگى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر ەاەو-نىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا دا اسەر ەتپەي قويمايدى. قازىرگى ساتتە بىرلەستىگىمىزدى جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەۋ, ىشكى ورنىقتىلىقتى نىعايتۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ وتە وزەكتى مىندەت بولىپ تۇر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
جوعارى كەڭەستىڭ توراعاسى رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتى ينتەگراتسيالىق قۇرىلىمدى ودان ءارى قارقىندى دامىتۋدى كوزدەيتىن بىرقاتار ستراتەگيالىق باسىمدىقتى اتادى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ ۇسىنىستارىنا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن ارىپتەستەرىنە العىس ايتتى.
– جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن دامىتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن مالىمدەمەنى قابىلداۋ ماقساتىمىزدىڭ ورتاق ەكەنىن كورسەتكەن ماڭىزدى شەشىم بولدى. وسى سالاداعى بەلسەندى ىقپالداستىققا ءۇمىت ارتامىن. كۇش-جىگەرىمىزدى كەلەسى باسىم باعىتتارعا جۇمىلدىرۋدىڭ ءمانى زور دەپ سانايمىن. ءبىرىنشى – ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ تسيفرلىق نەگىزىن نىعايتۋ. تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاڭا تەحنولوگيالىق جۇيە قالىپتاستىرۋ كەزىندە دەرەكتەردى جەدەل وڭدەۋ, اۆتوماتتاندىرۋ جانە يننوۆاتسيانى جاپپاي ەنگىزۋ تابىستىڭ نەگىزگى فاكتورىنا اينالا باستادى. ساراپشىلاردىڭ پايىمىنا سۇيەنسەك, الەمدە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىنا قۇيعان قارجى كولەمى 1 ترلن دوللارلىق مەجەدەن استى. الداعى ونجىلدىقتا ونىڭ جاھاندىق ەكونوميكاداعى جيىنتىق ۇلەسى بىرنەشە ەسە كوبەيىپ, 7 ترلن دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. وزىق تەحنولوگيالار ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ قۋاتتى كاتاليزاتورىنا اينالۋى كەرەك. بۇل قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسا باستادى. ەاەو كەڭىستىگىندە وسى باعىتتاعى جۇمىس دايەكتى تۇردە جالعاسىپ كەلەدى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ترانسفورماتسيا ءوندىرىس جانە لوگيستيكادان باستاپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن مەملەكەتتىك باسقارۋعا دەيىنگى بارلىق سالانى قامتيدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ بويىنشا بىرقاتار جۇيەلى شارانى قولعا الدى.
– «Astana Hub» بازاسىندا قارقىندى ىلگەرىلەپ كەلە جاتقان ءارى تولىققاندى ستارتاپ-ەكوجۇيە قالىپتاسىپ جاتىر. ەلىمىزدە 100-دەن اسا جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيا جەدەل دامىپ كەلەدى. قازاقستان تەحنولوگيانى نەتتو-ەكسپورتتاۋشى مارتەبەسىن رەسمي تۇردە دالەلدەدى. ءىت قىزمەتتەر ەكسپورتىنىڭ كولەمى 1 ملرد دوللاردان استى. ءبىزدىڭ باستاپقى جەتىستىكتەرىمىز حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالدى. EGDI (E-Government Development Index) جاھاندىق رەيتينگىنە سايكەس, قازاقستان 24-ورىن الادى. ال ونلاين قىزمەتتەردىڭ ساپاسى بويىنشا الەمدەگى ۇزدىك وندىققا كىرەدى. ەندىگى مىندەت – وسى تابىستى تاجىريبەنى كەڭىنەن تاراتۋ. استانادا حالىقارالىق Alem.ai جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى ىسكە قوسىلدى. بۇل تالانتتى باعدارلاما ازىرلەۋشىلەر شوعىرلانعان ورتالىق قانا ەمەس, جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى قولدانبالى شەشىمدەردى ويلاپ تاباتىن ءارى ەنگىزەتىن ايماقتاعى باستى الاڭ سانالادى. ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىن, مەملەكەتتىك باسقارۋداعى پلاتفورمالىق شەشىمدەرى مەن زاماناۋي تاسىلدەردى ەنگىزۋ ۇلگىلەرىن مۇقيات زەردەلەيمىز ءارى جوعارى باعالايمىز. وداققا مۇشە ەلدەردىڭ ارقايسىسى تسيفرلىق ترانسفورماتسيانىڭ جەكەلەگەن باعىتتارىندا ايتارلىقتاي تاجىريبە جينادى. ۇلتتىق قۇزىرەتتەردى دامىتۋمەن قاتار بىرلەسكەن تەحنولوگيالىق باستامالاردى قالىپتاستىرۋعا بەلسەندى تۇردە اتسالىسقان ءجون. ۇزدىك تاجىريبەلەر مەن ءتيىمدى شەشىمدەردى ءبولىسۋىمىز كەرەك. بۇل ەاەو اياسىنداعى تسيفرلىق دامۋدى جەدەلدەتىپ, ەكونوميكالارىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
تسيفرلاندىرۋ – باسەكەگە قابىلەتتى بولۋدىڭ باستى كەپىلى
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى كولىك دالىزدەرىن تسيفرلاندىرۋدى تاعى ءبىر باسىمدىق رەتىندە اتادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەۋرازيانىڭ كولىك جۇيەسى ازيا, ەۋروپا جانە تاياۋ شىعىستىڭ باستى نارىقتارىن بايلانىستىراتىن جوعارى تەحنولوگيالىق حالىقارالىق باعىتتاردان قۇرالادى.
– بۇل ارادا جالپى ۇزىندىعى 50 مىڭ شاقىرىمنان اساتىن كولىك دالىزدەرىنىڭ تۇتاس جۇيەسى تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر. ونىڭ 10 مىڭ شاقىرىمنان استامى قازاقستان اۋماعى ارقىلى وتەدى. جاھاندىق ساۋدا-ەكونوميكا تىزبەگىندەگى جەتەكشى ورنىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن ترانسشەكارالىق ينفراقۇرىلىمدى ودان ءارى دامىتۋ جانە تسيفرلاندىرۋ قاجەت. ىڭعايلى لوگيستيكالىق شەشىمدەر, جۇكتى تۇراقتى جەتكىزۋ مەن وتكىزۋ جىلدامدىعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتاعى ترانزيت كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ءبىز Smart Cargo سەكىلدى قۇرالداردى جۇيەلى تۇردە ەنگىزە باستادىق. ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن قىزمەت ەتەتىن پلاتفورما اياسىندا كولىك دالىزدەرىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. قازاقستاندا كورشى ەلدەرمەن رۇقساتنامانى ەلەكتروندىق بلانكى فورماتىندا الماسۋ مەحانيزمى ەنگىزىلدى. وداق اياسىنداعى اقپاراتتىق جۇيەلەردى ءوزارا كىرىكتىرۋ – ۋاقىت تالابى. وسى ورايدا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا ۇلتتىق سەرۆيستەردىڭ تسيفرلىق «سورەسىن» جاساقتاۋدى قولعا الدى. بۇل – وتە وزەكتى. اتالعان ۇدەرىستى جەدەلدەتىپ, ەاەو تسيفرلىق كولىك دالىزدەرىنىڭ تولىققاندى ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. وسى باعىتتا كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرسەك, ەۋرازيانىڭ جوعارى تەحنولوگيالى كولىك حابىن قۇرۋعا ابدەن بولادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردەگى ءوندىرىس وشاقتارى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىن تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى. پرەزيدەنتتىڭ پايىمىنشا, ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ – تەحنولوگيالىق ترەند قانا ەمەس, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋدىڭ باستى كەپىلى.
– قازاقستان بۇل سىناققا اۋقىمدى تسيفرلىق ترانسفورماتسيا تۇجىرىمداسىن قابىلداۋ ارقىلى جۇيەلى ارەكەتتەرمەن جاۋاپ بەرمەك. ونەركاسىپ سەكتورى مەن تاۋ-كەن جانە مەتاللۋرگيا كەشەنىندەگى روبوتتاندىرۋ, «بۇلتتىق» شەشىمدەر, ءىرى كاسىپورىنداردىڭ «تسيفرلىق تەلنۇسقاسى» ونىمدىلىكتى ۇلعايتىپ, شىعىندى ازايتادى. اۋىل شارۋاشىلىعىن اۆتوماتتاندىرۋ مول ءونىم جيناۋعا, سۋ ۇنەمدەۋگە, قورشاعان ورتاعا زياندى ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. مال شارۋاشىلىعىنا قاعاز جۇزىندەگى قۇجات اينالىمىنان باس تارتىپ, ەسەپتىڭ دالدىگىن ارتتىراتىن بىرقاتار تسيفرلىق جۇيە ەنگىزىلدى. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 650-دەن اسا «اقىلدى» فەرمالار جۇمىس ىستەپ تۇر. وندا سيىر ساۋ, بورداقىلاۋ جانە ميكروكليماتتى قاداعالاۋ ۇردىستەرى اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرمەن جابدىقتالعان. ەگىن جانە تۇقىم شارۋاشىلىعىندا ءونىمدى «ەگىس دالاسىنان تۇتىنۋشى داستارقانىنا دەيىن» جەتكىزۋ تىزبەگىن قاداعالايتىن جۇيە ەنگىزىلىپ جاتىر. تىڭعىلىقتى جوسپارلاۋ مەن تسيفرلىق بولجاۋ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ ناتيجەسىندە قازاقستاندا ەكىنشى جىل قاتارىنان ەگىن بىتىك شىعىپ, 27 ملن توننا كولەمىندە استىق جينالدى. بۇل – رەكوردتىق كورسەتكىش. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اگرودروندار, جەرسەرىكتىك ناۆيگاتسيالار مەن مەتەوستانسا مالىمەتتەرى كەڭىنەن قولدانىلا باستادى. جەر تەلىمىن پايدالانۋعا بەرۋ ۇدەرىسى ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرىلدى. ديقاندار مەن شارۋالاردى مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ تەتىكتەرى تولىقتاي ەلەكتروندىق فورماتقا اۋىستى. بۇل جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ تاجىريبەسىن كەڭىنەن تاراتۋ قاجەت دەپ سانايدى.
– جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك نارىعىنداعى ەاەو پوزيتسياسىن نىعايتاتىن جوعارى تەحنولوگيالىق باستامالاردى قولداۋعا كۇش سالۋعا بولادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى كووپەراتسيالىق جوبالاردى قارجىلاي قولداۋ بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, قابىلداندى. بۇل – وسى جولداعى ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى. مۇنداي تەحنولوگيالىق باستامالاردى قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن ەۋرازيا دامۋ بانكىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانعان ءجون. قۇرىلعاننان بەرگى 20 جىل ىشىندە اتالعان قارجى ينستيتۋتى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ ءتيىمدى ءارى سۇرانىسقا يە قۇرالى ەكەنىن دالەلدەدى. ءبىز شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدە بانكتىڭ باسقارما توراعاسى جاساعان مازمۇندى باياندامانى تىڭداپ, ونى بەكىتتىك. ەادب الداعى ۋاقىتتا دا وداق كەڭىستىگىندەگى ستراتەگيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا باستى لوكوموتيۆ بولۋعا ءتيىس دەگەن ۇيعارىمعا كەلدىك, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ الەم ەكونوميكاسى ترانسفورماتسيالانىپ جاتقان كەزەڭدە جاڭا تابىس كوزدەرىن ىزدەۋ تاعى ءبىر باسىمدىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– ۇلتتىق ەكونوميكالاردىڭ ۇزاقمەرزىمدى ورنىقتىلىعى مەن بولاشاقتاعى ورنىن سايلاۋى جاڭا تەحنولوگيالىق سىن-قاتەرلەرگە جەدەل بەيىمدەلۋىنە تىكەلەي بايلانىستى. بۇل جونىندە ءبىز كەشە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ العاشقى كۇنىندە ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلادىق. جاپپاي تسيفرلاندىرۋدان باستاپ جاساندى ينتەللەكتىگە دەيىنگى تەحنولوگيالىق پروگرەسس تولقىنى بىرىنەن سوڭ ءبىرى تۋىنداپ جاتىر. وسىلايشا, تەحنولوگياداعى ءاربىر جاڭا بەلەس وزىق ويلى ادامدارعا مۇمكىندىك سىيلايتىن كەلەسى سونى سەرپىلىسكە نەگىز قالايدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, الداعى 20 جىلدىڭ ىشىندە بيوتەحنولوگيا, اۆتونومدى جۇيەلەر, عارىش ەكونوميكاسى, ەنەرگيانى ساقتاۋ, كۆانتتىق ەسەپتەۋ سەكىلدى ماڭىزدى تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردىڭ تۇتاس لەگى پايدا بولادى. ماسەلەن, ۇزاقمەرزىمدى بولجام بويىنشا 2035 جىلعا قاراي الەمدىك روبوتتەحنيكاسى نارىعىنىڭ كولەمى 376 ملرد دوللاردان اسادى. ۆيرتۋالدى شىنايىلىق يندۋسترياسىنداعى قارجى اينالىمى 700 ملرد دوللارعا جۋىقتايدى. ارينە, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز وسى جاھاندىق جاڭاشىلدىقتاردان كەنجە قالماۋعا ءتيىس. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا پەرسپەكتيۆتى دامۋ باعىتتارىندا ناقتى تاجىريبە الماسۋعا جانە بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قولداۋ كورسەتۋى كەرەك دەپ سانايمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەاەو-نىڭ سىرتقى ساۋدا-ەكونوميكالىق الەۋەتىن ىسكە اسىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, وداقتىڭ اراب الەمى, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, افريكا جانە لاتىن امەريكاسى ەلدەرىمەن, سونداي-اق بەدەلدى وڭىرلىك ەكونوميكالىق بىرلەستىكتەرمەن بايلانىستارىن ودان ءارى كەڭەيتۋ قاجەت.
– قازىر ۇندىستانمەن ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ جونىندە كەلىسسوزدەر بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىس باسقا دا قىزمەت باعىتتارى سياقتى نازار اۋدارۋعا لايىق. مەنىڭ ويىمشا, شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدە بەلارۋس پرەزيدەنتى وتە دۇرىس ۇسىنىس ايتتى. ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇراتىن سەرىكتەستەر دە, سونداي-اق بايقاۋشى مارتەبەسىنە يە بولاتىن ەلدەر دە مۇقيات تاڭدالۋى قاجەت. ياعني ءبارىن بىردەي ەمەس, شىن مانىندە بەلگىلى ءبىر تالاپتارعا ساي كەلەتىن جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا پايدا اكەلەتىن ەلدەردى قابىلداۋ كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ەاەو ورگاندارىنا توراعالىعى اياسىندا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ورتاق ەكونوميكالىق الەۋەتىن نىعايتۋعا, ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە الداعى ۋاقىتتا دا بارىنشا جاردەمدەسە بەرەتىنىن مالىمدەدى.
– ءبىز بىرلەسە كۇش جۇمىلدىرا وتىرىپ, ماڭىزدى ناتيجەگە قول جەتكىزە الامىز جانە وداق اياسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا ءارى ساپالى دەڭگەيگە شىعارامىز. مەن بۇعان كامىل سەنەمىن. بىلتىر ەاەو قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن تابىستى اياقتادىق. الدىمىزدا ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانى ودان ءارى دامىتۋ تۋرالى دەكلاراتسيادا قاراستىرىلعان كوپتەگەن مىندەت تۇر. ءسوز سوڭىندا العا قويعان ماقساتتارعا جەتۋ جولىندا بارشاڭىزعا تابىس تىلەيمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى وتىرىسىندا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى مگەر گريگوريان, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ, كۋبا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سالۆادور ۆالدەس مەسا, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ونەركاسىپ, كەنىشتەر جانە ساۋدا ءمينيسترى سەيەد موحامماد اتتاباك جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ ءسوز سويلەدى.
