فورۋمدا ءسوز العان عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, تۇراقتى دامۋ ءۇشىن عىلىم مەن يننوۆاتسيانىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بۇعان قوسا ول ەلىمىزدە اشىلىپ جاتقان شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىرقاتارىنا توقتالىپ, جوعارى ءبىلىم, ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىم ساپاسىنا, ءبىلىم كوشى-قونىنا اسەر ەتكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە الەمدەگى ەڭ ۇزدىك, مىقتى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارى اشىلدى. بۇل جۇمىسقا كوپ كۇش جۇمسالدى. وسىدان سوڭ مينيستر ەلدەگى ەكونوميكا قانداي عىلىمعا نەگىزدەلگەنىن ايتتى.
ء«بىز قازىر جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى جانە عىلىمي زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ عالىمدارى مەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ وكىلدەرى اراسىنداعى التىن كوپىر رەتىندە حاكاتون ۇيىمداستىرىپ ءجۇرمىز. مۇنداي حاكاتوندى عىلىمداعى ءار سالاعا قاتىستى وتكىزەمىز. بۇل جەردەگى ماسەلە وڭاي, عىلىم ءوندىرىستىڭ ناقتى قاي باعىتىندا ءوزىنىڭ ءونىمدى جۇمىس ناتيجەسىن بەرە الاتىنىن وسى ارقىلى انىقتاپ الۋىمىز كەرەك. ياعني عالىمدار ءوندىرىستىڭ قاجەتتىلىگىنە قاراي جۇمىس ىستەيدى, ءدال سول سۇرانىستاعى جوبالار قارجىلاندىرىلادى. قازىر ءبىراز بيزنەس پەن ءوندىرىس سالاسى حاكاتونداردا تانىستىرىلعان عىلىمي جۇمىستارعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر», دەدى س.نۇربەك.
جاس عالىمدار اليانسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى «الەۋمەتتىك دامۋ قورىنىڭ» تىكەلەي قولداۋىمەن اۋقىمدى جوبالاردى ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. جيىنعا قاتىسقان «الەۋمەتتىك دامۋ قورىنىڭ» باسقارما توراعاسى سايات ءنۇسىپوۆ 6 جىلدان بەرى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان اليانس فورۋمىنا جانە الداعى دامۋىنا ساتتىلىك تىلەدى. سونىمەن قاتار وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىندا اليانستىڭ رولىنە توقتالىپ ءوتتى.
«بۇل فورۋم وتاندىق عىلىم ءۇشىن وتە ماڭىزدى, سەبەبى اليانس جىلدان-جىلعا قۋاتتى كۇشكە يە بولىپ, مۇشەلەرى دە كوبەيىپ كەلەدى. بۇل سەرىكتەس رەتىندە ءبىزدى شابىتتاندىرادى. وسى جەردە سىزدەرگە شاعىن تاريحتى بولىسە كەتەيىن. اليانس 2018 جىلى قۇرىلدى, ءبىزدىڭ قور سول ۋاقىتتان بەرى جاس عالىمدار ۇيىمىن قارجىلىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق, اكىمشىلىك تۇرعىدا قولداپ ءجۇر. ويتكەنى اليانس از ۋاقىت ىشىندە ۇلكەن ىستەردى اتقاردى, كوپجىلدىق تاريحى بار ۇيىمداردىڭ دەڭگەيىندە ءوزىن كورسەتە الدى. وسىدان ەلىمىزدە عىلىمعا, جاستارعا دەمەۋشىلىك كورسەتۋدىڭ قاجەت ەكەنىن, ناتيجەسى ايتارلىقتاي بولاتىنىن كورە الامىز. بۇگىندە اليانس مۇشەلەرى مەملەكەتتىك, قوعامدىق ۇيىمداردا ماڭىزدى قىزمەتتەردە وتىر. ولاردىڭ كوپشىلىگى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي مەكەمەلەردىڭ باسشىلىعىندا قىزمەت ەتەدى, بىرقاتار مۇشەسى پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق عىلىمي كەڭەس سەكىلدى بەدەلدى قوعامدىق ۇيىمداردا ءوز ورنى بار ماماندارعا, ساراپشىلارعا اينالدى. بۇل ءوز كەزەگىندە عىلىمنىڭ, عالىمداردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى», دەدى س.ءنۇسىپوۆ. ونىڭ ويىنشا, ەلىمىزدەگى زەرتتەۋشىلەر شەتەلدىك ارىپتەستەرىنەن ءبىر مىسقال دا كەم ەمەس, تەك ولارعا الەمدىك ارەنادا ءوزىن, جوباسى مەن جۇمىسىن كورسەتە الاتىنداي جاعداي, كومەك كەرەك.
قوردىڭ قولداۋىمەن اليانس جۇزەگە اسىرعان جوبالاردىڭ ءبىرى – «Frip». بۇل – نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باكالاۆريات جانە ماگيستراتۋرا ستۋدەنتتەرىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيالىق الەۋەتىن ىنتالاندىرۋ باعدارلاماسى. وسى باعدارلاما اياسىندا بايقاۋ وتكىزىلىپ, ءبىرىنشى ماۋسىمدا ون ءۇش ستۋدەنت ءوز يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن قارجىلاي قولداۋ الدى. ءاربىر ءوتىنىمدى دوكتور دارەجەسى بار نەمەسە دوكتورانتۋرادا وقۋدىڭ قورىتىندى كەزەڭدەرىندە جوعارى بىلىكتى زەرتتەۋشى بولىپ جۇرگەن ءۇش تاۋەلسىز ساراپشى قارايدى. وسى جوبانىڭ العاشقى جەڭىمپازدارىنىڭ ءبىرى – كەزىندەگى ستۋدەنت, قازىرگە بيولوگ, گەنەتيك, كاسىپكەر, PhD, CEO, Arlan Biotech (اقش) نەگىزىن قالاۋشى بولات سۇلتانقۇلوۆ. ول فورۋمدا «عىلىمي جاڭالىقتارعا بيزنەستى قالاي قۇرۋعا بولادى؟» اتتى تاقىرىپتا اۋديتوريانى ۇيىتار بايانداما جاساپ, ءوز زەرتتەۋىن كاسىپكە ايانالدىرۋدىڭ جولدارى جونىندە وي ءبولىستى.
«مەنىڭ قازىرگى كاسىپكە اينالعان جوبامنىڭ يدەياسى العاش وسى اليانس مۇشەلەرىنىڭ «WhatsApp» جەلىسىندەگى چاتىندا تۋعان ەدى. پاندەميا كەزى. چات ءوزى سول ۋاقىتتاعى Covid ماسەلەسىنىڭ عىلىمي تۇرعىدا شەشىمىن تابۋ ماقساتىندا اشىلعان بولاتىن. مەن سوعان كۇشتى ءبىر ويىمنىڭ بار ەكەنىن, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋگە بولاتىنىن ايتتىم. چاتتاعى عالىمدار الاقايلاپ قولداي كەتتى, توپتاعى عالىمدارمەن كەڭەسىپ, كەيىن شەتەلدەردەگى ارىپتەستەرگە, الەۋمەتتىك جەلىلەرگە جازىپ, ويىمدى ءبولىستىم. ادامدار كومەكتەسە باستادى. ارينە, ەڭ الدىمەن «الەۋمەتتىك دامۋ قورى» دەمەپ جىبەردى. وسىلايشا, كاسىپكە جول اشىلدى. ماسەلەن, نەگە مەن ەڭ ءبىرىنشى ادامدار دەپ تۇرمىن. سەبەبى كەز كەلگەن بيزنەس تەك كوممۋنيكاتسيا ارقىلى قالىپتاسادى, داميدى. ءسىز عالىم بولساڭىز دا, تەك زەرتحانادان شىقپاي وتىرا بەرمەي, ەلدەگى جانە الەمدەگى زەرتحانالاردا جۇمىس ىستەيتىن ارىپتەستەرىڭىزبەن ارالاسىپ, تاقىرىپتاردى تالقىلاپ, تاجىريبەڭىزدى ءبولىسۋىڭىز كەرەك», دەيدى كاسىپكەر عالىم.
ب.سۇلتانقۇلوۆتىڭ پىكىرىنشە, قوعامدا كوبى ينۆەستيتسيا قانداي دا ءبىر يدەيانى تۋدىراتىنىن ايتادى. شىن مانىندە, يدەيا وتە كوپ. عالىم ءوزىنىڭ عىلىمي جۇمىسىنان كاسىپ جاساۋ ءۇشىن اۋەلى ءوزىن تاربيەلەگەنى ابزال. دامىعان, وركەنيەتتى ەلدەردە عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جۇيەسى ءبىزدىڭ ەلدەگىگە ۇقسامايدى. عالىمدار ءوزىنىڭ كەمشىلىكتەرى مەن قاتەلىكتەرى, ناتيجەسىز زەرتتەۋلەرىنەن ەش قىسىلماۋى قاجەت, بۇل بولاشاقتا ونىڭ قانداي دا ءبىر گرانت الۋىنا كەدەرگىسىن كەلتىرمەۋى كەرەك. شەتەلدە ءبىر رەت گرانتتى جەڭە الماي قالعان, بولماسا ءبىراز جىلدىق زەرتتەۋى ناتيجە اكەلمەگەن عالىمدى شەتتەتپەيدى. ال ءبىزدىڭ ەلدە ۇزدىكتەر ۇعىمى قالىپتاسىپ قالعان, ياعني تەك قاتەلەسپەيتىندەر عانا وڭ قابىلدانادى, بىراق بۇل كەيدە دامۋدى شەكتەيدى.
فورۋم اياسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنداعى يننوۆاتسيالار, بيومەديتسيناداعى جەتىستىكتەر, ءبىلىم ورتاسىنىڭ ترانسفورماتسياسى جانە جاس عالىمداردى قولداۋ سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە ارنالعان تاقىرىپتىق سەسسيالار ءوتتى. بۇل تاقىرىپتار قاتىسۋشىلاردىڭ ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ, عالىمدار, بيزنەس, مەملەكەتتىك قۇرىلىم وكىلدەرى اراسىندا كونسترۋكتيۆتى ديالوگ ورناتۋعا نەگىز بولدى. ەكى كۇنگە سوزىلعان جيىندا يسپانيا, ساۋد ارابياسى, فينليانديا جانە اقش سىندى ەلدەردىڭ وكىلدەرى ءسوز سويلەپ, «HM CINAC», «CSIC-UPM», «King Abdullah University of Science and Technology», «University of Oulu» جانە «Harvard Medical School» سياقتى جەتەكشى عىلىمي جانە ءبىلىم مەكەمەلەرىن تانىستىردى. فورۋمنىڭ باستى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى – جاس عالىمداردى قولداۋ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جانە عىلىم مەن بيزنەس اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ بويىنشا ۇسىنىستار قامتىلعان قاراردى ازىرلەۋ بولدى.
