وڭىرلەر اراسىندا 4,06 ترلن تەڭگە (+ 23,03%) نەسيەسى بار الماتى تۇرعىندارى ەڭ كوپ قارىز العاندار قاتارىندا. ودان كەيىنگى ورىنداعى استانا تۇرعىندارىنىڭ نەسيەسى 1,37 ترلن تەڭگەنى (+ 30,5%), شىمكەنت حالقى نەسيەسى 1,04 ترلن تەڭگەنى (+ 25,4%) قۇراعان.
سونداي-اق تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر قاراعاندى وبلىسىندا – 754,5 ملرد تەڭگە (+ 23,1%), اقتوبە وبلىسىندا – 554,3 ملرد تەڭگە (+ 28,9%), ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 522 ملرد تەڭگە (+ 26,2%) سالىستىرمالى تۇردە راسىمدەلگەن. ال ەڭ از نەسيەنى سولتۇستىك قازاقستان (173,6 ملرد تەڭگە) جانە ۇلىتاۋ وبلىستارى 124,8 ملرد تەڭگە) العان.
ەلىمىزدە جىل سايىن حالىققا قارىز بەرۋ شارتى قاتاڭداتىلىپ, ال ماقۇلداۋ تالابى كۇشەيگەنمەن, كەپىلسىز تۇتىنۋ نەسيەلەر سانى ۇلعايىپ كەتكەن. ماسەلەن, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر (ەدب) ارقىلى وسى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا ماقۇلدانعان نەسيەلەر اراسىندا, ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر – 51%, يپوتەكا بويىنشا – 44,5%, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر – 41,5%, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر – 35,3%, كەپىلگە سالىنعان تۇتىنۋشىلىق – 30,6% , كەپىلسىز تۇتىنۋ – 28,7% جانە اۆتونەسيەلەۋ – 17,2%-دى قۇراعان.
وسىلايشا, كەپiلسiز تۇتىنۋ نەسيەلەرىن ماقۇلداۋ دەڭگەيi قارىزداردىڭ باسقا تۇرلەرiمەن سالىستىرعاندا ەڭ تومەنگi شەگىندە تۇر.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ قارىزدارى مەن نەسيەلەرى ءىجو-گە قاتىناسى سەكىلدى كورسەتكىشى وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا 13,6% -دى قۇراعان. ماسەلەن, كورشى رەسەيدە كورسەتكىش 21%-دان جوعارى. ال قىتايدا قارىز جۇكتەمەسىنىڭ دەڭگەيى ءتىپتى 64,5%. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى قارىز جۇكتەمەسى سونشالىقتى كوپ ەمەس. وزگە مەملەكەتتەرگە قاراعاندا, بىرنەشە ەسە تومەن.
مەملەكەتتىك كرەديت بيۋروسىنىڭ (مكب) سوڭعى ايداعى مالىمەتىنە سۇيەنسەك, مقۇ, كوللەكتورلىق جانە باسقا كومپانيالاردا 8,6 ملن-نان استام قارىز الۋشى تىركەلگەن.
قارجىگەر ايدارحان قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىزدەگى تاۋارلاردى ءبولىپ تولەۋگە الىنعان نەسيەلەر حالىق ءۇشىن ىڭعايلى. بىراق ستاتيستيكادا بۇل نەسيە رەتىندە ەسكەرىلەدى.
«حالىق دەپوزيتتەرىنىڭ جانە حالىققا كاسىپكەرلىك ەمەس نەسيەلەردىڭ ديناميكاسىن قارادىم. ادامداردىڭ «تازا جيناقتارى» تۇتاستاي العاندا تۇراقتى. حالىقتى نەسيەلەندىرۋدىڭ نەگىزگى ءوسىمى كوبىنە «كەدەيلەنۋدەن جانە قورقىنىشتى قارىز الۋدان» ەمەس, ادەتتەگىدەي ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ تورەلىك ەسەبىنەن بولادى. ءتۇرلى جەڭىلدىكتى يپوتەكالار مەن ءتىپتى سىيلىقاقىلى اۆتوموبيلدەرگە پايىزسىز ءبولىپ تولەۋلەر بولسا, قانداي دا ءبىر ليۋكس تەلەفوندار, تەلەديدارلار, ت.ب. تۋرالى ايتپاعاندا, دەپوزيتتەن اقشا الۋدىڭ قاجەتى جوق», دەيدى ا.قۇسايىنوۆ.
ال قارجىگەر ءانۋار باقىتحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كوپتەگەن قارىز الۋشىنىڭ ءوز قارىزىن وتەيتىن تابىسى جوق بولسا, بۇل قارجىلىق تۇراقتىلىق ءۇشىن ەلەۋلى تاۋەكەل بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار ساراپشى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جانە قارىز الۋشىلاردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن باعالاۋدى جاقسارتۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
«قايتارۋعا شاماسى جەتپەسە دە نەسيە الۋ ۇيرەنشىكتى قۇبىلىسقا اينالدى. سونىمەن قاتار ءبىراز ازامات وزدەرiنiڭ بازالىق قاجەتتiلiكتەرiن قاناعاتتاندىرۋ جانە قارجىلىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا كۇندەلىكتى تىرشىلىك ءۇشiن كرەديتتەرگە جۇگiنۋگە ءماجبۇر ەكەنiن كورسەتەدi. ەڭ الدىمەن, قارجىلىق مۇمكىندىكتەرىڭىزدى تياناقتى باعالاپ, «كوتەرە المايتىن شوقپاردى بەلگە بايلاۋدان» اۋلاق بولۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, قارجىلىق ساۋاتىڭىزدى ارتتىرۋعا ۇمتىلۋ قاجەت. بيۋدجەتتى مۇقيات جوسپارلاۋ, كىرىستەردى ۇلعايتۋ جانە قاجەتسىز شىعىستاردى قىسقارتۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ شارت. ۇشىنشىدەن, بورىشتىق مىندەتتەمەلەردى وتەۋ پروبلەمالارى تۋىنداعان جاعدايدا ولاردى قايتا قۇرىلىمداۋ ءۇشىن قارجى ماماندارىنان نەمەسە بانكتەردەن كەڭەس الۋ كەرەك. سونداي-اق قارجىلىق جاعدايدى ايتارلىقتاي قيىنداتاتىن الاياقتىق سحەمالارىنان ساقتانۋ كەرەك», دەيدى ءا.باقىتحانوۆ.
