ساپاسىز ونىمنەن قالاي ساقتانامىز؟

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىشكى نارىقتى قورعاۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا وراي, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن مينيسترلىكتىڭ باستاماسىمەن وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا تۇتىنۋشى قۇقىعىن ساپاسىز ونىمدەردەن قور­عاۋعا باعىتتالعان «ساپالى ءونىم» الەۋمەتتىك جوباسى قولدانىسقا ەنگىزىلگەن بولاتىن. وعان ۇكى­مەت­تىك ەمەس سەكتور, جەرگىلىكتى ات­قارۋ­شى جانە وكىلەتتى ورگان­دار مەن كاسىپكەرلىك قوعام­داستىقتىڭ وكىلدەرى تارتىل­دى. ارينە, ساپاسىز,  كونترا­فاك­­تىلى ونىمدەردى تاراتۋ نەمەسە ساتۋدىڭ الدىن الۋ – تۇتىنۋ­شىلار مەن وندىرۋشىلەر ءۇشىن وتە وزەكتى ماسەلە. بۇل شى­عىن­عا ۇشىراتىپ قانا قوي­ماي, ءوندىرۋشىنىڭ بەدەلىنە نۇق­سان كەلتىرىپ, تۇتىنۋشىعا مورالدىق, ءتىپتى فيزيكالىق زيان تيگىزۋى مۇمكىن», دەيدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مي­نيستر­لىگى تۇتى­نۋشىلاردىڭ قۇ­قىق­تارىن قورعاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولات تانابەرگەنوۆ.

اتالعان جوبانىڭ جول كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋدا جاقىندا يمپورتتىق ءونىمدى ىرىكتەۋ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە جۇرگىزىلدى. ساتى­لىمداعى زات­تارعا تالدامالار دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ساني­تارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقى­لاۋ كوميتەتىنىڭ «ۇلتتىق ساراپ­تاما ورتالىعى» شجق رمك في­ليالدارى, «ۇلتتىق ساراپ­تاۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ ورتا­لىعى» اق مەن «پرەزيدەنتى ءىس باس­قارماسى مەديتسي­نالىق ورتا­لى­عىنىڭ ساني­تار­لىق-ەپيدەميو­لوگيالىق ساراپتاما ور­تالىعى» رمك بازاسىندا وتكەن. بولات امانگەلدى ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, تاۋارلاردىڭ 83%-ى تاڭبالاۋدا مەملەكەتتىك تىلدە اقپاراتتىڭ جوق­تىعى, جارامدىلىق مەرزىمى مەن ءوندىرۋشى جانە ونىڭ ورنالاسقان جەرى تۋرالى مالىمەتتەر كورسەتىل­مەگەن. 17%-ىندا قۇرامى بويىنشا ءتيىستى قۇجاتتارى بولماعان. ءونىمنىڭ 43 تۇرىنە سايكەستىك دەكلاراتسياسى جو­يىلىپ, اقمولا, اقتوبە, پاۆلودار, تۇركىستان, بقو, شقو, جەتىسۋ, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا توقتاتىلدى. ماسەلەن, تالدىقور­عان قالاسىن­دا مايدىڭ ماسسالىق ۇلەسى 82,5% بولاتىن «سليۆوچنوە تراديتسيوننوە» ونىمىنە كەشەندى زەرتتەۋ كەزىندە ىشەك تاياقشاسى توبىنىڭ باكتەريا­لارى (بگكت) تابىلدى. قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ وكىلى قۇپيا ساتىپ الۋ ادىسىمەن تاراز دۇكەندەرىنىڭ بىرىنەن «ۋمكا» پەچەنەسىن ساتىپ الىپ, اتالعان ءونىمدى «ۇلتتىق ساراپتاۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ ور­تالىعى» اق جامبىل فيليا­لىنىڭ اككرەديتتەلگەن سى­ناق ورتالىعىندا سىناما­دان وتكىزدى. وندا ءارتۇرلى تاكسونو­ميالىق توپتاردىڭ ميكرو­ورگانيزمدەرى, باكتەريالارى, ساڭىراۋقۇلاقتارى مەن ۆيرۋستارى انىقتالدى. تاماق ءونىمى تەحنولوگياسىنىڭ كمافانم (مەزوفيلدى اەروبتى جانە فاكۋل­­تاتيۆتى اناەروبتى ميكرو­ورگانيزم­دەردىڭ سانى) دەڭگەيى رۇقسات ەتىلگەن نورمادان ءۇش ەسە جوعارى بولعان. بۇل سىناما ونىمدەگى ميكرو­­ورگا­نيزمدەردىڭ جالپى قۇ­رامىن, ونىم­دەردى ساق­تاۋ جانە تاسىمالداۋ رەجىم­دەرى­نىڭ بۇزىلۋىن, سونىڭ ىشىن­دە پاتوگەندەردىڭ كوبەيۋىن كورسەتەدى. ازىق-تۇ­لىك ونىمدەرىن زەرتتەۋ حاتتاماسىنا سايكەس, پەترو­پاۆل قالاسىندا ساتىپ الىنعان «حالال» بەلگىسى بار قالبىرداعى جىل­­قى ەتىنە جۇر­گىزىلگەن زەرتتەۋدە  شوش­قانىڭ دنق-سى انىقتالعان. ال  ءوندىرۋشى ءوز ونىمدەرىن جارنامالاي وتىرىپ, «حالال» تالاپتارىنا ساي­كەس, قۇرامداس ينگرەديەنتتەردىڭ جو­عارى ساپاسى مەن قۇرامىندا جەۋگە تىيىم سالىنعان كومپو­نەنتتەر­دىڭ جوقتىعىن راستايتىن مالىمەتتەر­دى العا تارتقان. سونىمەن قاتار كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنبا­سا­رى جوبانىڭ باستى ماقسا­تى –تۇتىنۋشىلاردى توتەن­نەن كەلەتىن اۋرۋدان ساقتاندى­رىپ, بارىنشا ساپالى ونىم­مەن قامتاماسىز ەتۋدە اقپارات­تاندىرۋدى ارتتىرۋ كەرەك­تىگىن جەتكىزدى.

بۇل ساۋدا قاتىناستارىنىڭ قار­قىندى دامۋى مەن نارىقتا­عى تاۋار كولەمىنىڭ ءوسۋى جاعدايىندا ەرەكشە ماڭىزدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەلىمىزدىڭ 20 وڭىرىندە 15-تەن استام تاۋار ساناتى زەرتتەلىپ, ءاربىر زەرتتەۋ بويىنشا ەگجەي-تەگجەيلى ەسەپتەر دايىندالىپتى. تالدامالار اككرەديتتەلگەن زەرتحانالاردا جۇر­گىزىلگەندىكتەن, ولاردىڭ ناتي­جەلەرى جوعارى دالدىككە يە دەۋگە بولادى. الماتى, استانا, شىمكەنت, باسقا قالالاردى قوسا العاندا, ەل وڭىرلەرىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار, كونديتەرلىك ونىمدەر, بالالارعا ارنالعان تاۋارلار, تۇر­مىستىق تەحنيكا مەن قۇرىلىس ماتەريالدارىنان سىناما الىنعان.

«ونىمدەردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ «جاسىرىن ساتىپ الۋشى» ءادىسى ارقىلى جۇرگىزىلىپ, ناقتى جاعدايدى كورسەتۋگە باعىتتالدى. ءار وڭىردە الىن­عان سىنامالار اككرەديتتەل­گەن زەرتحانالارعا تاپسىرىلدى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ميكروبيولوگيا­لىق, حيميا­لىق, ورگانولەپتيكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا زەرتتەلدى. ماي قىشقىلىنىڭ قۇرامى, جانۋارلار دنق-سى جانە گمو بار-جوعى انىقتالدى. تالداۋ ناتيجەسىندە, كوپتەگەن يمپورتتىق تاۋارلار كورسەتىلگەن سيپاتتامالارعا سايكەس ەمەس, قۇرامىندا كورسەتىلمە­گەن قوسپالار, كەيبىر سيىر ەتى دەپ كورسە­تىلگەن ونىمدەردە شوشقا مەن تاۋىق دنق-سى تابىلدى. قاي­ماقتاعى سۇتقىشقىلدى باكتەريا­لاردىڭ مولشەرى رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيدەن تومەن بولدى. وكىنىشكە قاراي, دۇكەن سورەلەرىندە جالعان ونىمدەر مەن قولدانۋ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن تاۋارلار ءجيى كەزدەسىپ جاتادى. بۇل تۇتىنۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەدى. تاۋارلاردىڭ ايتارلىقتاي بولىگى دۇرىس تاڭبالانباعاندىعى زاڭ تالاپتارىنا قايشى كەلۋدە. كەيبىر ونىمدەردە قۇرامى, ءوندىرۋشى تۋرالى تولىق اقپارات پەن ساقتاۋ شارتتارى كورسەتىلمەگەن», دەيدى ب.تانابەرگەنوۆ.

جوعارىدا ايتىلعان دەرەكتەر «تۇ­تىنۋشى قۇقىعىن قورعاۋ تۋرا­لى» زاڭنىڭ ورەسكەل بۇزىلىپ وتىر­­عاندىعىن ايعاقتايدى. مۇنداي جاع­­دايدا زاڭ تالاپتارىن ساقتاۋدى قا­تاڭ قاداعالاۋ مەن ءونىم ساپاسىن باقى­لاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.