باعا تۇراقتالۋى مۇمكىن بە؟

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىنداعى مامى­لە­لەر سانى بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سا­لىس­تىر­عاندا 13,6%-عا ارتقان. قاي­تا­لا­ما نارىقتاعى جاعداي دا وسى­عان ۇقساس. كورسەتكىش ءبىر جىل ىشىندە 0,6%-عا تومەندەگەن. قايتا ساتۋ باعاسى قاڭتاردان ناۋرىزعا دەيىن ازداپ كوتەرىلگەنىمەن, ساۋىردەن تامىزعا دەيىنگى ارالىقتا ءسال-ءپال ارزانداعانداي. بىلتىر جىلدىڭ ايا­عىندا 1 شارشى مەتردىڭ ورتاشا باعاسى 371 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان ەدى. جالداۋ تاريفتەرىندە دە وزگەرىس بار. قاڭتاردان قىركۇيەككە دەيىن جالعا الۋ باعاسى 3,5% تومەندەسە, قازان ايىنان باس­تاپ باعا قايتادان ارزانداي باستادى. ماسەلەن, الماتى قالاسىندا جالعا الىناتىن پاتەردىڭ ورتاشا باعاسى 1 شارشى مەتر ءۇشىن 5,7 مىڭ تەڭگە بولسا, اقتاۋدا 2,5 مىڭ تەڭگە. جالپى, رەسپۋبليكاداعى ورتاشا باعا 3,2 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر.

«Gold Business Kazakhstan» كوم­پانياسىنىڭ جەتەكشىسى ۆيتالي براي­لوۆسكيدىڭ پىكىرىنشە, بۇل جاعدايعا يپو­تەكالىق باعدارلامالار اسەر ەتكەن. «مامىلەلەر سانىنىڭ كوبەيۋى كۇماندى. قازىر مەملەكەت يپوتەكا نارىعىنداعى ۇلەسىن شەكتەۋگە باسىمدىق بەرىپ جاتىر. تۇتىنۋشىلاردىڭ بجزق-داعى قارجىسى سارقىلدى, ونىڭ قاراجاتىن پايدالانۋ ەرەجەلەرى تەك قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا قولدانۋعا بەرىلگەندىكتەن, اسەرى ۋاقىتشا بولعانى راس», دەيدى ول.

جالپى, نارىقتاعى جاعدايدىڭ وزگە­رۋى­نە جاناما اسەر ەتەتىن فاكتورلار ازىر­گە بىلىنبەيدى. قۇرىلىس كومپانيا­لارىنا سالىناتىن قوسىمشا قۇن سالى­عى­نىڭ ناقتى مولشەرى انىق­تال­ماعان. ەگەر ققس كوتەرىلسە, باعا وسەدى. مۇنىڭ ءبارى حالىقتىڭ تولەم قابىلەتىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.

«تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى باعا وتكەن جىلدىڭ مامىرىنان بەرى وسكەن جوق. ءدال قازىر بارلىق كورسەتكىشتەرگە اسەر ەتىپ تۇرعان فاكتورلاردى تەرەڭ تالداۋىمىز كەرەك. ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ با­سىن­داعى جاعداي قايتالانىپ وتىر. باعا شەكتەن تىس ءوسىپ نەمەسە ارزانداپ, نا­رىقتى تالداۋ مۇمكىندىگىن قولدان شى­عارىپ المايىق», دەگەندى ايتىپ ءوتتى ۆ.برايلوۆسكي.

نارىقتاعى جاڭا قۇرىلىس 2025 جىلدان باستاپ تومەندەۋى مۇمكىن. قازىر پاتەرلەر كوبىنە مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارى ارقىلى ساتىلىپ جاتىر. قۇرىلىسشىلار باعا ساياساتىن قايتا قاراۋعا ىقىلاس تانىتپايتىن كورىنەدى. جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى قولجەتىمدى «7-20-25» يپوتەكالىق باع­دارلاماسىن قارجىلاندىرۋ ايتار­لىق­­تاي قىسقارتىلسا, «وتباسى بانكى» ونىم­دەرىندەگى شارتتار بىرنەشە مارتە وزگەرگەن.

برايلوۆس­كيدىڭ ايتۋىنشا, ­2025 جىل­دان باستاپ باعا بىر­تىن­دەپ تو­مەن­­د­ەيدى. نا­رىقتاعى با­عانى, مەم­لە­­كەتتىك باعدارلامالار نە­­مە­سە قۇ­­­رى­لىس كوم­پانيالارىنىڭ باعا شەگە­­رىم­دەرىن جارنامالايتىن اكتسيالار قولدايتىندىعىن ايتادى. جاڭا قۇرى­لىستاردا ۇسىنىس­تاردىڭ سۇرانىس­تان ەكى-ءۇش ەسە جو­عارى بولىپ تۇرعانى بار. تۇرعىن ءۇي سەگمەنتىندەگى قۇبىلمالىق پەن توقىراۋعا وسى جاعداي اسەر ەتكەنگە ۇقسايدى. ستاتيس­تي­كاعا قاراعاندا, 2023 جىلى جاڭا باس­پانانىڭ قۇنى 5,7 %-عا وسسە, قايتا­لاما نارىقتاعى پاتەرلەر 3,9 %-عا تومەن­دەگەن.

ء«ۇي الايىق» يپوتەكالىق كوم­پانيا­سىنىڭ جەتەكشىسى ءمادينا بولاتحانقىزى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاجەتتى شي­كى­زات­تىڭ باسىم بولىگى شەتەلدەن جەتكىزىلىپ, باعاسى دوللارمەن ەسەپ­تە­لەتىندىگىن ايتادى. دەمەك, جىلجى­ماي­تىن م ۇلىك نارىعى ءىشىنارا بولسا دا دوللارعا تاۋەلدى بولىپ تۇر دەگەن ءسوز.

قازاقستاننىڭ ءوزىن ءوزى رەتتەيتىن ريەل­تورلار قاۋىمداستىعى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى نينا لۋكيانەنكونىڭ ايتۋىن­شا, قازىر ەلىمىزدە قايتالاما نارىقتاعى جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسى بىرتىندەپ تومەندەپ كەلەدى, بىراق بۇل ماۋسىمدىق فاكتور بولۋى ىقتيمال. قازىر باعا ديناميكاسى, ايىنا 0,5%-دان 1%-عا دەيىنگى ارالىقتا تومەندەگەن. «ساتىپ الۋسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي» باع­دار­لاماسىنىڭ دا نارىققا اسەرى از. جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدەگى احۋالعا عانا ەمەس, الەمدىك ارە­ناداعى ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاعدايعا بايلانىستى بولسا, تىكەلەي تاۋەلدىلىك – تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىسى مەن ناقتى كىرىسىندە. كەلەر جىلى باعا شامامەن سول دەڭگەيدە قالۋى مۇمكىن. پاتەرلەردىڭ تۇبەگەيلى وسۋىنە نەمەسە قۇنىنىڭ تومەندەۋىنە ازىرشە نەگىز جوق.

جىلجىمايتىن م ۇلىك باعاسىنىڭ شارىقتاعان كەزەڭى زەينەتاقى جيناق­تا­رىن پايدالانۋ باعدارلاماسى ەنگىزىل­گەن­نەن كەيىن بولدى. بىراق 2023 جىلدىڭ اياعىنان باستاپ باعا باستاپقى قالىپقا ورالدى. ءىرى قالالاردا قۇرىلىس قارقىنى تومەندەپ, ماتەريال باعاسى ءوسىپ جاتىر. جارتى جىل ىشىندە جاڭا تۇرعىن ءۇي باعاسى 3% وسكەن. دەگەنمەن, ءتۇرلى وڭىرلەردە كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي ەرەك­شەلەنەدى. قايتالاما تۇرعىن ءۇي باعاسىنىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشى اتىراۋدا – 17% . سونداي-اق ەلوردادا تۇرعىن ءۇي 12%-عا, الماتىدا 2,2%-عا قىم­باتتاعان. استانادا جاڭا تۇرعىن ءۇي شارشى مەترىنىڭ ەڭ جوعارى باعاسى  – 580 مىڭ تەڭگەدەن اسادى. الماتىدا – 570 مىڭ تەڭگەگە جۋىق, شىمكەنتتە – 435 مىڭ تەڭگە. ەلىمىزدە تىركەلگەن تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋ-ساتۋ مامىلەلەرىنىڭ سانى 40 مىڭنان ءسال اسادى ەكەن.

قازىر «جىلجىمايتىن م ۇلىكتى قاشان ساتىپ الۋ كەرەك؟» دەگەن ساۋالعا ەشكىم تولىق جاۋاپ بەرە المايدى. بىراق نارىق ىشكى فاكتورلاردىڭ قىسپاعىندا تۇر. قالا ورتالىعىندا جەر قىمبات. جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ كەزىن­دەگى مىندەتتى ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە بولعانىمەن, بۇل دا كەلەر جىلدان باستالماق. سالىق كودەكسىندە جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋ كەزىندە 12% ققس ەنگىزۋ تۋرالى تۇزەتۋلەر بار. قالاي دەسەك تە 2025 جىل جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنداعى ءبىراز ماسەلەگە نۇكتە قوياتىن سىڭايلى.