الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانى قارعالى اۋىلىنىڭ تۋماسى, بۇگىندە الەمگە جيھانكەزدىگىمەن اتى ءماشھۇر يسلامجان ابدىقادىروۆتىڭ بويىنان وسى قاسيەتتىڭ بارلىعى بايقالادى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە جاساعان ءتۇرلى جيھانگەرلىك ساپارى قيلى وقيعالارعا تولى. بارعان ەلىندە پىلمەن دە, تۇيەمەن دە, ريحشامەن دە سەيىلدەپ, ۋلى جىلاندارمەن ارباسىپ, ۇزىندىعى 7-8 مەترلىك اناكوندالارمەن ارپالىسىپ, ارىستان, جولبارىستىڭ دا ء«تىلىن تابادى». ءتىپتى مايمىلداردىڭ مازاعىنا ۇشىراپ, مۇيىزتۇمسىقتاردىڭ قاتەرىنەن زورعا امان قالىپ, قولتىراۋىننىڭ شامىنا ءتيىپ, كەرىكتىڭ ۇزىن موينىن, ساۋساقتارىن جازسا نەشە قارىس شىعاتىنىن ولشەگەن حيكاياسىن ايتقاندا تاڭ-تاماشا بولاسىڭ.
يسلامجاننىڭ اكەسى ابدىقادىر اۋمالى-توكپەلى 1920 جىلدارى بىرنەشە ەلدە ساپاردا بولىپ, سوندا كورگەن-باققانىن ۇلدارى يمينجان, يسمايىلجان, يسلامجاندارعا ايتىپ, زەردەسىنە قۇيعان ەكەن. ءوزى بۇحارادا ءدىني مەدرەسەدە وقىپ, ۇزدىك ءتامامداپتى. زاماننىڭ تەپكىسىن كورىپ, قۋدالاۋعا ۇشىراسا دا تايسالماي, ءوزىنىڭ كىندىك قانى تامعان قارعالىسىنا كەلىپ, ءسات بولىس سالدىرعان مەشىتتە يمامدىق قىزمەت اتقارادى. جىر الىبى جامبىل دا وسى مەشىتكە ءجيى كەلەدى ەكەن. ويتكەنى جامبىل اۋدانىنداعى جالعىز مەشىت وسى عانا. جىراۋدىڭ ابدىقادىرگە دەگەن كوڭىلى وتە جاقسى بولعان. ءوز اعايىنىنداي كورىپ جاقىن تارتقان. ء«دىن – اپيىن» زامانىندا جوعارى ورىندارعا ايتىپ ءجۇرىپ يمامدى امان الىپ قالعان جاكەڭ دۇنيە سالارىنىڭ الدىندا: «مەنىڭ جانازامدى ابدىقادىر شىعارسىن!» دەپ وسيەت ەتىپتى. جامبىل اقىننىڭ جانازاسىن وقىعان ابدىقادىر يمامنىڭ سوڭىنان ء«دىن – اپيىن» دەگەن شىدەرى قالمايدى. باسى تاعى داۋعا ىلىگىپ, مەشىتتەن قۋىلادى. اۋىر دا ازاپتى كۇندەردى وتكەرە ءجۇرىپ, «قارعالى شۇعا» كومبيناتىنا قاتارداعى جۇمىسشى بولىپ ورنالاسادى.
اكەنىڭ تاعدىرى, سان قىسپاقتى كورگەن عۇمىرى يسلامجانعا ءومىردى باسقاشا باعالاۋعا ۇيرەتتى. مەكتەپتەن كەيىن قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. جاس مامان اكە جولىمەن قارعالىداعى شۇعا كومبيناتىنا زاڭگەر بولىپ ەڭبەك جولىن باستايدى. بۇل جەردە تالاي كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ زاڭدىق تۇرعىدان شەشىلۋىنە مۇرىندىق بولادى. ايتالىق, 90-جىلدارى كومبينات ەسەبىنەن جۇمىسشىلارعا, قىزمەتكەرلەرگە جەكە تۇرعىن ءۇي سالىپ بەرۋگە ىقپال ەتەدى. بۇل زاڭ وزگە وبلىستاردا كەڭ ەتەك جايعانىن قۇجاتتار ارقىلى دالەلدەيدى. ءسويتىپ, كوپتەگەن جۇمىسشىلار مەن قىزمەتكەرلەر جەكە ءۇي سالىپ الادى. ۇكىمەت تاراپىنان تەكسەرۋگە كەلگەندەر ەشقانداي كىلتيپان تاپپايدى.
كەڭەس وداعى تاراعان سوڭ اسفالت-بەتون زاۋىتىنا اۋىسىپ, گەرمانيادان جاڭا جابدىقتار اكەپ بەرۋگە مۇرىندىق بولىپ, ۇجىمنىڭ العىسىنا بولەنەدى. بىرنەشە جىل گەرمانيانىڭ كومپانياسىندا دا قىزمەت ەتىپ, قازاق-نەمىس بايلانىسىنىڭ ۇيىتقىسى بولادى. دۇنيەجۇزىنە ساياحاتتاعان جيھانكەزدى بۇگىندە تۋريزم سالاسىنىڭ ەلىمىزدە كەنجەلەپ تۇرعانى قاتتى الاڭداتادى. ويتكەنى ءبىراز ەلدى كورىپ كەلدى. كەيبىر ەلدەردىڭ تەك تۋريزمنەن تۇسكەن تابىسپەن كۇن كورەتىنىن دە وي تارازىسىندا سارالادى. «بىزدە تۋريستەرگە كورسەتەتىن كوركەم جەرلەر جەتىپ ارتىلادى. ءبىر انىق نارسە – تۋريزم تانابىنا ءنار بارماي تۋسىراپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسى وسى سالانى سىنعا دا العان ەدى.
– ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالاسى سانالاتىن تۋريزم ازىرگە ءتيىمدى بولماي تۇر. سوڭعى ءتورت جىلدا ەل ەكونوميكاسىندا تۋريزم سالاسى 3,7 پايىزدان 3,2 پايىزعا ازايىپ كەتتى. بۇل الەمدەگى ورتاشا كورسەتكىشتەن ءۇش ەسە تومەن. كۋرورتتىق ايماقتاعى ورىن سانى تومەندەپ كەتكەن. الاكول دەمالىس ايماعى مەن الماتى تاۋ كلاستەرى كوش سوڭىندا كەلەدى. الاكولدەگى قوناقۇيلەر مەن تۋريستىك بازالار سانى 24-كە, ال الماتىدا 16-عا قىسقارعان. نە ىستەۋ كەرەك؟ جيھانكەز ساياحاتشى رەتىندە ەلىمىزدە كوزگە ۇرىپ تۇرعان كەمشىلىكتەردى جىپكە ءتىزىپ بەرەيىن. ەڭ اۋەلى, وسى سالانى تۋريزم جونىندەگى حالىقارالىق قاعيداتتاردى جەتىك بىلەتىن مامان باسقارۋى قاجەت. ەكىنشى, كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ قاجەت: پويىزدار ءىشى جازدا قاپىرىق, قىستا ۇسكىرىك, كونديتسيونەر دۇرىس ىستەمەيدى, تازالىق تا كوڭىل كونشىتپەيدى, ۆاگوندارى ەسكى, حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ەمەس. ۇشىنشىدەن, اۆتوموبيل جولدارى تۋريستەردى مەزى ەتەدى. جولدا دارەتحانا جوق. بار بولعاننىڭ وزىندە كىرۋ قيىن, ءىشى لاس, تازالانبايدى. ماسەلەن, «استانا – الماتى» باعىتىنداعى جول 2021 جىلدان بەرى سوزىلىپ, ءالى بىتەر ءتۇرى جوق. تورتىنشىدەن, تۋريستەر كوپ باراتىن بۋراباي, تۇركىستان, الماتى, استانادا قوناقۇيلەر مەن تاماق باعاسى اسپانداپ تۇر. مۇنى قاتارداعى قاراپايىم جانداردىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. مەن بارعان ەلىمنىڭ قىمبات قوناقۇيىنە تۇسپەي, قاراپايىم عانا, حالقى كوپ ورنالاسقان, بازارى كوپ, جاي حالىقپەن ەمەن-جارقىن سويلەسە الاتىن جەرلەردى تاڭدايمىن. ولار ساعان كوپ قىزىقتى جايلار مەن دەرەكتەردى ءبىر-بىرىمەن جارىسا وتىرىپ ايتىپ بەرەدى. قالاعان جەرىڭە اپارۋعا دايىن تۇرادى. كوپ جۇرت بىلە بەرمەيتىن ەسكى ەسكەرتكىشتەردى دە ەسكە سالۋدى ۇمىتپايدى», دەيدى يسلامجان ابدىقادىر ۇلى.
تۋريزم جونىندە ساياحاتشىنىڭ ايتارى تاۋسىلمايدى. ءوزى تۋىپ-وسكەن قارعالىداعى بۇرىنعى شۇعا كومبيناتىنىڭ ورنىنا, «كوپ تۇكىرسە – كول» دەپ ۇيىمداسىپ, تۋريستىك بازا سالۋدى ارماندايدى. قارعالىنىڭ سۇلۋ تابيعاتى, اسقاقتاعان تاۋلاردىڭ تەكشەسىندەگى كىشىساز, ۇلكەنساز جايلاۋلارى اتپەن سەيىل قۇرۋعا وتە قولايلى. تاۋدىڭ ارعى بەتىندە قىرعىز اعايىنداردىڭ تۇمسا تابيعاتى دا كوزدىڭ جاۋىن الارداي قىزىقتىرادى.
يسلامجاننىڭ الماتىداعى ءۇيىنىڭ بارلىق بولمەلەرى شەتەلدەن اكەلگەن سىيلىقتارعا تولى. كىرەبەرىسىنىڭ ءوزىن ءبىر مۋزەي دەۋگە بولادى. ءار ەلدىڭ ونەر تۋىندىلارى جايلى جازىلعان ەڭبەكتەرى جەتەرلىك. ولار جايىندا جازىلعان بەينە كىتاپتارىن جۇرت ينتەرنەتتەن قىزىعا وقيدى. تىلەۋلەستىك تانىتىپ, جىلى پىكىرىن ايتىپ, دەمەپ وتىرادى.
تۇرسىنبەك ەشەنقۇلوۆ,
جۋرناليست
الماتى وبلىسى,
جامبىل اۋدانى
