حان كاڭ – قازىرگى ادەبيەتتەگى تانىمال جازۋشىلاردىڭ ءبىرى. 2016 جىلى حالىقارالىق بۋكەر سىيلىعىن «ۆەگەتاريان» رومانىمەن جەڭىپ الدى. 1970 جىلى كۆاندجۋ قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن وڭتۇستىككورەيالىق جازۋشى, قازىر كوپ وقىلاتىن قالامگەردىڭ ساناتىندا. ونىڭ اتالعان رومانىن ادەبي ساراپشىلار ء«تىلدىڭ جويىلۋىنا قارسى كۇرەسەتىن ۇنسىزدىك ايقايى» دەپ باعالايدى. شىعارماداعى كەيىپكەر ۇلىنىڭ قامقورلىعىمەن قاتار اناسىنان دا, ءوز داۋىسىنان دا ايىرىلعان ايەل رەتىندە وقىرمانمەن سويلەسەدى. وسى قايعىلى وقيعالارمەن كۇرەسۋگە ول وزىنەن الىنعان قۇندىلىقتاردىڭ ءبارىن دەرلىكتەي قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ءولى تىلگە, ياعني ەجەلگى گرەك تىلىنە جۇگىنەدى. كوپ وتپەي ول بورحەس سياقتى سوقىر پروفەسسوردى تابادى, ەكەۋىنىڭ قارىم-قاتىناسى وقىرمانعا كوپتەگەن سۇراق تۋدىراتىنى دا جوق ەمەس.
بىلايشا ايتقاندا, ونىڭ بۇل شىعارماسى «مىنا ومىردە داۋىسسىز قالاي ءومىر سۇرەر ەدىك؟ كورۋ قابىلەتىنەن ايىرىلىپ قالاتىنىمىزدى بىلسەك شە؟» دەگەن ۇلى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيدى. ونىڭ «قارا بۇعى», «سەنىڭ سۋىق قولىڭ», «كوز جاسى تولى كوزە», «جەل سوعىپ تۇر», «قوشتاسۋعا كەلمە» سياقتى كىتاپتارى جارىق كورگەن.
– ءسىزدىڭ سوڭعى رومانىڭىز جەكە تاجىريبەڭىزدەن تۋىندادى ما؟
– ءۇشىنشى رومانىم «ۆەگەتارياننان» كەيىن ءتورتىنشى رومانىمدى جازۋعا وتىردىم. بىراق جەتىنشى تاراۋعا جەتكەندە, جالعاستىرا المادىم, توقىراۋعا ۇشىرادىم. سوسىن ءبىر جىل بويى جازۋدى توقتاتىپ, ونىڭ وقيعالارىن ەستەن شىعاردىم. ءتىپتى جەتىستىرىپ كىتاپ تا وقي العان جوقپىن. ۇزاق دەمالعاننان كەيىن جازۋعا قايتا وتىردىم. وسىلايشا, باستان وتكەرگەن تىنىشتىقتان تۋىنداعان بەسىنشى رومانىم – «گرەك ساباقتارى» دۇنيەگە كەلدى.
– نەلىكتەن جازۋ قابىلەتىن جوعالتتىم دەپ ويلايسىز؟
– جازۋ كەزىندە ماعان شىنايىلىق جەتىسپەدى, سوندىقتان جالعاستىرا المادىم. كەيىننەن شىندىقتى كوركەم ادەبيەتكە جاتقىزۋعا بولاتىنىن ءتۇسىندىم. كوركەم شىعارما جازۋ دەگەنىمىز – شىندىقتى جوعالتۋ ەمەس. سوقتىقپالى, سوقپاقسىز بولسا دا, جازۋعا جەتەلەيتىن جولداردى ىزدەۋىڭىز كەرەك.
– ءسىز جانە ءسىزدىڭ كەيىپكەرىڭىز ءۇشىن داۋىس پەن ءتىل نەنى بىلدىرەدى؟
– مەنىڭ كەيىپكەرىم سويلەگەن سوزىنەن ايىرىلىپ, بار كۇشىمەن ونى قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسادى. ءتىلدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇردىسى ءسىزدىڭ ءومىرىڭىزدى قالپىنا كەلتىرۋ بارىسى ەكەنىن ءتۇسىنىڭىز.
– تىلگە قالاي انىقتاما بەرەر ەدىڭىز؟
– بۇل بىرەگەي جانە ماڭىزدى ورتا, بىراق سونىمەن بىرگە مەنى قينايتىنى دا – وسى. كەيدە ول مۇمكىن ەمەس ورتا بولعاندىقتان, وڭايلىقپەن جوعالتىپ الامىز.
– ءبىر سوزىڭىزدە ء«تىل – ەكى ءجۇزدى قىلىش, ونى ۇستاي المايسىڭ» دەپسىز.
– ءيا, بۇل كىتاپتى جازۋ كەزىندە مەن سولاي دەپ ويلادىم. ءتىل – شىنايى ومىردە جاقسى كورەتىن, مەن ءۇشىن ماڭىزدى جالعىز قۇرال. تىلگە ءومىر بويى قۇشتار بولامىن, بىراق ونىمەن كۇرەسۋدەن دە شارشايمىن.
– ءسىز اقىنسىز, ءسىزدىڭ كىتابىڭىزدا پوەتيكالىق سارىن بار. پوەزيانى بىلمەيتىن جازۋشى ناشار جازۋشى ما؟
– ولەڭ جازباعان اقىندار بار, بىراق ءوز شىعارمالارىندا پوەزيا دا قوسا جۇرەدى. رومان جازعاندا ولەڭدەر مەنىڭ شىعارماشىلىعىما ەنىپ كەتكەندەي سەزىنەمىن. كەيدە مەن ولەڭنىڭ ءوزىن, ال كەيدە پوەتيكالىق اسەرلەرى بار قالىپتى تىركەستەردى قولدانامىن. پوەزيا ماعان قاتتى اسەر ەتتى.
– ءسىز بورحەس تۋرالى كوپ ايتاسىز جانە شابىت الاسىز. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟
– ونىڭ شىعارمالارى جانىما جاقىن, جازعاندارى بىرتە-بىرتە كورۋ قابىلەتىن جوعالتۋ, جازعى ءتۇننىڭ جاقىنداي تۇسۋىمەن تەڭ ەكەنىن ءۇنسىز ايتتى. بۇل – مەن ءۇشىن ءبىزدىڭ ورتاق تاريحىمىز. بۇل بارىمىزدە, بارلىق ادامداردا بار جاعداي.
EIParis سايتىنان اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان –
دۇيسەنالى الىماقىن,
«Egemen Qazaqstan»
