وقيعا جاپونيانىڭ زووباعىندا بولعان. پانچ جالعىز قالعاننان كەيىن, قىزمەتكەرلەر ونى قامقورلىعىنا الىپ, قولدان اسىراعان. جانۋار ءوزىن قاۋىپسىز سەزىنۋى ءۇشىن وعان كورپە-جاستىق پەن جۇمساق ويىنشىقتار بەرگەن. سولاردىڭ ىشىنەن ءپ ۇلىش ورانگۋتان ونىڭ ەڭ جاقىن «سەرىگىنە» اينالعان.
قازىر كىشكەنتاي مايمىلدى الەۋمەتتەندىرۋ جۇمىسى باستالعان. پانچ تۇقىمداستارىنا جاقىن كەلىپ, قارىم-قاتىناستىڭ العاشقى قادامدارىن جاساپ ءجۇر. بىراق ۇلكەن ماكاكالاردىڭ باۋىرىنا باسا قوياتىن ءتۇرى جوق. بىرەۋى تىستەلەپ, ەندى ءبىرى اقىرىپ جانىنا جولاتپايدى. ال ول بولسا ويىنشىق «اناسىن» تاستامايدى. سونى قورعانى سانايدى. وسى كورىنىستەر الەۋمەتتىك جەلىدە فوتو-ۆيدەو بولىپ كەڭىنەن تارادى. ءا دەگەندە مىڭداعان رەاكتسيا جينادى. جەلى قولدانۋشىلارى بۇل كورىنىسكە اسەرلەنىپ, پانچتىڭ ومىرىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ جاتىر. ءتىپتى كىشكەنتاي مايمىلدى كورۋ ءۇشىن زووباققا شەت ەل اسىپ كەلىپ جاتقاندار كوپ. پانچتىڭ قولىنداعىداي ويىنشىق ساتىپ العىسى كەلەتىندەردىڭ دە قاراسى كوبەيگەن. ءسويتىپ جۇمساق ويىنشىق شىعاراتىن كومپانيا تاباسىن ەداۋىر ارتتىرىپ الدى.
زووباق قىزمەتكەرلەرى مايمىل ويىنشىق اناسىمەن عانا ءوزىن تىنىش ءارى قاۋىپسىز سەزىنەدى دەيدى. ماماندار مۇنى توسىن مىنەز-ق ۇلىق ەمەس, كەرىسىنشە, جانۋارلار پسيحولوگياسىندا بۇرىننان بەلگىلى قۇبىلىس دەپ تۇسىندىرەدى. عىلىمدا مۇنداي جاعداي ەموتسيالىق بايلانىستىڭ, ياعني جىلۋ مەن جاناسۋعا دەگەن تابيعي مۇقتاجدىقتىڭ كورىنىسى رەتىندە قاراستىرىلادى. بۇل زاڭدىلىقتى وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا امەريكالىق پسيحولوگ گارري حارلوۋ جۇرگىزگەن ايگىلى تاجىريبەلەر دە دالەلدەگەن.
1950-1960 جىلدارى امەريكالىق پسيحولوگ گارري حارلوۋ رەزۋس-ماكاكالارعا تاجىريبە جۇرگىزىپ, سول كەزەڭگە دەيىن قالىپتاسىپ قالعان كوزقاراستى قايتا قاراۋعا تۇرتكى بولدى. ول ۋاقىتتا بالانىڭ اناعا بايلانىسى نەگىزىنەن تاماققا تاۋەلدى دەگەن پىكىر كەڭ تاراعان ەدى. زەرتتەۋ بارىسىندا جاڭا تۋعان مايمىلدارعا ەكى ءتۇرلى «انا» ۇسىنىلدى: ءبىرى – سىمنان جاسالعان, بىراق ءسۇت بەرەتىن تەمىر ءمۇسىن, ەكىنشىسى – جۇمساق ماتامەن قاپتالعان, جىلۋ بەرەتىن, الايدا تاماقسىز ۇلگى. ناتيجەسىندە مايمىلدار تاماقتى تەمىر مۇسىننەن العانىمەن, ۋاقىتتىڭ باسىم بولىگىن جۇمساق «انانىڭ» قاسىندا وتكىزگەنى انىقتالدى. قورىققان نەمەسە كۇيزەلىسكە تۇسكەن ساتتەردە ولار ءاردايىم جىلى, جۇمساق نىسانعا ۇمتىلعان.
گارري حارلوۋ پايىمداۋىنشا, ءتىرى جان ءۇشىن باستى فاكتور – قورەك ەمەس, جاناسۋ, جىلۋ جانە قاۋىپسىزدىك سەزىمى. كەيىنگى باقىلاۋلاردا اناسىز وسكەن مايمىلداردىڭ الەۋمەتتىك مىنەز-قۇلقىندا اۋىتقۋلار بايقالعان. ولار اگرەسسيۆتى, تۇيىق بولىپ, قارىم-قاتىناس قۇرۋدا قيىندىققا تاپ بولعان. بۇل تاجىريبەلەر ەموتسيالىق بايلانىستىڭ ماڭىزىن ايقىنداپ, بالالار پسيحولوگياسىنا دەگەن تۇسىنىكتى جاڭارتتى.
ال پانچتان اناسى نەگە باس تارتتى ەكەن؟ ءبىر اق بۇل ءبىر عانا سەبەپپەن تۇسىندىرىلمەيتىن جاعداي. اتالعان قۇبىلىس بيولوگيالىق, پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك فاكتورلاردىڭ توعىسۋىمەن بايلانىستى. اسىرەسە زووباق جاعدايىندا ءومىر سۇرەتىن ماكاكالاردا كۇيزەلىس دەڭگەيى جوعارى بولادى. شۋلى ورتا, كەڭىستىكتىڭ شەكتىلىگى, ادامداردىڭ ۇزدىكسىز قوزعالىسى انالىق ينستينكتتىڭ السىرەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا انا بالاسىن قاۋىپ نىسانى رەتىندە قابىلداپ, ودان الىستاۋعا تىرىسادى.
ماكاكالار قاتاڭ يەرارحيامەن ءومىر سۇرەتىندىكتەن, تومەن مارتەبەلى انالار بالاسىن قورعاۋدا ءالسىز كەلەدى. ۇلكەن, دومينانت ماكاكالاردىڭ قىسىمى كۇشەيگەن كەزدە بالانى قاسىندا ۇستاۋ انانىڭ وزىنە دە قاتەر توندىرەدى. سول سەبەپتى كەيبىر انالىقتار بالاسىن شەتتەتىپ, الدىمەن ءوز قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا ۇمتىلادى. بۇعان قوسا, العاش رەت تۋعان مايمىلداردا بالانى كۇتۋ داعدىلارى تولىق قالىپتاسپاۋى مۇمكىن. ولار بالاسىن قالاي ۇستاۋ, قالاي ەمىزۋ كەرەگىن «بىلمەي», ونى جاتسىنۋى ىقتيمال.
تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتور – گورموندىق تەڭگەرىم. تۋىتتان كەيىن انالىق بايلانىسقا جاۋاپ بەرەتىن گورمونداردىڭ جەتكىلىكسىز ءبولىنۋى بالاعا مەيىرىم وياتپاي تاستايدى. ال تابيعي ىرىكتەۋ تۇرعىسىنان العاندا, ءالسىز نەمەسە ومىرشەڭدىگى تومەن ۇرپاقتان باس تارتۋ ەۆوليۋتسيالىق بەيىمدەلۋدىڭ ءبىر كورىنىسى سانالادى. بۇعان قوسا, ءوزى تۋعان ەنەسىنىڭ مەيىرىمىن كورمەي وسكەن, بالالىق شاعىندا ودان ادامداردىڭ قولىمەن اجىراتىلعان ماكاكالاردا انالىق مىنەز-ق ۇلىق تولىق قالىپتاسپايدى.
نە دە بولسا, كىشكەنتاي پانچتىڭ قورعانسىز ارەكەتى – جۇرەكتى ەلجىرەتەتىن كورىنىس. اسىرەسە, ءبىزدىڭ حالىقتىق سانادا وسىعان ۇقساس وقيعالار جاقسى ساقتالعان. ولگەن بوتاسىن جوقتاپ, ت ۇلىپقا كەلىپ اڭىراعان ارۋانا بەينەسى, ەنەسىن ىزدەپ ەلەگىزگەن جەتىم ق ۇلىن داۋىسى ۇلتتىق جادىمىزدا قالىپ قويعانى انىق. مۇنىڭ ءبارى ادام مەن جانۋار اراسىنداعى ءجىپسىز بايلانىستى, ەكەۋىنىڭ دە مەيىرىمگە مۇقتاج جاراتىلىس ەكەنىن اڭعارتادى.
