بايتاق وتانىمىزدا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ التىن ورداسىنا اينالعان وقۋ ورىندارى از ەمەس. ولاردان ءبىلىم ۇيرەنىپ, عىلىمنىڭ تەرەڭىنە بويلاعان ازاماتتار دا جەتىپ-ارتىلادى. سولاردىڭ ءبىرى قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى سەرىكباي يمانباي ۇلى دەر ەدىك. ول اۋىلدان قاناتتانىپ ۇشىپ, قىزىلوردا قالاسىنداعى گيدرومەليوراتسيا تەحنيكۋمىنا ءوز قالاۋىمەن ءتۇسىپ, ونى 1963 جىلى ۇزدىك بىتىرەدى. ماماندىعى بويىنشا قىزمەت اتقارادى. ورتا ءبىلىم اياسىندا قالىپ قويماي جوعارى وقۋ ورنىن دا ءتامامداسام دەگەن ىزگى نيەتپەن جامبىل گيدرومەليوراتسيا-قۇرىلىس ينستيتۋتىنىڭ گيدرومەليوراتسيا فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىرادى. بۇرىن العان ءبىلىمى ونىڭ سىناقتان سۇرىنبەي وتۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزادى. بەس جىلدان كەيىن 95 ءبىتىرۋشىنىڭ اراسىندا ول تاعى دا ۇزدىك ديپلومعا يە بولادى. ءبىلىكتى كادردى قولدان شىعارماي گدرومەليوراتيۆتىك جۇيەلەردى پايدالانۋ كافەدراسىنا اسسيستەنت ەتىپ قالدىردىق. الايدا, ول تەوريالىق ءبىلىمدى تاجىريبەدە تەرەڭدەتۋىم, دالەلدەۋىم كەرەك, دەپ قىزىلوردا قالاسىنداعى ءبىر پمك-عا ماستەر بولىپ كەتتى.
وتكەن عاسىردىڭ 60-70-جىلدارى ەلىمىزدە عالىمدار قاتارى از بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە جاراتىلىستانۋ پاندەرى بويىنشا عىلىمي اتاق الۋ جاعى كوبىندە ماسكەۋدە ورىندالاتىن. ول ءۇشىن مىقتى جەتەكشى تابۋىڭ كەرەك. سەرىكباي وندىرىستەگى تاجىريبەسىن ەندىگى جەردە عىلىممەن ۇشتاستىرسام دەگەن ويعا كەلەدى. كەڭەس وداعىنداعى مەليوراتسيا سالاسىنىڭ عىلىمي ورتالىعى نەگىزىنەن ماسكەۋدىڭ گيدرومەليوراتيۆتىك ينستيتۋتىندا (مگمي) بولاتىن. العان بىلىمىنە, ۇيرەنگەن ۇلگىسىنە تابان تىرەگەن سەرىكباي يمانباي ۇلى اتالمىش ينستيتۋتقا جول تارتار الدىندا, سول مەكەمەنىڭ عىلىمي نەگىزىن قالاعان ا.ن.كوستياكوۆتىڭ شاكىرتى, اكادەميك س.ف.اۆەريانوۆتىڭ وزىنە تىكەلەي حات جولدايدى. س.ف.اۆەريانوۆ تەك وداققا عانا ەمەس, تورتكىل دۇنيە اتى ءمالىم, مەليوراتسيا عىلىمىنىڭ اتاقتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى بولاتىن. اكادەميك سەرىكبايدىڭ حاتىنا ريزا بولعانى سونشا, تەز ارادا كەلىپ, ەمتيحان تاپسىرۋى كەرەكتىگىن ايتادى. ءسويتىپ, ول ماسكەۋدە اتاقتى ا.ن.كوستياكوۆتىڭ كابينەتىندە ءبىر اكادەميك پەن ەكى پروفەسسورعا ەمتيحان تاپسىرادى. عالىمدار وعان ءدان ريزا بولادى. اكادەميك اۆەريانوۆ پەن پروفەسسور گولوۆانوۆ عىلىم جەتەكشى بولاتىندارىن جەتكىزەدى.
جەتەكشىلەرى دە تالانتى جاستى قولداپ, باعىت-باعدار بەرەدى. 1978 جىلى ينستيتۋتتىڭ عىلىمي كەڭەسىندە «كۇرىش اۋىسپالى ەگىسىندەگى ىلعال جانە تۇز رەجىمدەرى» دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعاپ شىعادى. ونىڭ بۇل جەتىستىگىنەن حاباردار, ءوزى تۇلەپ ۇشقان جامبىل گيدرومەليوراتسيا ينستيتۋتىنىڭ باسشىلارى قىزىلوردا فيليالىنا كافەدرا مەڭگەرۋشىسى ەتىپ تاعايىندايدى. كەيىن بۇل فيليال ناقتىلاي ءتۇسىپ, 1990 جىلى قىزىلوردا اگروونەركاسىپتىك ءوندىرىس ينجەنەرلەرى ينستيتۋتى بولىپ قۇرىلدى.
ءبىلىم بەرە ءجۇرىپ عىلىمي ىزدەنىستەرىن دە جالعاستىرعان سەرىكباي يمانباي ۇلى 1997 جىلى ماسكەۋ مەملەكەتتىك تابيعاتتى ۇيلەستىرۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە, ون توعىز جىلدان كەيىن دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ويداعىداي قورعاپ شىقتى. ول وقۋ ءىسى جونىندەگى پرورەكتور رەتىندە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى بويىنشا دا تياناقتى ىستەرگە ۇيىتقى بولا ءبىلدى. ارىپتەستەرىمەن تۇسىنىستىكتە جۇمىس ىستەپ, ستۋدەنتتەرمەن ءتىل تابىسىپ, ولاردى عىلىمعا باۋلۋ ءىسىن العا وزدىرىپ وتىردى. ماماندىقتارعا ساي وقۋلىقتار جازۋ ىسىنە دە بەل شەشە كىرىسىپ, ءوزى ۇلگى بولا ءبىلدى. جۇزدەگەن عىلىمي ەڭبەكتەر مەن 3 ىرگەلى مونوگرافيا, بىرنەشە وقۋلىق سونىڭ دالەلى دەپ بىلەمىز.
ول باسقا ماسەلەلەر بويىنشا مەرزىمدىك باسىلىمدارعا دا ماقالا جازىپ, ۇنقوسىپ وتىرۋدى وزىنە پارىز سانادى. سونداي ىزدەنىستەن تۋعان «سۋارمالى جەردىڭ سۇرانىسى كوپ», «ءتۇتىنىڭ ءتۇزۋ شىقسىن تۋعان جەرىم», «تاربيەنى ۇتىمدى ۇيلەستىرگەن ۇتادى», «سۋارمالى جەر – ەل ىرىسى», «ۇلتتىق تاربيە نە ءۇشىن قاجەت؟», تاعى باسقا ماقالالارى باس باسىلىم – «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە, «جۇلدىز» جۋرنالىندا جارىق كوردى. بۇل ونىڭ ءوز ماماندىعى مەن شەكتەلىپ قالماي, جالپى ادامزاتتىق, وركەنيەت ماسەلەسىنە نازار اۋدارىپ وتىراتىنىن كورسەتەدى.
بۇكىل سانالى عۇمىرىن ەلدىڭ وركەندەۋىنە, ءوزى تۇرىپ جاتقان, ءوڭىردىڭ يگىلىكتى ىستەرىن ىسكە اسىرۋعا, جاستارعا ءبىلىم بەرىپ, تاربيە ۇيرەتۋگە جۇمساپ كەلە جاتقان, جەتى بەلەسكە شىققان پروفەسسور سەرىكباي يمانباي ۇلىنىڭ ەڭبەگى ەلەۋسىز ەمەس. ول وسىدان 10 جىل بۇرىن ومىراۋىنا «قۇرمەت» وردەنىن تاقتى. ەڭ باستى جەتىستىگى, عالىمدىعىنا قوسا, زايىبى رابيعا ەكەۋى ۇلدى ۇياعا, قىزدى قياعا قوندىرعان باقىتتى اكە, ارداقتى انا, اسىل اتا, اياۋلى اجە. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە ول زيالى جانداردىڭ, جالپى جۇرتتىڭ قاي-قايسىسىنا دا ۇلگى-ونەگە بولا الادى.
وراقباي زۋبايروۆ,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
پروفەسسورى.
بايتاق وتانىمىزدا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ التىن ورداسىنا اينالعان وقۋ ورىندارى از ەمەس. ولاردان ءبىلىم ۇيرەنىپ, عىلىمنىڭ تەرەڭىنە بويلاعان ازاماتتار دا جەتىپ-ارتىلادى. سولاردىڭ ءبىرى قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى سەرىكباي يمانباي ۇلى دەر ەدىك. ول اۋىلدان قاناتتانىپ ۇشىپ, قىزىلوردا قالاسىنداعى گيدرومەليوراتسيا تەحنيكۋمىنا ءوز قالاۋىمەن ءتۇسىپ, ونى 1963 جىلى ۇزدىك بىتىرەدى. ماماندىعى بويىنشا قىزمەت اتقارادى. ورتا ءبىلىم اياسىندا قالىپ قويماي جوعارى وقۋ ورنىن دا ءتامامداسام دەگەن ىزگى نيەتپەن جامبىل گيدرومەليوراتسيا-قۇرىلىس ينستيتۋتىنىڭ گيدرومەليوراتسيا فاكۋلتەتىنە قۇجات تاپسىرادى. بۇرىن العان ءبىلىمى ونىڭ سىناقتان سۇرىنبەي وتۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزادى. بەس جىلدان كەيىن 95 ءبىتىرۋشىنىڭ اراسىندا ول تاعى دا ۇزدىك ديپلومعا يە بولادى. ءبىلىكتى كادردى قولدان شىعارماي گدرومەليوراتيۆتىك جۇيەلەردى پايدالانۋ كافەدراسىنا اسسيستەنت ەتىپ قالدىردىق. الايدا, ول تەوريالىق ءبىلىمدى تاجىريبەدە تەرەڭدەتۋىم, دالەلدەۋىم كەرەك, دەپ قىزىلوردا قالاسىنداعى ءبىر پمك-عا ماستەر بولىپ كەتتى.
وتكەن عاسىردىڭ 60-70-جىلدارى ەلىمىزدە عالىمدار قاتارى از بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە جاراتىلىستانۋ پاندەرى بويىنشا عىلىمي اتاق الۋ جاعى كوبىندە ماسكەۋدە ورىندالاتىن. ول ءۇشىن مىقتى جەتەكشى تابۋىڭ كەرەك. سەرىكباي وندىرىستەگى تاجىريبەسىن ەندىگى جەردە عىلىممەن ۇشتاستىرسام دەگەن ويعا كەلەدى. كەڭەس وداعىنداعى مەليوراتسيا سالاسىنىڭ عىلىمي ورتالىعى نەگىزىنەن ماسكەۋدىڭ گيدرومەليوراتيۆتىك ينستيتۋتىندا (مگمي) بولاتىن. العان بىلىمىنە, ۇيرەنگەن ۇلگىسىنە تابان تىرەگەن سەرىكباي يمانباي ۇلى اتالمىش ينستيتۋتقا جول تارتار الدىندا, سول مەكەمەنىڭ عىلىمي نەگىزىن قالاعان ا.ن.كوستياكوۆتىڭ شاكىرتى, اكادەميك س.ف.اۆەريانوۆتىڭ وزىنە تىكەلەي حات جولدايدى. س.ف.اۆەريانوۆ تەك وداققا عانا ەمەس, تورتكىل دۇنيە اتى ءمالىم, مەليوراتسيا عىلىمىنىڭ اتاقتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى بولاتىن. اكادەميك سەرىكبايدىڭ حاتىنا ريزا بولعانى سونشا, تەز ارادا كەلىپ, ەمتيحان تاپسىرۋى كەرەكتىگىن ايتادى. ءسويتىپ, ول ماسكەۋدە اتاقتى ا.ن.كوستياكوۆتىڭ كابينەتىندە ءبىر اكادەميك پەن ەكى پروفەسسورعا ەمتيحان تاپسىرادى. عالىمدار وعان ءدان ريزا بولادى. اكادەميك اۆەريانوۆ پەن پروفەسسور گولوۆانوۆ عىلىم جەتەكشى بولاتىندارىن جەتكىزەدى.
جەتەكشىلەرى دە تالانتى جاستى قولداپ, باعىت-باعدار بەرەدى. 1978 جىلى ينستيتۋتتىڭ عىلىمي كەڭەسىندە «كۇرىش اۋىسپالى ەگىسىندەگى ىلعال جانە تۇز رەجىمدەرى» دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعاپ شىعادى. ونىڭ بۇل جەتىستىگىنەن حاباردار, ءوزى تۇلەپ ۇشقان جامبىل گيدرومەليوراتسيا ينستيتۋتىنىڭ باسشىلارى قىزىلوردا فيليالىنا كافەدرا مەڭگەرۋشىسى ەتىپ تاعايىندايدى. كەيىن بۇل فيليال ناقتىلاي ءتۇسىپ, 1990 جىلى قىزىلوردا اگروونەركاسىپتىك ءوندىرىس ينجەنەرلەرى ينستيتۋتى بولىپ قۇرىلدى.
ءبىلىم بەرە ءجۇرىپ عىلىمي ىزدەنىستەرىن دە جالعاستىرعان سەرىكباي يمانباي ۇلى 1997 جىلى ماسكەۋ مەملەكەتتىك تابيعاتتى ۇيلەستىرۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە, ون توعىز جىلدان كەيىن دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ويداعىداي قورعاپ شىقتى. ول وقۋ ءىسى جونىندەگى پرورەكتور رەتىندە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى بويىنشا دا تياناقتى ىستەرگە ۇيىتقى بولا ءبىلدى. ارىپتەستەرىمەن تۇسىنىستىكتە جۇمىس ىستەپ, ستۋدەنتتەرمەن ءتىل تابىسىپ, ولاردى عىلىمعا باۋلۋ ءىسىن العا وزدىرىپ وتىردى. ماماندىقتارعا ساي وقۋلىقتار جازۋ ىسىنە دە بەل شەشە كىرىسىپ, ءوزى ۇلگى بولا ءبىلدى. جۇزدەگەن عىلىمي ەڭبەكتەر مەن 3 ىرگەلى مونوگرافيا, بىرنەشە وقۋلىق سونىڭ دالەلى دەپ بىلەمىز.
ول باسقا ماسەلەلەر بويىنشا مەرزىمدىك باسىلىمدارعا دا ماقالا جازىپ, ۇنقوسىپ وتىرۋدى وزىنە پارىز سانادى. سونداي ىزدەنىستەن تۋعان «سۋارمالى جەردىڭ سۇرانىسى كوپ», «ءتۇتىنىڭ ءتۇزۋ شىقسىن تۋعان جەرىم», «تاربيەنى ۇتىمدى ۇيلەستىرگەن ۇتادى», «سۋارمالى جەر – ەل ىرىسى», «ۇلتتىق تاربيە نە ءۇشىن قاجەت؟», تاعى باسقا ماقالالارى باس باسىلىم – «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە, «جۇلدىز» جۋرنالىندا جارىق كوردى. بۇل ونىڭ ءوز ماماندىعى مەن شەكتەلىپ قالماي, جالپى ادامزاتتىق, وركەنيەت ماسەلەسىنە نازار اۋدارىپ وتىراتىنىن كورسەتەدى.
بۇكىل سانالى عۇمىرىن ەلدىڭ وركەندەۋىنە, ءوزى تۇرىپ جاتقان, ءوڭىردىڭ يگىلىكتى ىستەرىن ىسكە اسىرۋعا, جاستارعا ءبىلىم بەرىپ, تاربيە ۇيرەتۋگە جۇمساپ كەلە جاتقان, جەتى بەلەسكە شىققان پروفەسسور سەرىكباي يمانباي ۇلىنىڭ ەڭبەگى ەلەۋسىز ەمەس. ول وسىدان 10 جىل بۇرىن ومىراۋىنا «قۇرمەت» وردەنىن تاقتى. ەڭ باستى جەتىستىگى, عالىمدىعىنا قوسا, زايىبى رابيعا ەكەۋى ۇلدى ۇياعا, قىزدى قياعا قوندىرعان باقىتتى اكە, ارداقتى انا, اسىل اتا, اياۋلى اجە. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە ول زيالى جانداردىڭ, جالپى جۇرتتىڭ قاي-قايسىسىنا دا ۇلگى-ونەگە بولا الادى.
وراقباي زۋبايروۆ,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
پروفەسسورى.
سوڭعى جاڭالىقتار
جادىگەر • بۇگىن, 09:00
تاريحي ەسكەرتكىشتەر قورعاۋعا ءزارۋ
ماسەلە • بۇگىن, 08:58
ادەبيەت • بۇگىن, 08:55
زەردە • بۇگىن, 08:52
تۇلعا • بۇگىن, 08:50
ادەبيەت • بۇگىن, 08:48
ميراس • بۇگىن, 08:45
كورمە • بۇگىن, 08:43
قۇقىقتىق ساۋاتتى ارتتىراتىن الاڭ
زاڭ مەن ءتارتىپ • بۇگىن, 08:40
سانا تازارماي, دالا تازارمايدى
قوعام • بۇگىن, 08:38
تەاتر • بۇگىن, 08:35
قامكوڭىل جانداردى قولداعان ەرىكتىلەر
قوعام • بۇگىن, 08:33
نەيروحيرۋرگيا: بۇگىنى مەن بولاشاعى
مەديتسينا • بۇگىن, 08:30
تايم-مەنەدجمەنت جانە تالاپتى ستۋدەنت
جاستار • بۇگىن, 08:27
قوعام • بۇگىن, 08:25
