ەلىمىزدە ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىن قۇرۋ يدەياسى 2000 جىلدارى ەڭسەمىزدى تىكتەپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جيا باستاعان كەزەڭدە قوزعالىپ, جوسپارلانا باستادى. ءسويتىپ, 2008 جىلى استانادا ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى اشىلدى. بيىل ەڭسەلى ورتالىقتىڭ قۇرىلعانىنا – 18 جىل. وسى ارالىقتا ۇيىمدا 75 مىڭنان استام ناۋقاس ەم الىپ, 55 مىڭ ناۋقاسقا كۇردەلى وپەراتسيا ءساتتى وتكەن. قازىر جىل سايىن جۇيكە جۇيەسىنىڭ ەڭ اۋىر ءارى سيرەك كەزدەسەتىن پاتولوگياسىنا شامامەن 5000 وپەراتسيا جاسالادى ەكەن. ولاردىڭ قاتارىندا نەيروونكولوگيا, تامىرلى نەيروحيرۋرگيا, ج ۇلىن, بالالار نەيروحيرۋرگياسى باعىتتارى بار.
سونداي-اق ورتالىقتا نەيروحيرۋرگيانىڭ ميكرونەيروحيرۋرگيا, ەندوۆاسكۋليارلىق, ەندوسكوپيالىق, فۋنكتسيونالدىق نەيروحيرۋرگيا سەكىلدى باعىتتارى اشىلىپ, ۇزىن-سانى 80-گە جۋىق جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگيا قولدانىسقا ەنگەن.
ەلىمىزدە عانا ەمەس, ورتالىق ازيادا جەتەكشى نەيروحيرۋرگيالىق ورتالىق سانالاتىن ۇلكەن ۇجىمعا ارنايى بارىپ, اقجولتاي حاباردى ەستىپ قايتتىق. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسى سەرىك اقشولاقوۆپەن اڭگىمەلەسىپ, ورتالىقتىڭ وتكەنىنە, الداعى ماقسات-مەجەسىنە قانىقتىق.
«بالكىم, بىرەۋلەرگە 18 جىل دەگەنىڭىز اسا كوپ ۋاقىت ەمەس شىعار. ال ءوز باسىم ارتقا ءبىر كوز تاستاپ, جۇمىستىڭ مەجەسىن باجايلايتىن ۋاقىت دەپ ويلايمىن. وسى ارالىقتا نەيروحيرۋرگيانىڭ ەلدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاڭا باعىتتارىنا باتىل قادام باستىق. ەڭ الدىمەن, نەيروحيرۋرگيا اقاۋىنا قاتىستى قانتامىرعا اشىق جاسايتىن جانە قانتامىرعا ەنىپ جاسايتىن ەندوۆاسكۋليارلىق وپەراتسيانى ەنگىزدىك. ەكىنشى, ومىرتقا, ج ۇلىن اۋرۋلارىنىڭ رەكونسترۋكتيۆتى وپەراتسيالارىن, ءۇشىنشى, ەندوسكوپيالىق وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىردىق. ءتۇرلى وپەراتسيا بارىسىندا قولداناتىن نەيرومودۋلياتسيا, نەيروناۆيگاتسيا دەگەن جۇيەلەردى دە ءساتتى قولدانامىز. وسىعان قوسا, بىزدە پايدالانىلاتىن 40-قا جۋىق جوعارى ساپالى تەحنولوگيا وبلىستىق اۋرۋحانالارعا جەتتى, دەدى
س.اقشولاقوۆ.
نەيروحيرۋرگيادا وپەراتسيا تۇرىنە قاراي 5 ساتىلى كەزەڭگە بولىنەدى. ءبىرىنشى ساتى ەڭ جەڭىل سانالسا, سايكەسىنشە قيىنى – بەسىنشى ساتى. ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا جاسالاتىن وپەراتسيالاردىڭ 80-90%-ى ءتورتىنشى, بەسىنشى ساتىلى وپەراتسيالار. دەمەك, ەڭ قيىن دا كۇردەلى دەگەن وپەراتسيالار وسى ورتالىقتا وتەدى. جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ىشىندە ەڭ وزىعى رەتىندە گامما-پىشاق راديوحيرۋرگيا كەشەنىن ايتۋعا بولادى. ونىڭ قولدانىسقا ەنگەنىنە 5 جىلعا جۋىقتادى, وسى ارالىقتا 2,5 مىڭنان استام ناۋقاس ەم الدى. قۇرىلعى ميدىڭ ىسىكتەرىن, ميدىڭ تامىرلى, فۋنكتسيونالدىق اۋرۋلارىن ەمدەۋگە ارنالعان. راديوحيرۋرگيالىق ەم ادەتتەگى باستى اشىپ جاسايتىن وپەراتسيالاردان جەڭىلىرەك, پاتسيەنتتەر جەڭىل ەڭسەرەدى. دەگەنمەن بارلىق ناۋقاستىڭ جاي-كۇيى وپەراتسيانىڭ وسى ءتۇرىن جاساۋعا كەلە بەرمەيدى. دارىگەرلەر ناۋقاستىڭ حال-احۋالىن تۇگەل تەكسەرگەن سوڭ عانا شەشىم قابىلدايدى. بۇرىن ءدال وسى اپپاراتپەن شەتەلدە ەمدەلۋگە دەپ, مەملەكەتتەن جىلىنا 4-5 ادامعا عانا اقى تولەنىپ كەلگەن. سەبەبى ەم قىمبات سانالادى. قازىر گامما-پىشاق ناۋقاستارعا – تەگىن, ورتالىققا اقىنى مەملەكەت تولەيدى. قىسقاسى, بۇرىن ەكىنىڭ-ءبىرىنىڭ قولى جەتپەگەن وپەراتسيانىڭ وسى ءتۇرى قازىر جالپىعا قولجەتىمدى.
ء«يا, جاڭا تەحنولوگيا, ۇيىمنىڭ ماتەريالدىق جاراقتاندىرىلۋى تۇرعىسىندا ورتالىق ورتالىق ازيادا جەتەكشى. ونى ءوزىمىز ەمەس, سول شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىز ايتىپ ءجۇر. ولار بىزگە ءجيى كەلىپ, تاجىريبە الماسىپ تۇرادى. گامما-پىشاق اپپاراتى ورتالىق ازيادا جالعىز. ەل ازاماتتارىنا ەم قارجىلاندىرۋ شەڭبەرىندە تەگىن بولسا, شەتەل ازاماتتارىن اقىلى نەگىزدە ەمدەيمىز. كورشى ەلدەردەن ارتىقشىلىعىمىز دەيمىز بە, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جانىندا ارنايى كوميسسيا بار. ولار ەلدەگى اۋرۋحانالار قانداي دا ءبىر ناۋقاسقا جوعارى ساپالى كومەك كورسەتە الماسا, شەتەلگە جىبەرىپ, قارجى بولۋگە جاردەمدەسە الادى. ءبىز جۋىردا وزبەكستانداعى قازاقستان مەديتسيناسىنىڭ كۇندەرىندە وسى ماسەلەنى تالقىلادىق. گامما-پىشاقتى حالىققا تەگىن ۇسىنۋدىڭ وسىنداي جولى بارىن ۇسىندىق», دەدى سەرىك اقشولاقوۆ مەديتسينا مۇمكىندىگىنە قاتىستى وي-پىكىرىن تولىقتىرىپ.
تاعى ءبىر ايتۋلى جاڭالىق – جاقىن ارادا بۇرىن-سوڭدى ەل نەيروحيرۋرگياسىندا بولماعان گيبريدتى وپەراتسيا بولمەسى اشىلادى. قازىر ءبولىمنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, قۇرال-جابدىعى تۇگەندەلىپ جاتىر. گيبريدتى وپەراتسيالىق بولمە ەندوۆاسكۋليارلىق, اشىق ميكروحيرۋرگيالىق ارالاسۋلاردى ءبىر ورىندا, انەستەزيا ۋاقىتىن ۇلعايتپاي, ينتراوپەراتسيالىق كومپيۋتەرلىك توموگرافتىڭ باقىلاۋمەن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانىڭ ەگجەي-تەگجەيىن بىزگە تامىرلى جانە فۋنكتسيونالدى نەيروحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور ەربول ماحامبەتوۆ جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ بەردى.
ەڭسەلى, كەڭ عيماراتتىڭ ج ۇلىن اۋرۋلارىن ەمدەيتىن بولىمشەسىندە قۇرىلىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. كەلەشەكتە كۇردەلى گيبريدتى وپەراتسيالاردىڭ نەبىر ءتۇرى جاسالاتىن بولمەنىڭ اۋدانى 60 شارشى مەتر. وپەراتسيا ۇستەلى, ونىڭ ۇستىندە بيپلاندى انگيوگرافتى قوندىرعى (انگيوگراف), جانىنا ۇلكەن مونيتور ورناتىلعان. باستامانى «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى قولداپ, گيبريدتى وپەراتسيالىق بولمەنى الەمدىك جەتەكشى وندىرۋشىلەردىڭ زاماناۋي, جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق جابدىقتارىمەن تولىق قامتۋ ءۇشىن 1 ملرد 728,6 ملن تەڭگەگە كومەك كورسەتكەن. «حالىق» قايىرىمدىلىق قورى قۇرىلىس جۇمىسىنا دەپ 325 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى بولگەن.
«عىلىم, مەديتسينا ءبىر ورىندا توقتاپ تۇرمايدى, ۇنەمى دامىپ, جەتىلەدى, تولىعادى. ءبىز سول جاڭالىقتاردان, تەحنولوگيالاردان قالماي, ىلەسىپ وتىرۋعا ءتيىسپىس. مىسالى, ءبىز ۇلكەن ىسىكتەرگە وپەراتسيا جاسايتىن كەزدە اۋەلى قانتامىردى بەكىتىپ, اراعا بىرنەشە كۇن سالىپ, ىسىكتىڭ ءوزىن الاتىن ەدىك. ەندى گيبريدتى وپەراتسيا جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا باسقا دا اۋرۋلارى بار پاتسيەنتتەرگە ءبىر مەزگىلدە ەكى وپەراتسيا جاسايمىز. مىسالى, اۋەلى پاتسيەنتكە ەندوۆاسكۋليارلىق وپەراتسياعا كىرىسسەك, ءىزىن سۋىتپاي پاتسيەنتتىڭ باسىنا ميكروسكوپپەن اشىق وپەراتسيا جاسايمىز. ەندوۆاسكۋليارلىق دەگەن – مي, مويىن كەيدە ج ۇلىن تامىرىنا جاسالاتىن وپەراتسيالار. جالپى, گيبريدتى وپەراتسيانى سالاداعى ۇلكەن جەتىستىك دەپ باعالاعان ءجون. بۇل اۋەلى ناۋقاستارعا ءتيىمدى, ەكى مارتە ناركوز الىپ, ەكى رەت وپەراتسيا ۇستەلىنە تاڭىلمايدى», دەيدى ە.ماحامبەتوۆ.
ەكى وپەراتسيانى ءىزدى-ىزىنەن ءبىر مەزگىلدە جاساۋ دەگەنىڭىز پاتسيەنتتەرگە جەڭىل بولعانىمەن, دارىگەرلەرگە سالماق ءتۇسىرۋى مۇمكىن. سەبەبى ە.ماحامبەتوۆتىڭ تاجىريبەسىندە ەكى ساعاتتان باستاپ, ءبىر تاۋلىككە دەيىن جالعاسقان ەرەكشە وپەراتسيا بولىپتى. 24 ساعاتتا كومەكشىسى, مەدبيكەلەر اۋىسقانىمەن نەيروحيرۋرگتىڭ ءوزى اۋىسپاي, تىك تۇرىپ جۇمىس ىستەيدى. اسىرەسە ميعا جاسالاتىن وپەراتسيالار كۇردەلىرەك, كوپ ۋاقىت الادى.
گيبريدتى وپەراتسيا بولمەسىندەگى ۇلكەن تەحنيكالار نيدەرلاندىق «Philips» كومپانياسىنان جەتكىزىلىپتى. سول بولمەنىڭ قابىرعا تۇسىندا ورنالاسقان ۇلكەن تەرەزەنىڭ ارعى بەتىندە انەستەزيولوگ, باسقا دارىگەرلەر وپەراتسيا بارىسىن شاعىن مونيتورلار ارقىلى ءجىتى باقىلاپ وتىرادى. ودان كەيىنگى شاعىنداۋ بولمە دارىگەرلەردىڭ ءبىر ءسات تىنىعىپ, وپەراتسيا بارىسىن تالقىلاۋىنا ابدەن قولايلى. دارىگەرلەر زامانعا ساي جاساقتالعان وپەراتسيا بولمەسى ابدەن كوڭىلدەن شىققانىن ايتادى. الداعى مامىر ايىندا قاپتاعان تەحنيكالار, مونيتورلار تولىق ىسكە قوسىلىپ, سۋ جاڭا بولمەدە العاشقى وپەراتسيالار باستالادى.
وسىنداي جەتىستىكتەردىڭ ارقاسىندا قازىر نەيروحيرۋرگياداعى ناۋقاستاردىڭ ىشىندە شەتەلگە بارىپ ەمدەلەتىندەر ازايعان. ويتكەنى ورتالىقتىڭ الەۋەتى الەم ەلدەرىندە تاجىريبەگە ەنگەن بارلىق دەرلىك وپەراتسيانى جاساۋعا جەتەدى. جالپى, وبلىستاردا, ءىرى قالالاردا نەيروحيرۋرگيا ءبولىمى بۇرىننان بار. مەديتسينانىڭ وسى باعىتى ەلىمىزدە ەنگەنىنە 60 جىلدان اسقانىمەن قارقىندى دامۋ كەزەڭى كەيىنگى 20 جىلدا بايقالعان. مامان دايارلاۋ ءىسى دە كەنجەلەپ جاتقان جوق. ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا نەۆروپاتولوگتەر 2 جىل, نەيروحيرۋرگتەر 4 جىل رەزيدەنتۋرادا ءبىلىم الادى. بۇگىندە وبلىستاردا جۇمىس ىستەيتىن نەيروحيرۋرگتەردىڭ جارتىسىنا جۋىعى وسى رەزيدەنتۋرا تۇلەكتەرى. ەلىمىزدە 350-دەن استام نەيروحيرۋرگ بار, سونىڭ ىشىندە 40-قا جۋىق مامان وسى ورتالىقتا جۇمىس ىستەيدى. سالا جان-جاقتى دامىپ, وبلىستارداعى كوپبەيىندى اۋرۋحانالاردا نەبىر كۇردەلى نەيروحيرۋرگيالىق وپەراتسيالار جاسالادى. بۇل جولدا ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ دارىگەرلەرى ارىپتەستەرىنە ۇلگى كورسەتىپ قانا قويماي, اركەز كومەك قولىن سوزۋعا دايار.
