سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
ەلوردادا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگى, «نۇرتاس وڭداسىنوۆ» قوعامدىق قورى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان «نۇرتاس وڭداسىنوۆ: تاريح جانە تۇلعا» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. بۇل ءىس-شارا بىرەگەي تۇلعانىڭ 120 جىلدىعىنا ارنالعان. عىلىمي جيىندى «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى جۇرگىزىپ وتىردى.
العاشقى بولىپ مىنبەگە شىققان پرەزيدەنت كەڭەسشىسى, اكادەميك باۋىرجان وماروۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى.
«قۇرمەتتى قاۋىم! سىزدەردى اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى نۇرتاس وڭداسىنوۆتىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولۋىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتايمىن. نۇرتاس وڭداسىنوۆ – مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتۋعا زور ۇلەس قوسقان تاريحي تۇلعا. ول اسا كۇردەلى كەزەڭدە ەل باسقارىپ, كوپتەگەن يگى باستاماعا ۇيىتقى بولدى. حالقىنىڭ مۇددەسىن بارىنەن بيىك قويىپ, ەكونوميكا, عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت سالاسىندا اۋقىمدى وزگەرىستەر جاسادى. قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن كەيىن ەلىمىزدى دامىتۋعا, ەڭسەسىن تىكتەۋگە ولشەۋسىز ەڭبەك ءسىڭىردى. نۇرتاس ءداندىباي ۇلى مەملەكەت باسقارۋ ءىسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. ول قازاق قوعامىن وركەندەتىپ, ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ تۇتاس بۋىنىن تاربيەلەۋگە دەن قويدى», دەلىنگەن مەملەكەت باسشىسى قۇتتىقتاۋىندا.
سونىمەن بىرگە باۋىرجان جۇماحان ۇلى ەلەۋلى پىكىر ساباقتاپ, قايراتكەردىڭ عيبراتتى قىرلارىن اتاپ ءوتتى.
– ۇلت جاناشىرى نۇرتاس ءداندىباي ۇلى وڭداسىنوۆتى ءار قىرىنان تۇلعالايتىن قابىلەت-قاسيەتتەر جەتەرلىك. سونىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە بىرقاتار تياناقتى تۇجىرىمعا تىرەلەدى. ونى ءبىز «وڭداسىنوۆتىڭ ون قاعيداسى» دەپ اتادىق. بىرىنشىدەن, ول – مەملەكەتتىك قىزمەتشى بولۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى. ونىڭ بولمىسى مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ بۇگىنگى ادەپتىك كودەكسىنە تولىق ساي كەلەدى. ەكىنشىدەن, ول – مەملەكەت قايراتكەرى بولۋدىڭ ونەگەلى ولشەمى. ساياساتتىڭ سىنىنان سۇرىنگەن جوق, بيلىكتىڭ بۋىنان ب ۇلىنگەن جوق, توپالاڭ جىلداردا تۇڭىلگەن جوق. ۇشىنشىدەن, ۇلتىن شەكسىز ءسۇيدى. ۇكىمەت بيلىگىندەگى ونىڭ بارلىق شەشىمى ۇلت مۇددەسىنەن تۋىندادى, – دەپ نۇرتاس وڭداسىنوۆتىڭ ون قىرىنا توقتالدى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ قۇتتىقتاۋىن مينيسترلىكتىڭ اپپارات جەتەكشىسى ماديار قوجاحمەت جەتكىزدى.
استانا قالاسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ قۇتتىقتاۋىن تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساكەن ەسىركەپ وقىپ جەتكىزدى. ساكەن مىرزا كورنەكتى تۇلعا تۋرالى پىكىرىن دە جۇپتادى.
سونداي-اق نۇرتاس وڭداسىنوۆ حاقىندا دەرەكتى فيلم ۇسىنىلىپ, جيىلعان كوپشىلىككە قايراتكەر ءومىرىنىڭ قاداۋ-قاداۋ كەزەڭدەرى كورسەتىلدى. «بىرىنشىدەن, قانشا جىل قولىمدا بيلىك بولسا دا, بىرەۋدەن ءبىر تيىن دا پارا المادىم – قولىم تازا! ەكىنشىدەن, ناقاقتان-ناقاق جالا جاۋىپ, قياناتقا بارعان ەمەسپىن, ەشكىمنىڭ قانىن موينىما ارتقانىم جوق – ارىم تازا! ۇشىنشىدەن, ادامداردى رۋعا, جۇزگە بولگەن دە, تىپتەن ەشكىمنەن ەشقاشان ءجۇزىن سۇراعان دا ەمەسپىن – ءجۇزىم تازا!» دەگەن اڭىز تۇلعانىڭ اتپال پىكىرلەرى كورىنىس تاۋىپ, كورەرمەن كوڭىلىن تولقىتتى.
سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ قايراتكەردىڭ اتقارعان ىستەرىنە توقتالىپ, اڭىز تۇلعاعا ەسكەرتكىش قويىپ, كوشە اتىن بەرۋدى ۇسىندى.
– نۇرتاس وڭداسىنوۆ دەگەندە, ءبىز اباي جولىن, اباي مەكتەبىن, الاش يدەياسىن تۇتاس الىپ قاراستىرعانىمىز دۇرىس دەپ ويلايمىن. «پايدا ويلاما, ار ويلا» دەگەندى اباي نەگە ايتتى دەگەندى بۇگىنگى ۇرپاق ويلانۋى كەرەك. نۇرتاس اتامىز اۋەزوۆتەن ءدارىس العان, مۇحامەتامين ءماشھۇر ءجۇسىپ ۇلىنان ساباق العان, عاني مۇراتباەۆتىڭ تاعىلىمىن كورگەن, ياعني اباي مەكتەبىنىڭ ۇلگىسى نۇرتاس وڭداسىنوۆتى ءاۋ باستان ۇلكەن جولعا سالدى. جالپى, جاڭاعى «ارىم دا تازا, قولىم دا تازا, ءجۇزىم دە تازا» دەگەن دۇنيەدەن ءبارىمىز دە تاعىلىم الۋىمىز كەرەك. استانا قالاسىنا نۇرتاس وڭداسىنوۆتىڭ ءمۇسىنىن ورناتۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىسپەن كەلىسەمىن. سونىمەن بىرگە ءوزى اتىن قويعان تەمىرتاۋدا قايراتكەردىڭ ەسكەرتكىشى مەن كوشەسى بار ما؟ بۇل ماسەلەنى دە وسى كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىندى قارارىنا كىرگىزە كەتسەك ارتىق بولماس ەدى دەپ ويلايمىن, – دەدى ول.
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۋانىش ايتاحانوۆ نۇرتاس وڭداسىنوۆتى بالا جاستان ۇلگى ەتىپ وسكەنىن ايتىپ, ءارتۇرلى ەستەلىك تيەگىن اعىتتى. سونىمەن بىرگە وڭداسىنوۆ الەمىن تەرەڭ زەرتتەپ جۇرگەن, نۇرتاستانۋشى گۇلسىم ورازالىقىزى القالى جيىندا اقەدىل تىلەگىمەن ءبولىستى.
– مەن 47 جاسىمدا ءوزىمنىڭ جاقسى كورەتىن قىزمەتىم جۋرناليستيكانى تاستاپ, نۇرتاس ءداندىباي ۇلىنىڭ امانات ەتكەن كىتاپتارىن شىعارۋعا, تۇگەلدەي وسى كىسىنىڭ ەڭبەكتەرىنە باس قويۋعا ءومىرىمدى ارنادىم. ول كىسى بيلىك باسىنا بار-جوعى 34 جاسىندا كەلدى. كۇردەلى كەزدە رەسپۋبليكامىز ەكونوميكالىق, مورالدىق جاعىنان دا قينالىپ جاتقان كەزى بولاتىن. قايراتكەردىڭ ءبىرىنشى قولعا العان جۇمىسى – ەلدەگى ساۋاتسىزدىقتى جويۋ ەدى. بۇل سالادا قىرۋار شارالار اتقارىپ, ەلىمىزدىڭ اياقتان تۇرۋىنا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى, – دەپ, ءسوز سوڭىندا جاستاردى وڭداسىنوۆتاي اتانىڭ ەمەس, ادامنىڭ ۇلى بولۋدى كوكسەۋگە شاقىردى.
ءىس-شارادا يراك رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ۋاقىتشا سەنىمدى وكىلى دجابەر ناجماد اد ابدۋللاح ءال-تەميمي, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ مادەني ىستەرى جونىندەگى كەڭەسشىسى ءالي اكبار تالەبي ماتين نۇرتاس وڭداسىنوۆتىڭ شىعىستانۋعا قوسقان ۇلەسىن اتاپ وتسە, ادەبيەتشى-پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ «زامان تۋدىرعان زاڭعار» اتتى بايانداماسىندا قايراتكەر جونىندە تىڭ پىكىرلەر ءوربىتتى. سونىمەن قاتار پروفەسسور, ارابتانۋشى سامال تولەۋباەۆا ءبىرتۋاردىڭ اراب-قازاق, پارسى-قازاق سوزدىگىن جاساۋداعى ەرەن ەڭبەگىنە توقتالدى. تاريحشى ماقسات الپىسبەس وڭداسىنوۆ تۋراسىندا وقشاۋ وي شوعىن مازداتسا, «نۇرتاس وڭداسىنوۆ» قوعامدىق قورى قامقورشىلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى سەرىك تاۋكەباەۆ عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانى تۇيىندەدى.
جيىن سوڭىندا مودەراتور ديحان قامزابەك ۇلى كونفەرەنتسيانىڭ قارارىن تانىستىرىپ, زيالىلاردىڭ ۇسىنىس-تالابىن جەتكىزدى.
