«الداي-اۋ, الداي, الداي-اۋ,
دۇنيە ءتۇبى بالداي-اۋ.
القىنعان كۇندەر تالپىنعان,
جاۋتەڭدەپ قاراپ ارتىمنان,
قالدى-اي-اۋ ءبارى, قالدى-اي-اۋ».
ولەڭنىڭ العاشقى قاتارىنان-اق شىنايىلىق لەبى ەسىپ تۇرادى. ءسىرا, شىنايىلىققا جەتەر ەشنارسە جوق. ونسىز كەز كەلگەن ولەڭنىڭ ءارى كىرمەيدى, ماڭىزى ارتپايدى. جۇرەك پەن شىنايىلىق – ىرگەلى تۋىندىنىڭ قوس قاناتى ىسپەتتى.
القيسسا, ەسەڭقۇل جاقىپبەكتىڭ «الداي-اۋ» ءانى اقىننىڭ تۇنجىر اسپاندى ۋاقىتتى, ءولىارا كەزدى باستان وتكەرىپ جۇرگەن شاعىندا تۋعان. ءتۇيىنى مول ءومىر كوشى كىمدەردى ارپالىس ويعا, ازاپتى سوقپاققا سالماعان؟ قاراپايىم ادام كورمەگەن قۇبىلىستى كورەر تالانتتار ءۇشىن كوڭىل جۇگى ەكى ەسە, ون ەسە تەرەڭ سەزىلەرى داۋسىز. ەسەنقۇل اقىن ءوز پىكىرىندە ءان تاريحىن سالالاپ ورنەكتەپ, ايتا كەتكەن ەكەن. «جانىمىز كۇيزەلىپ, قوعامىمىز ورنىنا كەلە الماي, بىلايشا ايتقاندا, قالتىراپ تۇرعان كەزىندە كوبىمىز ەشكىمگە كەرەك بولماي قالدىق قوي. اسىرەسە قالامگەرلەردىڭ تىرلىگى شايقالىپ, نە ىستەرىمىزدى بىلمەي قالعانىمىز بار. سودان جۇيكەگە ەرەكشە سالماق ءتۇستى مە, قاتتى اۋىردىم. اۋرۋحاناعا جاتامىن, بىراق ءبىر قۇلازۋ بويىمدى سەرگىتپەي-اق قويدى. ءبىر كۇنى بۇل ءتۇرىمدى كورگەن مۇسا دەگەن دوسىم: ء«جۇرشى, ەمشىگە بارىپ كەلەيىك» دەدى. ءومىر-عۇمىرىمدا ەمشى, بالگەر دەگەنگە سەنبەيتىنمىن. ول ونىما قۇلاق اسپاي, تاۋ باۋرايىندا ورنالاسقان قاستەك دەگەن اۋىلدىڭ ءداۋىتالى دەگەن شالىنا ەرتىپ بارعانى. ول شال ماعان بىردەن ۇنادى. ءبىز ەسىكتەن كىرە بەرگەندە: ء«اي, اقىن, كەلدىڭ بە, مەن ءبىلىپ ەدىم, سەنىڭ كەلەتىنىڭدى» دەدى. سودان ول: «سەندەر ءبارىڭ بارا تۇرىڭدارشى, مىنا اقىن بالا كەلىپ قالىپتى, وسىمەن سويلەسەيىن» دەپ قالعان جۇرتتى شىعارىپ جىبەردى دە, ماعان: «نە بولدى, نە اۋرۋ؟» دەدى توتەسىنەن. مەن نە دەيمىن, «بىلمەيمىن» دەدىم. «سەنىڭ وسى, جاعدايىڭ بولماي ءجۇر عوي, جانىڭ كۇيزەلىپ, اللا تاعالادان ءبىر تىلەك-دۇعا تىلەيىن, – دەپ, كوڭىلى بوساپ, – مەن دە كەزىندە سەرى بولعام, قۇدايدان شىن پەيىلىممەن تىلەيىنشى, ءبارى ءوتىپ كەتەدى, جازىلاسىڭ» دەپ, وتىرا قالىپ, ءبىر دۇعا وقىپ ەدى, قۇداي سالماسىن, دۇعاسىن ىنتى-شىنتىسىمەن وقىعاندا كوزىنەن جاس شىعىپ كەتتى. ءوزى سوقىر كىسى-ءتىن. اللا دەگەندى قازاقتىڭ ەسكى ماقامىمەن «الدا» دەپ, الداي-اۋ دەپ ايتادى ەكەن» دەيدى اۆتور.
ء«ۇري-اي, داۋرەن, ءۇري-اي,
ۇمىتپەن وتكەن دۇنيە-اي.
تەرەكتەي باسىم تەڭسەلىپ,
تەرەڭ ءبىر ويلار ەڭسەرىپ.
ۇيقى دا تۇيقى سەڭ سوعىپ,
ۇيقىسىز وتكەن ءتۇنىم-اي».
جوعارىدا ايتقانداي, اقىننىڭ دەرتى باسقا دەرت ەمەس, ولەڭ دەرتى. ىشتەگى شەمەن بوپ قاتقان زار, قۇسا, مۇڭ ءبارى جيىلىپ كەۋدەنى قارا بۇلتتاي تورلاپ العان. ءوزىڭدى تانۋ دەگەنىمىز – مەنىڭشە, سول ءوز قاسيەتىڭدى, ەرەكشەلىگىڭدى تانۋ. ومىرگە كەلگەن ءار ادام بەلگىلى ءبىر ميسسيامەن كەلگەن. سونى اشىپ, نەگىزگى تۇتقاسىن تاپقاندا عانا جان بالاسى باقىتقا كەنەلمەك. ال اقىننىڭ كەۋدەسىن قوزداتقان مۇنداعى جايت – ومىرلىك ماقساتتىڭ جارىققا شىعۋ جولىنداعى ارپالىسى. اقىننىڭ ءان تاريحى جونىندەگى پىكىرىنىڭ جالعاسىندا ءسوزىمىز ايشىقتالا تۇسەدى.
«ە, قۇداي-اۋ, ءسۇيىنباي, جامبىلدىڭ ءىزىن باسقان وسى جىگىتتىڭ قىرسىعىن كەشە گور, اۋىرتپالىعىن ازايتا گور» دەپ ەمشى مەن ءۇشىن ابدەن جالىندى. مەنىڭ دە كوزىم بوتالاپ كەتتى. ءبىر ۋاقتا: «انا بولمەگە بارا تۇر», دەگەنى. الگى بولمەدە جاتسام, قۇلاعىما «الداي-اۋ, الداي, الداي-اۋ» دەگەن ءبىر سارىن كەلەدى. قالتامدا بلوكنوتىم بار ەدى, ىڭىلداپ وتىرمىن, جازىپ وتىرمىن. سويتسەم, قۇداي جارىلقاپ, شالدىڭ قولدان شاپقان دومبىراسى بار ەكەن. سول جەردە ءانىن شىعارىپ, شالعا كەلدىم دە: ء«ان شىعاردىم» دەپ, دەرەۋ ورىنداپ بەردىم. ول ءاندى تىڭداپ بولىسىمەن: «سەنى قىسىپ ءجۇر عوي, قىرسىعىڭ كەسىلدى دەگەن وسى, مۇڭايا بەرمە, ەكى-ءۇش كۇن جات وسىندا», دەدى. مەن نوتا بىلمەيمىن, الگى ءانىم ۇشىپ كەتە مە دەپ, ءتۇنى بويى ايتىپ شىقتىم دا, تاڭەرتەڭ: «كەتتىم مەن, اقساقال, راقمەت» دەدىم. سودان ۇيگە بارىپ, جاڭاعى ءاندى ەسىل-دەرتىم اۋىپ, ىڭىلداپ وتىرسام, الماتىداعى احمەت جۇبانوۆ اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى, شاكىرتىم اقان ابدۋاليەۆ كەلە قالعانى. وعان ورىنداپ بەرىپ ەدىم, بىردەن قاعىپ الدى. سول كۇنى-اق تاراپ كەتتى عوي «الداي-اۋىم». وسى انگە ءوزىمنىڭ بار مۇڭىم مەن قاسىرەتىمدى سىيعىزىپ, توگىپ, تازارىپ شىعا كەلدىم» – دەيدى ەسەنقۇل جاقىپبەك.
«الداي-اۋ» – مۇنارالى ءان, حالىقتىق ماقام. ءار ۇرپاق ءوز تىلىندە شىرقاپ, ءوز جانىندا قورىتار ومىرشەڭ تۋىندى. ونەردىڭ تۇڭعيىق سىرى دەگەنىمىز دە وسىندا جاتسا كەرەك.
