«ەرتەڭىنە سەنبەيتىن كۇنىڭ بولادى.
بەتىڭنەن الىپ تۇسەر ءىنىڭ بولادى.
الاشۇبار ءتىلىڭ بولادى,
ءدۇدامالداۋ ءدىنىڭ بولادى.
ايەلىڭ بازارشى بولادى,
ەركەگىڭ قازانشى بولادى».
موڭكە ءبيدىڭ ءتورت عاسىر بۇرىن ايتقان وسى بولجامى نەگىزسىز كەتكەن جوق. ءار ءسوزى سايدان تۇكەندەي سالماقتى قاتارلاردى جاڭا ۇرپاق كوز الدىنان وتكەرىپ وتىر. ال نەبارى 27 جىل عۇمىر بۇيىرعان لەرمونتوۆ جىرلارى كوپتەن بەرى قازاق ساحاراسىن شارلاپ كەتكەنى دە ءمالىم. اقىن نە ايتسا دا قيىس كەتكەن جوق. ءومىرىنىڭ سوڭعى ايىندا وقىرمانعا جاقسى ءمالىم ء«تۇس» اتتى جىر جازدى.
«جاتىرمىن داعىستاننىڭ اڭعارىندا,
كەۋدەمدە قورعاسىن وق قارمانۋدا.
ەزەدى جاراقاتىم كوكىرەگىمدى,
سورعالاپ ءالسىن-ءالسىن قان دا اعۋدا».
وسىلايشا, ول ءوز ءولىمىن الدىن الا بولجايدى. شىنىندا, 1841 جىلدىڭ 27 شىلدەسىندە وفيتسەر مارتىنوۆتىڭ وعىنان جارالانعان لەرمونتوۆ, كوكىرەگىن جاراقاتى جانشىپ, قورعاسىن وقتىڭ ۋىتى جاس تانىنە جايىلىپ, پياتيگورسكى اڭعارىندا جاتتى.
مۇقاعالي ماقاتاەۆ ءومىرىنىڭ شىم-شىتىرىق, بىزگە بەيمالىم تۇستارى بار. قاراسازداعى مۇقاعالي سيپاتتى تاۋدى تابيعات انانىڭ بىزگە تارتۋ ەتۋىنىڭ ءوزى توسىن وقيعا, دارا كەپ. اقىن سوڭعى شىققان كىتابىنا قولتاڭبا بەرگەندە ۇستازى ءابىلدا تاجىباەۆقا «27 ناۋرىز 1974 جىل» دەپ جازعان ەكەن. بۇل اجال قۇشقان كۇنىنىڭ دالمە-ءدال ۋاقىتى.
ء«وزىمنىڭ ەسەبىمدە,
مەن بيىل ءدال قىرىقتىڭ بەسەۋىندە.
كىم بىلەدى...
ەندىگى قالعان ءومىر,
نەشە جىلعا جەتەرىن,
نەشە كۇنگە.
ۇمىت بولىپ ەسەبىڭ دە, وسەگىڭ دە,
ۇيىقتاپ كەتسەم بولعانى توسەگىمدە,
قىرىقتىڭ بەسەۋىندە...»
شىن مانىندە, مۇقاعالي ماقاتاەۆ قىرىقتىڭ بەسەۋىندە اۋرۋحانا توسەگىندە ماڭگىلىك ۇيقىعا كەتتى. كەزدەيسوقتىق دەۋگە بولمايدى. بۇل انىق دەرەك, اقيقي ءسوز.
«قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە قىزمەتتە جۇرگەن تۇمالى شاق ەدى. وسى تۇستا انشەيىندە جازۋشىلار وداعىنان كوپ كورىنبەس اقىن امانحان ءالىم ۇلى گازەت رەداكتسياسىنا كەلگىشتەي بەردى. قولىندا «رەكۆيەم» اتتى ولەڭدەر تسيكلى. قاتەلەرىن قايتا-قايتا تەكسەرىپ: «مۇنداي شىعارمانى ءالى ەشكىم جازعان جوق», – دەدى اعامىز. «ارينە, جازعان جوق» دەدىك. ىجداعاتتى, بالا سىندى ءماز-مايرام اقىن كوڭىلى – كوپتەن كۇتكەن ءسابيىن دۇنيەگە اكەلگەن انانىڭ جۇزىندەي نۇرلى, مەيىربان تارتتى. رەداكتسيا القاسىن جيناپ, داستارقان جايدى. داستارقان ۇستىندە بۇرىنعىدان وزگەشە اۋسار كوڭىلمەن كەڭك-كەڭك ك ۇلىپ, اربىرىمىزگە جەكە-جەكە كوز قادادى. رەكۆيەم جانرى – كاتوليكتىڭ قارالى جيىندا ايتىلار ازا جىرى, قوشتاسۋ ساتىنەن تۋعان. ءومىرىنىڭ سوڭىندا ءوز رەكۆيەمىن, قوشتاسۋ جىرىن اكەلىپ تۇرعان اقىندى ءبىز ول كەزدە اڭعارا بىلمەدىك. كەيىننەن سول جىرعا شۇيلىگە قاراعاندا, مۇنىڭ انىق ءوز اجالىن بولجاعان قوشتاسۋ حات ەكەنىن ۇعىندىق. سەنبەسەڭىز, وقىپ كورىڭىز.
«سابىرى – ۇستام,
قابىرستان, –
جەلدى كۇزگى.
ەلەس قالار,
كىم ەسكە الار, –
ەندى, ءبىزدى؟...
…كەشكى جەل, ءا!
ەسكى مولا, –
ەلەس قالار,
كىم ەسكە الار, –
ەندى, ءبىزدى؟...»
اقىندىق پەن ساۋەگەيلىك ەگىز ۇعىم دەيدى بىلەتىندەر. راس, ءبىز دە كەلىسەر ەدىك. اقيقاتقا تالاس جۇرمەيدى.
