سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
قازىر دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى وتەيىن دەپ جاتىر. وندا شاباندوزداردىڭ الاتىن ورنى ايتپاسا دا بەلگىلى. باياعى جىلقىشى دەگەنىمىز, ەڭ ءبىرىنشى, شاباندوز. ات قۇلاعىندا وينايدى. وسىدان 20 جىل بۇرىن اتقا ءمىنۋدى بىلمەيتىندەر جىلقى باقپاق تۇگىلى, سىرتىنان جۇرە المايتىن. قازىر قىسى-جازى تەحنيكامەن قايىرادى عوي. ال ات قۇلاعىندا وينايتىن شاباندوزدىق – ۇلكەن ونەر. اباي ايتپاقشى, «شاپاندارىن بەلسەنگەن, اساۋ ءمىنىپ تەڭسەلگەن جىلقىشىلار». شاباندوز – اساۋ ۇيرەتۋشى, تاقىمگەر كوكپارشى, ەپتىلەرى تەڭگە ءىلۋشى, تاعىسىن تاعى.
ەكىنشىدەن, جىلقىشى – جىلقى شارۋاشىلىعىنىڭ بىلگىرى. جىلقىنى جازدا قالاي ورىستەتۋ كەرەك, كۇزدە, كوكتەمدە, قىستا شە؟ مۇنىڭ ءبارى – بىلگەنگە عىلىم. قازىر اۋىلدىڭ ماڭىن ارالاساڭ, جەر ءتۇتىلىپ كەتكەن. مىڭ جىلقىعا نە شاق كەلەدى؟ مەكەنىن, ءورىسىن ۋاقتىلى اۋىستىرىپ وتىرماعان سوڭ. مىڭ جىلقى – 4 مىڭ تۇياق. كوشپەلىلەردىڭ سوڭى جىلقىنى ايلاپ دالادا جاتىپ, اتپەن باققاندار دەر ەدىم.
ۇشىنشىدەن, ەرتەدەگى جىلقىشىلاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن, بۇعالىقشى ءارى شالماشى. بۇلار جەكە-جەكە ماماندىقتار دەسە ارتىق ەمەس. كەيىنگىسى باياعى جىلقىشىلارمەن بىرگە «ولگەن» دە شىعار, كىم بىلەدى.
سونىمەن قاتار ۇنەمى ات ۇستىندە دالادا جۇرگەندىكتەن, جىلقىشىنىڭ كوبى – جەردىڭ جايىن, شوقى-قىراتتىڭ قويىن-قونىشىن جاتقا وقيتىن «ساۋەگەي». نەشە ءتۇرلى وسىمدىك پەن ءشوپتىڭ ءتۇرىن تانىپ, تۇستەپ وتىرار ەدى. جۋسان, كوكپەك, كودە, يزەن مەن بۇجعىننان باسقاسىن بىلمەيمىن مەن. ونىڭ ءوزىن اۋىلداعى ءبىر ەسكى جىلقىشى تانىتقان.
ۇلكەندەر كۇلكى قىلىپ ايتىپ وتىراتىن. ەرتەرەكتە سوقتالداي ءبىر جىگىت اۋىلداعى جىلقىشىنىڭ بىرىنە قىس ىشىندە «جىلقىدان بيەمدى اكەپ بەرشى» دەپ وتىنگەن عوي. اقاڭ (جىلقىشى) سوزگە كەلمەي جەتكىزىپ بەرىپتى بيەسىن. كوكتەمدە كوپ جىلقىنى تۇگەندەۋگە ايداپ كەلەدى عوي اۋىلعا. سويتسە, جالعىزباستى جەتىم قاريانىڭ جالعىز بيەسى جوق كورىنەدى. ەل ابىرجي باستاپتى. «ويپىراي, اقساقالدىڭ جالعىز بيەسى جوق» دەپ. بىرەۋدىڭ بىردەڭەسىن اۋىل بوپ ۋايىمدايتىن ۋاقىت بولعان, ءا؟ ەلدىڭ ۇلكەندەرى سولاي ابدىراپ تۇرسا, جەتىم قاريانىڭ بيەسىن الگى جىگىت جەتەلەپ كەلىپ, جىلقىعا قوسىپتى. اۋىلداعىلار باس سالىپ: «مىناۋ اقساقالدىڭ بيەسى عوي» دەسە, «جوعا مەنىكى, اقاڭ اكەپ بەرگەن, قىستاي باعىپ شىقتىم» دەپ جەڭىستىك بەرمەپتى. سويتسە, اقساقال مەن جىگىتتىڭ بيەسى ۇقساس, ءتۇسى قاراگەرلەۋ ەكەن. ەنى دە بىردەي. تەك قانا اقساقال بيەسىنىڭ جالىنا شۇبەرەك ءورىپ جىبەرگەن دە, ول ءبىر جاعىنا قاراي جاتاتىن جالدىڭ استىندا قالعان. جىگىتتىڭ بيەسى تابىننىڭ ىشىنەن شىعىپتى.
اۋىلدىڭ جالعىزىلىكتى اقساقالى, قىستا بيەسىن باعىپ شىعاتىن قاۋقارى جوق. الگى سوقتالداي قۋعا «سەن جاسسىڭ, قىستا اقساقالدىڭ جالعىز بيەسى يت-قۇسقا جەم بوپ كەتە مە, باعىپ بەر» دەسە, باقپايتىنىن بىلەدى. كوپتى كورگەن جىلقىشى الگىندەي ايلاعا كوشكەن دە. ات قۇلاعى كورىنبەيتىن بوراندا جول تاباتىن جىلقىشى ءبىر-بىرىنە ۇقساس بيەنى تانىماي, شاتاستىرىپ اكەلمەگەن. جەردىڭ جاعدايىمەن قاتار, ەلدىڭ دە قامىن باعىپ جۇرگەنىنىڭ بەلگىسى. «تاياققا سۇيەنىپ قالعان اقساقالدىڭ جاعدايىنا الاڭداعان قامقورلىعىنان» دەپ وتىراتىن ۇلكەندەر.
قاراپايىم اۋىل جىلقىشىسىنىڭ ءبىر قاسيەتى – وسى.
