بۇگىندە وسى سوعىستا ءىز-ءتۇزسىز كەتكەن قانشاما جاۋىنگەردىڭ جەرلەنگەن ورنى مەن جەكە دەرەگى انىقتالدى. اسىرەسە مايدان دالاسىندا بەلگىسىز قالعان قانشاما ساربازدىڭ سۇيەگى قايتا جەرلەندى. وسى بوزداقتاردى تۋعاندارىمەن قايتا قاۋىشتىرۋدا ىزدەستىرۋ توپتارىنىڭ ەڭبەگى ەرەكشە.
سونداي مايدان دالاسىندا ەرلىكپەن كوز جۇمعان قازاق جاۋىنگەرىنىڭ ءبىرى – قاسىم ماعۇلوۆ. ول 1916 جىلى پاۆلودار وبلىسى باياناۋىل اۋدانىندا تۋعان. 1939 جىلى اسكەرگە الىنعان, كەڭەس-فين سوعىسىنا قاتىسقان. 1940 جىلى اسكەردەن ەلگە امان-ەسەن ورالادى. ال 1941 جىلى اسكەرگە قايتا شاقىرىلىپ, مايدانعا اتتانعان. ول سوعىسقا كەتكەندە ۇيىندە جاس كەلىنشەگى ءبىر ايلىق سابيىمەن قالعان.
جاقىندا قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ارداگەرى, دوعارىستاعى پولكوۆنيك ماناس ماعۇلوۆ رەسەيدىڭ لەنينگراد وبلىسىنا باردى. وندا ول باۋىرلاستار زيراتىندا جەرلەنگەن اعاسى قاسىم ماعۇلوۆتىڭ باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتادى. ماناس بادىحان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, اسكەرگە شاقىرىلعاننان كەيىن قاسىم ماعۇلوۆ 314-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 598-جەكە ساپەرلەر باتالونىندا بولعان. ول وسى ءبولىم قۇرامىمەن «نەۆسكي پياتاچوك» دەگەن جەردە سوعىسقان. بۇل – لەنينگرادتى قورعاۋداعى ەڭ ماڭىزدى مايدان شەبىنىڭ ءبىرى. قازىر اتالعان اۋماق لەنينگراد وبلىسىنىڭ كيروۆ مۋنيتسيپالدىق اۋدانىنا كىرەدى. مۇندا كەڭەس جاۋىنگەرلەرى نەمىس اسكەرلەرىنىڭ جويقىن شابۋىلىن توقتاتىپ, لەنينگرادتى قورعاۋدا جانقيارلىق ەرلىك كورسەتكەن.
ماناس بادىحان ۇلى بىزگە اكەسىنىڭ ءىنىسى جەرلەنگەن باۋىرلاس-تار زيراتى تۋرالى انىقتامانى كورسەتتى. قۇجاتتى لەنينگراد وبلىسى كيروۆ مۋنيتسيپالدىق اۋدانىنىڭ پۋتيلوۆو اۋىلى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ن.ا.پرانسكۋناس بەرگەن.
وندا قازاق جاۋىنگەرى تۋرالى بىلاي دەپ جازىلعان:
« ۇلى وتان سوعىسى ءبىزدىڭ ولكەمىزدە وشپەس ءىزى قالدى. ويتكەنى ءدال وسى جەردە لەنينگرادتى قورعاۋ ءۇشىن قاندى شايقاستار بولدى. ماسەلەن, 29 اي بويى كەسكىلەسكەن جاۋمەن ۇرىس توقتاماي, لەنينگراد تۇبىندە جۇرگىزىلگەن 12 ستراتەگيالىق اسكەري وپەراتسيانىڭ جەتەۋى كيروۆ اۋدانىنىڭ اۋماعىندا ءوتتى. قاتارداعى جاۋىنگەر قاسىم ماعۇلوۆ 1943 جىلعى 12 قاڭتاردا لەنينگرادتى جاۋ اسكەرىنەن قورعاۋ كەزىندە ەرلىكپەن قازا تاپتى. ول پۋتيلوۆو سەلوسىنداعى ورتالىق باۋىرلاستار اسكەري زيراتىنا جەرلەندى. ونىڭ اتى-ءجونى مەموريالدىق تاقتاعا قاشالىپ جازىلىپ, لەنينگراد وبلىسى ەستەلىك كىتابىنىڭ 18-تومىنا ەنگەن. سونداي-اق قازاق جاۋىنگەرىنىڭ ەسىمى ورتالىق باۋىرلاستار زيراتىندا جەرلەنگەندەردىڭ ەسەپ كىتابىنداعى تىزىمىندە كورسەتىلگەن».
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا لەنينگرادتىقتار 900 كۇن مەن ءتۇن قورشاۋدا بولىپ, اۋىر تاۋقىمەتتى باستان كەشتى. جاۋ اسكەرى تاريحي شاھاردى باسىپ الۋعا بار كۇشىن سالدى. الايدا كەڭەس اسكەرلەرى جاۋعا تاباندى قارسىلىق كورسەتتى.
1943 جىلعى 12–19 قاڭتار ارالىعىندا جاۋ اسكەرى لەنينگراد قورشاۋىن بۇزۋ ءۇشىن ۇزدىكسىز شابۋىلداعان. اسىرەسە «نەۆسكي پياتاچوك» جەرىندە كەسكىلەسكەن ۇرىس بولعان. وسى قاندى قىرعىندا 40 مىڭنان استام كەڭەس جاۋىنگەرى قازا تاپقان. سونىڭ ءبىرى – قازاق جاۋىنگەرى قاسىم ماعۇلوۆ.
قازىر وسى ولكەدە لەنينگرادتى قورعاۋدا ەرلىكتىڭ اسقان ۇلگىسىن كورسەتكەن جاۋىنگەرلەرگە ارنالعان بىرنەشە مۋزەي جۇمىس ىستەيدى. وندا ءومىرىن وتان ءۇشىن قيعان ساربازداردىڭ ەرلىكتەرى جايىندا تولىق باياندالعان.
ماناس بادىحان ۇلى مۋزەيگە بارعان كەزدە مۇراجاي قىزمەتكەرلەرى وزدەرىن وتە جىلى قارسى العانىن ايتتى.
– بىزگە ەرەكشە ءىلتيپات تانىتتى. مۋزەي قىزمەتكەرلەرى وتە ءبىلىمدى ەكەن. ولار سوعىس جىلدارىنداعى وقيعالاردى جان-جاقتى بىلەدى. بىزگە قولىنان كەلگەنشە سول كەزەڭنىڭ تاريحىن كەڭىنەن اڭگىمەلەپ بەردى. بۇدان بولەك, سينياۆين قىراتىندا 50-گە جۋىق باۋىرلاستار زيراتى بار ەكەن. سولاردىڭ بىرىنە مەنىڭ اعام جەرلەنگەن. بەيىتتەر جاقسى كۇتىلىپ, ساقتالعان. ءبىر وكىنىشتىسى, باۋىرلاس-تار زيراتىنا 100–150 ادام جەرلەنسە, ونىڭ 30–40 پايىزىنىڭ ەسىمى بەلگىسىز. اتى-ءجونى جازىلماعان. ونىڭ سەبەبىن سۇراعانىمىزدا مۋزەي ماماندارى ءبىر قىزىق دەرەك ايتتى. بىرىنشىدەن, اۋىر شايقاستا ادام شىعىنى كوپ بولعانى انىق. ەكىنشىدەن, ۇرىس الدىندا كومانديرلەر قاراماعىنداعى جاۋىنگەرلەرگە وزدەرىنىڭ دەرەكتەرى تۋرالى قاعازعا جازىپ, ونى گيلزاعا ساقتاۋدى مىندەتتەگەن. الايدا مۇسىلمان جاۋىنگەرلەر مۇنى جامان ىرىمعا بالاپ, ەشتەڭە جازباعان. سودان كەيىن شابۋىلدا مەرت بولعانداردى انىقتاۋ قيىندىق تۋعىزعان», دەپ جاۋاپ بەردى, – دەيدى ماناس اعا.
شىن مانىندە, لەنينگرادتى قورعاعان قازاق, وزبەك, تاتار, قىرعىز جانە باسقا دا مۇسىلمان ەلدەردەن كەلگەن جاۋىنگەرلەردىڭ سانى 50–60 پايىزدى قۇراعان.
ماناس بادىحان ۇلى اعاسى جەرلەنگەن باۋىرلاستار زيراتىنا بارعاندا سوندا ماڭگىلىك تىنىس تاپقان بارلىق مۇسىلمان جاۋىنگەرىنىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتاپ, تاعزىم ەتكەنىن ايتتى.
ء«بىر بايقاعانىم, باۋىرلاس-تار زيراتىنىڭ ماڭايىنا باسقا حالىقتاردىڭ شاعىن ءدىني عيماراتتارى سالىنعان ەكەن. سوسىن ماعان ءبىر وي كەلدى. وسىندا جاتقانداردىڭ كوبى دەرلىك مۇسىلمان جاۋىنگەرلەر. سوندىقتان وسى جەرگە سولاردىڭ تۋىستارى كەلگەندە ءدىني جورالعىلاردى جاسايتىن شاعىن مەشىت سالۋعا بولماس پا ەدى؟ بۇل سۇراقتى جەرگىلىكتى اكىمدىك وكىلدەرىنە قويدىم. ولار بۇل ماسەلەنى ءالى ەشكىم كوتەرمەگەنىن ايتتى. شىنىندا, وسى ماسەلەنى قۇزىرلى ورگاندار وكىلدەرى ەسكەرسە, ىزگىلىكتى دۇنيە بولار ەدى دەپ ويلايمىن», دەيدى قارۋلى كۇشتەر سالاسىنىڭ ارداگەرى.
