كەڭەستىك كەزەڭدى سۋرەتتەيتىن شىعارمادا ءبىر اۋىلدىڭ قاراقتىسى قازىنىڭ ولىمىنەن سوڭ تازىنىڭ دا كۇيى كەتەدى. قازى ءوز اجالىنان ولمەيدى. جازىقسىزدان-جازىقسىز تەرگەلىپ, اباقتىدا, بالكىم, ايداۋ مەن ازاپتا, اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ اۋىلعا كەلگەن سوڭ كوپكە ۇزامايدى. ار جاعى بەلگىلى عوي. تازى جىل بويى يەسىنىڭ قابىرىن اينالۋمەن بولادى. اقىرىندا, ءبىر كۇنى قابىر قاسىنان ءوتىپ بارا جاتىپ توبە باسىنان يەسىن كورەدى. انىق, ايقىن. يەسى – قازىنىڭ ءوزى. لاشىنعا جىميىپ شاقىرعانداي سىڭاي تانىتقاندا, تازى ەسى قالماي ۇمتىلا بەرگەندە, مالشىلار قاسقىرعا قۇرعان قاقپانعا ءتۇسىپ, جازىم بولادى. تەمىر قىشقاشتان بوساي الماعان تازى سۇيرەتىلىپ يەسىنىڭ قابىرىنىڭ باسىندا قالعاندا, ءتۇن اۋا ءبىر توپ قاسقىر كەلىپ جەپ كەتەدى. يەسى قازى مەن تازى ۇلت پەن ونىڭ اسىل قاسيەتتەرى, وسىلارعا جاسالعان قاستاندىق پەن قىرىپ-جويۋ – ادامزاتتىق ىزگىلىك پەن ماحابباتقا قارسى بەلەڭ العان ناداندىق پەن ز ۇلىمدىق, تاعىسىن تاعىلار تەرەڭ استارمەن الىستان قىلاڭ ۇرادى. تازىنىڭ ءومىرىنىڭ ءوزى قۇندى ءھام قادىرلى ەدى قازاق دالاسىندا. سول تازى ولەرىندە كورگەن ەلەس بەينە يەسى قازىنىڭ انىق بولمىسى كوپ جايدان حابار بەرەدى. كوردەن تۇرىپ, قازى كوردى مە, كىسى بالاسىنىڭ تىلىندە سويلەپ كورمەگەن تازى كوردى مە, مەيلى, كوركەم شىعارما بولعان سوڭ. ەكەۋى ونسىز دا و باستان قيانات پەن ز ۇلىمدىقتىڭ اۋىلىنان الىس, ونداي سۇمدىققا اتتاپ باسپاعان ەرەك جاراتىلىستار بولاتىن. قۇدايلىق بولمىستاعى قاسيەتتەرىنەن تانباعان قوس جاراتىلىستىڭ سۇيەگى سوڭىندا ءبىر توبەنىڭ باسىندا قالادى.
گرۋزين جازۋشىسى نودار دۋمبادزەنىڭ «يت» اڭگىمەسى – وتە اسەرلى تۋىندى. وقيعالارى سوعىس سۇمدىعىمەن ورىلەتىن بۇل شىعارما دا ماعاۋيننىڭ «تازىسىمەن» الىستان, تىم الىستان تۋىسادى. گرۋزين جازۋشىسىنىڭ شىعارماسىن وقىپ بولعاندا, يتتىكتى تۋدىراتىن سول حايۋاننىڭ ءوزى ەمەس, ادامدار ما دەپ قالاسىز. بالاسى سوعىسقا كەتكەن سپيريدون شالدىڭ نەمەرەسى تاۋىپ اكەلگەن يت اقىر اياعى سول شالدىڭ دوسىنا اينالادى. قولبالاداي ءتىل العىش, قياناتقا بارمايتىن سەزىمتال حايۋان كەمپىرسىز شال مەن اكە-شەشەسىز بالا تۇرىپ جاتقان شاڭىراقتىڭ ءۇشىنشى مۇشەسىندەي بولادى. ءبىر كۇنى تۇندە اۋىلداعى يتتەر قاتتى شۋلايدى دا, ەرتەسىنە ءبىر تۇرعىن اۋىل سىرتىندا بوتەن ءيتتىڭ ءولىپ جاتقانىن كورەدى. الگى ءولىپ جاتقان بوتەن ءيتتىڭ يەسى كورشى اۋىلدان ىزدەپ كەلىپ, «بۇل مەنىڭ ءيتىم, كەشە بالامدى قاۋىپ الدى, بالامنىڭ جاعدايى ءماز ەمەس, يت قۇتىرعان با, جوق پا, ءبىلۋ ءۇشىن باسىن ساراپتاما ورتالىعىنا اپارۋىم كەرەك» دەپ, ولگەن ءيتتىڭ باسىن شاۋىپ الىپ كەتەدى. تۇندە اۋىل يتتەرىنىڭ شۋلاعانى – كورشى اۋىلدان قاڭعىپ كەلگەن الگى بۇرالقىنى تالاعانى, دەمەك قۇتىرىندىنىڭ «قۇتىن» جۇقتىرىپ الۋى مۇمكىن عوي... ەندەشە, نە تۇرىس؟ الگى ولگەن يت انىق قۇتىرعان با, جوق پا, وعان كوز جەتكىزۋ جوق. اۋىلداعى ءيتتىڭ ءبارىن قىرىپ سالۋ كەرەك. ءبىر-اق كەشتە اۋىلدىڭ بارلىق تۇرعىنى كەلىسىپ, يت اتقانداعى داۋىسقا ءتوزۋ مۇمكىن ەمەس ەدى دەيدى جازۋشى. جالعىز-اق ءۇي – الگى شال مەن نەمەرەسى يتتەرىن اتپاي, الىپ قالادى. كەيىن اۋىلداعىلار كەلگىشتەپ, قىرىن قاراي باستاعان سوڭ, شال نەمەرەسىنە اتىپ تاستا دەپ اۋىل سىرتىنا جىبەرگەنىمەن, ول ەكى وقتى دالاعا اتىپ, تۇندە يت قىرعىنىن ەستىگەن يتىنە قاشىپ كەتۋىن ء«تۇسىندىرىپ», قايتىپ كەلەدى. كەيىنىرەك شال ولگەندە نەمەرەسى قۇتقارىپ جىبەرگەن ءيتى جانازاسىنا كەلەدى. كەزىندە شالعا ء«يتىڭدى اتىپ تاستا» دەپ كەلگەن كورشىسىن سوندا الگى يت ۇيگە جولاتپاي, قۋىپ شىعادى.
ءبىر-اق كەشتە اۋىل-ايماقتاعى ءيتتىڭ ءبارىن قىرىپ سالعانداعى وقيعا كەڭەستىك قىزىل قىرعىندى ەسكە تۇسىرمەي قويمايدى. ساراپتاما ناتيجەسىندە تالانىپ ولگەن الگى يت قۇتىرماعان بولىپ شىعادى. ونىڭ انىق-قانىعىنا جەتپەي يت اتۋعا اسىققان ادامداردىڭ پيعىلىنا نە دەي الاسىز؟ شاش ال دەسە, باس الۋ عوي. ءتىپتى اڭگىمە ەشبىر استارسىز, بولعان وقيعادان الىنعان كۇننىڭ وزىندە سول زاماننىڭ شەكتەن تىس قانقۇمارلىعىن كورسەتپەي مە؟
نە كەرەك, ادامزات ءبىر مەزگىل ءوزىنىڭ بولمىسى مەن مىنەز-قۇلقىنا, امال-ارەكەتىنە ەسەپ بەرە الا ما؟ ماسەلەن, وزدەرىنە تاۋەلدى قىلىپ قويعان ماق ۇلىقات قۇرلى. اسا كۇردەلى ساۋال عوي. ول جان-جانۋارلاردى بىزگە تاۋەلدى, قىزمەتكە بولا جاراتتى ما؟ اڭگىمە سوندا سياقتى. ولار قۇلقىننىڭ ق ۇلىنا اينالعان كەيبىر جۇمىرباستى پەندە بالاسىنان الدەقايدا تۇيسىكتى سياقتى, وسى ەكى شىعارمانى وقىپ وتىرسا.
قولعا ۇيرەتىلمەگەن, بالكي ۇيرەنبەگەن كەي جانۋارلاردىڭ ارەكەتى قازىرگى كىسى تانىماس ۇرپاقتى قايدام, اتاسى مەن اجەسىنىڭ الاقانىن كورىپ وسكەن قىز-جىگىتتەردى قاتتى ويلاندىرارى حاق. وندا ەنەسى سىمعا ورالىپ قالعان ەلىكتىڭ لاعى تۇسىنداعى جولدان ءوتىپ بارا جاتقان كولىكتى جۇرەلەپ توقتاتىپ, اناسى جاققا ىمداپ باستاپ اپارىپ, تىزەرلەپ بوساتۋىن وتىنگەنى ايدان انىق كورىنەدى.
«مەن كوردىم سىنىق قانات كوبەلەكتى,
و داعى بىلەر ءومىردى ىزدەمەكتى.
كۇن شۋاققا جىلىنار قالت-قۇلت ەتىپ,
ودان عيبرات الار جان ءبىر بولەك-ءتى», دەيدى حاكىم اباي.
