كەشكىلىك ساباق بىتكەن بويدا اتاقتى پۋشكين كىتاپحاناسىنا تارتىپ كەتەمىن. جالعىز ءوزىم. ءالى تانىسىپ ۇلگەرمەگەن كۋرستاستارىما بىرگە بارۋدى ايتۋدىڭ وزىنە قىمسىنسام كەرەك. تاپسىرىس بەرگەن كىتابىمدى كۇتىپ «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ سوڭعى ايداعى تىگىندىسىن اۋدارىپ-توڭكەرىپ وتىرعانمىن. سول قۇلاعىمنىڭ تۇبىنەن تانىس داۋىس ساڭق ەتە قالدى: «ماعان قاجەت كىتاپقا مەنەن بۇرىن كىم زاكاز بەرىپ قويعان دەسەم, سەن ەكەنسىڭ عوي, كۋرستاسىم». جالت قاراسام, جۇمابەك جىلى جىميىپ تۇر ەكەن. قاسىمداعى بوس ورىندىققا جايعاستى.
نەگە ەكەنى بەلگىسىز, سول ساتكە دەيىن ونى وتە تاكاپپار جىگىت شىعار دەپ تە ويلاعانىم راس. جاقىنىراق تانىسۋعا اسىقپاعانىمنىڭ سىرى دا سودان. الايدا العاشقى اسەر دە الدايتىن بولىپ شىقتى. ەمەن-جارقىن ارالاسپاساڭ, ادامدى تولىققاندى تانۋ ءتىپتى, مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ەندى بىلگەندەيمىن. اۋزىن اشسا, جۇرەگى كورىنىپ تۇرعان اڭقىلداعان جىگىت ەكەن. سونىسىمەن باۋراپ الدى.
توقەتەرى, جۇمابەك ەكەۋمىزدىڭ دوستىعىمىز وسىلاي «پۋشكيننەن» باستالعانى – باسىبايلى شىندىق. ەگىز قوزىداي بىرگە جۇردىك. ساباقتان شىققان سوڭ قالتامىزدا قالعان قاراباقىرىمىزدى جيىستىرىپ, كەشكىلىك ارزان توقاشپەن جۇرەك جالعاپ, ءتۇن ورتاسىنا دەيىن كىتاپحانادا وتىراتىن كۇندەرىمىزدى كەزدەسكەن سايىن ەسكە الۋشى ەدىك. كۇنى كەشەگە دەيىن. ويتكەنى ۇلكەن دوستىعىمىزعا ۇلاسقان سول ءبىر ءساتتى ەكەۋمىز دە ەشقاشان ۇمىتقان ەمەسپىز. جۇكەڭ مەنەن ەكى جاس ۇلكەن. ىنىسىندەي ەركەلەتىپ «شاكەمباي» دەيتىن. مەن دە ونى اعامداي قابىلدادىم.
كوپ ادامنان تابىلا بەرمەيتىن ەرەكشە قاسيەتتەرىن قاداپ تۇرىپ ايتقىڭ كەلەدى جۇمابەكتىڭ. بىرەۋىنە توقتالسام. ومىردە «تاباندىلىق تەورەماسى» دەگەن ۇعىم بولسا, سونى ءبىزدىڭ ارامىزدا ويلاپ تاپقان جانە دالەلدەي بىلگەن جۇمابەك دەر ەدىم. ونىڭ بولاشاقتا ۇلكەن قايراتكەر بولاتىنىنا ءبىرىنشى كۋرستا-اق كوزىم جەتكەن. «شاكەمباي, ەكەۋمىز ۋنيۆەرسيتەتتى قىزىل ديپلوممەن بىتىرۋگە ءتيىسپىز» دەيتىن ءبىرىنشى سەمەستردىڭ وزىندە. ءسويتىپ جۇرگەندە العاشقى سەسسيانىڭ باستاپقى ەمتيحانىن زەينوللا قابدولوۆتىڭ «ادەبيەت تەورياسىنان» تاپسىردىق. اكادەميك اعايىمىز ەكەۋمىزگە دە سەمىز ء«تورت» قويىپ شىعارىپ سالدى. سول بويدا رايىمنان قايتتىم. «قىزىل ديپلوممەن» قوشتاسىپ تۇرعانىمدى ايتامىن.
جۇمابەك تابانداپ وتىرىپ الدى: «شاكەمباي, بۇل – زاڭدىلىق ەمەس, كەزدەيسوقتىق. ۋايىمدايتىن دانەڭە جوق. ەكەۋمىز دە «پەرەسداچا» جاساپ, «بەس» الامىز!» مەن ايتامىن: «جۇكە, ءبىز ستارتتا تۇرعان ادامبىز عوي, الدىمىزدا ءالى 55 ەمتيحان بار, سونىڭ بارىنەن ءسىز «بەس» الاتىنىڭىزعا سەنىمدىسىز بە؟» «سەنىمدىمىن, مەنىڭ «سلاباك» دوسىم!», دەدى جۇكەڭ ادەتتەگى جارگوندارىن باستىرمالاتىپ. قايراپ تۇر.
دەگەنمەن, قىرسىقتىعىم ءبىر باسىمنان اساتىن مەنى جۇمابەك بۇل قاقپانعا تۇسىرە المادى. «سلاباك» ەكەنىمدى مويىنداعان ماعان ول كوپكە دەيىن تومسىرايىپ جۇرگەنى بار. جۇمابەك قايراتكەرلىك قاسيەتتەردى بوزبالا كەزىنەن بويىنا دارىتقانىن سول كەزدە انىق ءبىلدىم. الگى وقيعانى بەكەر ايتىپ وتىرعان جوقپىن. اش ىشەكتەي نەسىنە سوزايىن, اقىرى «پەرەسداچا» جاساپ, «ادەبيەت تەورياسىنان» «5» العان جۇكەڭ كەيىنگى بارلىق ەمتيحاندى دا «ۇزدىك» باعاعا تاپسىردى. تاڭ قالامىن. ءالى كۇنگە دەيىن. مۇنداي كۇرەسكەرلىك پەن تاباندىلىقتى ەشكىمنەن بايقاعان ەمەسپىن. ەندى بايقامايتىن دا شىعارمىن. سونداي جۇمابەكتى قالاي جوقتامايسىڭ؟!
اللانى شىن سۇيگەن ادامعا جاراتقاننىڭ شەكسىز كومەكتەسەتىنىن جۇمابەكتىڭ ومىرىنەن كوردىم. دومبىرا شەرتەدى. ءان ايتادى. سوندىقتان دا ونى مۋزىكانىڭ ءيىسى مۇرنىنا بارمايتىن جىگىت دەپ ايتا المايسىڭ. دەي تۇرا, كومپوزيتورلىقتى كاسىپ قىلعىسى كەلەتىن ادام ەمەس ەكەنى دە ءبىلىنىپ تۇراتىن. جۇمابەك ومىرىندە ءبىر عانا ءان شىعاردى. بىراق ءان بولعاندا قانداي؟! عاجاپ اۋەن. كاسىپقوي سازگەرلەرىڭنەن تابا المايتىن سىرعا تولى اقىق تۋىندى. دايىندىق كۋرسىندا بىرگە وقىعان, كورشى فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى اليماعا ارناعان وسى ءبىر ءاننىڭ ءوزى جۇمابەكتىڭ ءار ءىستى ۇلكەن سۇيىسپەنشىلىكپەن اتقاراتىنىنىڭ جارقىن مىسالى بولا الادى. ءوزى دە, جانى دا سۇلۋ بولاشاق اسىل جارىنا ارناپ جازعان ومىرىندەگى جالعىز اۆتورلىق ءانىن جۇمابەكتىڭ ءوزى شىرقاعان كەزدە رومەونىڭ سونەتاسىن تىڭداپ, ءمولدىر ماحابباتتىڭ كاۋسار بۇلاعىنىڭ سىلدىرىن ەستىگەندەي بولاتىنمىن. «شاكەمباي, ول قىز – مەنىڭ اي نۇرىم!» دەيتىن ءانىن اياقتاي بەرە.
ءبىر كۇنى اليمامەن تانىستىردى. ايدىڭ نۇرى دەسە ايدىڭ نۇرى ەكەن. وسى ەپيزود ەسىمە تۇسكەندە ىلعي ءبىر وي كەلەدى: جۇمابەك ماعان ءوز ومىرىندە بىردە-ءبىر رەت قاتەلەسپەگەن ادامداي كورىنەدى. شىن ءسوزىم. ءبارىن دە قاشاندا ءتۇزۋ جاسايتىن جۇمابەكتىڭ قاتەلىككە ۇرىنعانىن كورگەن دە ەمەسپىن, ەستىگەن دە جوقپىن. ءبىر سىزىقتىڭ بويىمەن ءومىر سۇرمەسە دە, شالىس باسقان قادامى بولسايشى جۇمابەكتىڭ؟! سونداي دوسىڭدى قالاي جوقتامايسىڭ؟!
قالاي دەگەندە دە, ول سىرت قاراعاندا باسقالاردان بولەك كورىنەتىن. ءوزى جىپتىكتەي جاس جىگىت بولعانىمەن سالماقتى ەكەنى كورگەن جەردەن سەزىلەتىن. ەڭ عاجابى, جۇمابەك كەز كەلگەن قالىپقا قۇيىلا كەتەتىن. بۇل – ەشتەڭە ەمەس. ال ەندى كەز كەلگەن قالىپ اتاۋلىنىڭ ءوزى جۇمابەكتىڭ وڭ جاعىنا ورايلاسا قالاتىنىن قايدا قويارسىڭ؟ ولاي دەيتىنىم, جيىرماسىنشى عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى دانىشپان دەكان تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ قاتاڭ قالىبىنا قاپىسىز قۇيىلا كەتكەن ساناۋلى ستۋدەنتتىڭ ءبىرى جۇمابەك كەنجالين بولدى. ايتايىن-اۋ, اتالعان قالىپقا سىيعان ستۋدەنتتىڭ كىرشىكسىزدىگىنە باسقا دالەل ىزدەپ نە كەرەك؟!
كەيدە ويلايتىنمىن: مىنا ءومىردى گارمونياعا تولتىرىپ ءومىر كەشكەن جۇمابەك شىن مانىندە قۇدايدىڭ ەڭ سۇيىكتى ق ۇلى بولار؟ ويتكەنى جۇمابەك نە ىستەسە دە, ادەمى ىستەيتىن. نە تۋرالى ايتسا دا, ات قۇلاعىن تەڭەستىرگەندەي سۇلۋ كەستەلەيتىن. كيىم كيىسى دە كەلىستى-اق. ءتىپتى جۇمابەك يىعىنا نە ىلسە دە, مۇنتازداي كورىنەتىن. بويىنداعى ءجىپ اتاۋلىنىڭ ءبارى اسا ءبىر قىمبات بولماسا دا, تال بويىنا ءبىر ءمىن جولاتپاي تۇراتىن. ارزان كوستيۋمنىڭ ءوزى ونىڭ بويىنا قۇيىلا كەتەتىن. جۇمابەك تاققان گالستۋكتىڭ ءبارى ءوڭىن ودان سايىن شىرايلاندىرا تۇسەتىن. اسىرەسە القىزىل ءتۇستىسىن بايلاعاندا جۇزىنەن جانىنىڭ تازالىعى الابوتەن اڭعارىلۋشى ەدى, جارىقتىق!
اراگىدىك الىستا قالعان ستۋدەنتتىك جىلدار تۋرالى ءسوز قوزعالا قالسا, باياعى جالعىز «جۋرفاكتى» ءار جىلدارى بىتىرگەن جىگىتتەر ءبىر-بىرىنەن «وسى سەن كىمدەرمەن بىرگە وقىپ ەدىڭ؟» دەگەن كەزەكشى سۇراقتى الما-كەزەك قويىپ جاتاتىنى بار. كۋرستاستارى ءبىر-ءبىر تۇتقا ۇستاپ, باستىق بولعاندارى وعان جارداي جاۋاپ بەرىپ, ۇپاي جيناپ جاتاتىن تۇستارى دا كەزدەسپەي قالمايدى. وسى سۇراق الدىمنان شىققان سايىن ەڭ الدىمەن جۇمابەك كەنجالينمەن بىرگە وقىعانىمدى العا تارتاتىنمىن. ماقتانىشپەن.
ول شىن مانىندە ءبىزدىڭ كۋرسىمىزدىڭ ناعىز ليدەرى بولدى. جۇكەڭ – ستۋدەنت كەزىنەن باستاپ كوزىن جۇمعانشا ۇنەمى پورتفەل ۇستاپ وتكەن ادام. قازمۋ-دىڭ كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعالىعىنان باستاپ «قازاق گازەتتەرى» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى–رەداكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسىنا دەيىن. «ادامدى ورتا قالىپتاستىرادى» دەگەن قاعيدا بار. دۇرىس فورمۋلا. ارقايسىمىزدىڭ ادام بولىپ كەتۋىمىزگە ورتامىزدىڭ اسەرى وراسان بولدى. وسى جولدا جۇمابەك كوبىمىزگە ۇلگى بولا بىلۋىمەن ەرەكشەلەندى. وقۋعا زەرەكتىگىنىڭ ارقاسىندا لەنيندىك ستيپەنديات اتاندى. قوعامدىق جۇمىستاردىڭ بەل ورتاسىنان تابىلاتىن. ءتورتىنشى كۋرستا جۇرگەنىندە الماتى قالالىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. وسىلايشا, ول سول كەزدىڭ وزىندە-اق بۇكىل الماتى شاھارى ستۋدەنتتەرىنىڭ مۇددەسىن قورعادى.
ءتىرى كەزىندە ونىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسقانىنا ءماز بولىپ جۇرە بەرىپپىن. ارينە, وسىنداي دوسىمنىڭ بارىنا ماقتاناتىنمىن. بىراق ونى ەشقاشان ماقتاماپپىن. ونىڭ دا سەبەبى بار. جۇمابەك ماقتاعاندى دا, ماقتانعاندى دا جاراتپاۋشى ەدى. «شاكەمباي, ءبىزدىڭ باياعىدا قارا ناندى ءبولىپ جەگەنىمىزدەن ارتىق قانداي اڭگىمە بولۋى مۇمكىن؟! شىركىن, ستۋدەنت كەزدەگى دوستاردان ادالى جوق. ويتكەنى اشقۇرساق كەزدە تانىسىپ-بىلىسكەن ادامداردان ارامدىق شىقپايدى» دەپ وتىراتىن. دەگەنمەن, قازىر وكىنەسىڭ: «ول تۋرالى كوزىنىڭ تىرىسىندە ماقتاۋ كەرەك پە ەدى؟! كوڭىل كوڭىلدەن سۋ ىشپەۋشى مە ەدى؟! سونشاما ءپريپتسيپشىل بولعانىمىز با؟!»
الايدا كوڭىل ورتاقتىعى دا, وي ورتاقتىعى دا قالىپتاسقان ەكى دوس ءۇنسىز ۇعىسىپ ءومىر سۇرگەنىمىزگە قۋانامىن. شىنىندا دا سول ايتىلماي قالعان ماقتاۋلاردىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ءبىر ەستەلىگىمىزگە تاتىمايتىن سياقتى. ادامدى ولتىرمەيتىن – ماقتاۋ ەمەس, ەستەلىك. ەستەلىك ارقىلى سەنىڭ ەكىنشى ءومىرىڭ باستالادى. ەستەلىك ارقىلى عانا سەن ماڭگى جاسايسىڭ! جۇمابەك قايتقالى ونىمەن بىرگە بولعان ساتتەر كوز الدىمدا كوپ كولبەڭدەپ تۇراتىندى شىعاردى: جۇمابەك ەكەۋمىزدىڭ «پۋشكيندە» تاپسىرىس بەرگەن كىتابىمىزدى سارىلا كۇتىپ وتىراتىنىمىز... جۇمابەكتىڭ ستۋدەنت كەزدە جالداپ تۇرعان پاتەرىندە تۇلا بويى تۇڭعىشى داستاننىڭ تۋعانىن «جۋعانىمىز»... قۇرىلىس وتريادىندا جۇرگەنىمىزدە جۇمابەكتىڭ باسىنا قىسقا ورامال تارتىپ الىپ, ۇلكەن ءۇيدىڭ ءبىر بۇرىشىنىڭ كىرپىشىن قالاپ جاتقاندا اقسيىپ كۇلگەنى... جۇمابەكتىڭ «التىن كۆادراتتان» العان العاشقى پاتەرىندە الماتىعا باقاناستان شارۋالارىممەن بارعان سايىن قوناتىنىم... جۇمابەك ەكەۋمىزدىڭ ءاليمانىڭ ءتاتتى شايىن ءىشىپ وتىرىپ ءتۇن اۋعانشا عىلىمي كوممۋنيزم تۋرالى پىكىر تالاستىراتىنىمىز... ابايدىڭ 150 جىلدىق تويىندا ەرتىستەگى كەمەنىڭ ىشىندە ەكەۋمىزدىڭ باري اليباسوۆپەن تانىسقانىمىز... ءيا, ءبارى ەستە.
ادالدىق اكسيوماسى. قازاق جۋرناليستيكاسى جۇلدىزدارىنىڭ ءبىرى جۇمابەك كەنجاليننىڭ پۋبليتسيستيكاسى مەن رەداكتورلىق تالانتى تۋرالى از جازىلعان جوق. سوندىقتان دا قايتالاۋعا ۇرىنعىم كەلمەيدى. قاداپ ايتقىم كەلگەن تۇس, ول قارىمدى قالامگەر, پايىمدى پۋبليتسيست بولۋمەن قاتار قازاق ءباسپاسوزى مەنەدجمەنتىنىڭ تەورياسىمەن دە, تاريحىمەن دە, تاجىريبەسىمەن دە قاتار اينالىسقان ازعانتاي شوعىردىڭ باسىندا تۇردى. مۇنداي تۇلعالار بىزدە ساۋساقپەن سانارلىق دەسەم قاتەلەسە قويماسپىن.
ال ەندى ساياسي مەنەدجمەنتتىڭ ءتۇپ-تۇقيانىنا دەيىن زەرتتەپ وتكەن جالعىز جۇكەڭ دەپ ويلايمىن. شىنىندا دا قازاقستاننىڭ ماسس-مەديا الەمىندە ول وسى قوس قاسيەتىمەن قۇندىلىعىن ارتتىرا ءتۇستى. ايتارى جوق, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ بارلىق قىرىن جاقۇت جىلتىراتقان زەرگەردەي جان-جاقتى قامتۋعا بار سانالى ءومىرىن ارناعان جۇمابەكتىڭ تاعدىرى ماعان ماماندىققا ادالدىقتىڭ ايشىقتى اكسيوماسىنداي كورىنەدى. سوندىقتان دا بۇگىن كوپ ارىپتەستەرى ءالى ايتا قويماعان جۇمابەكتىڭ عالىمدىق قىرىنا كوبىرەك توقتالعاندى ءجون كورىپ وتىرمىن.
سوناۋ 90-جىلدارى ساياسي باسىلىمنىڭ باستاۋىنا جارق ەتىپ شىققان «حالىق كەڭەسى», ودان كەيىنگى جىلدارى «اقيقات» جۋرنالى, «قازاق ادەبيەتى», اسىرەسە ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى «قازاق گازەتتەرىن» باسقارعان كەزدەرى ول ساياسي مەنەدجمەنتتىڭ تاجىريبەسىمەن تىكەلەي اينالىسقانىن ارىپتەستەرى ۇمىتا قويعان جوق. وسى ويدى تارقاتا تۇسسەك, ساياسي مەنەدجمەنتتىڭ قازاقستاندىق تاريحى دا وسى كەزەڭدە كەيىپكەرىمنىڭ ىلكىمدى ىزدەنىستەرىنەن باستاۋ الدى. جۇكەڭ مۇنىمەن دە توقتاپ قالعان جوق. قاشان دا قيىن جولدى تاڭداپ الۋدان قايمىعىپ كورمەگەن جۇمابەك بۇعان قوسا تۇرەن تۇسپەگەن ساياسي تاقىرىپتىڭ تەوريالىق سۇرلەۋىن سالۋدى دا ءوزىنىڭ ميسسياسىنداي قابىلداعانىن ونىڭ وسى سالاداعى ەڭبەكتەرى دالەلدەپ بەردى.
جۇكەڭنىڭ «ساياسي مەنەدجمەنت» ۇعىمىن عىلىمي اينالىمعا تۇسىرگەن بىردەن-ءبىر عالىم ەكەنىن كوپ ادام بىلە بەرمەيدى. ءدال وسى سۇراققا اكتسەنت جاساپ وتىرعانىمىز دا سوندىقتان. ايتايىن دەگەنىم, قاشاندا حالتۋراعا جانى قاس جۇمابەك وڭاي تاقىرىپقا بارعان جوق. بۇعان دەيىن جازىلماعان قيىن تاقىرىپتى اتتاي قالاپ, تاڭداپ الدى. جۇمابەك كەنجاليننىڭ كانديداتتىق مونوگرافياسى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياعا پارا-پار تولىققاندى دۇنيە ەكەنىن سول كەزدە ونىڭ ۇستازدارى دا, ارىپتەستەرى دە كۋلۋاردا كەڭىنەن كوسىلىپ ايتقانىن قۇلاق ەستىدى. ونى جازۋ بارىسىندا عىلىمي فورمالدىلىقتان سانالى تۇردە باس تارتىپ, الىپ وتىرعان تاقىرىبىنىڭ تابيعاتىن بارىنشا ەركىن اشۋعا
ۇمتىلدى.
ارينە, عىلىمدا ەرلىك جاساۋ وتە قيىن. دەسە دە, باسقالاردىڭ جۇرەگى داۋالاي بەرمەيتىن تاقىرىپتى قوپارىپ-توڭكەرۋگە بەل بۋدىڭ ءوزى – قايسارلىق. ءبىر انىق, سول كەزدە «ساياسي مەنەدجمەنت» ۇعىمى ءححى عاسىرعا دەيىن باسقا تۇرماق, شەتەلدىڭ تەرميندەر سوزدىگىندە پايدالانباعان كاتەگوريا ەدى. جۇمابەكتىڭ جۇرەك جۇتقاندىعى سول, 2001 جىلدىڭ وزىندە ساياساتتانۋ بويىنشا وكسفورد قىسقاشا سوزدىگىندە انىقتاما بەرىلمەگەن ساياسي مەنەدجمەنت تۋرالى تاقىرىپقا باتىل بارا بىلۋىندە جاتىر.
اتالعان تەرميندى قازاق عىلىمىنىڭ اينالىمىنا ەنگىزگەن جۇكەڭنىڭ ەرلىگىنە باس يەمىن. جالپى, «مەنەدجمەنت» دەگەن تەرمين – ەڭ الدىمەن, ەكونوميكالىق تەرمين. نەگىزى. ال ونى ساياسي ستيلگە اۋىستىرۋ ول كەزدە وتە قاۋىپتى بولاتىن. وسى عىلىمي جوباسىن جۇمابەك ابىرويمەن اياقتاپ شىقتى. ول – ساياسي مەنەدجمەنتتىڭ وكىلدىك جانە دەموكراتيالىق ۇدەرىستەرىن حالىق مۇددەسىنە ساي ءتيىمدى باسقارۋمەن بىرىكتىرۋ كەرەك ەكەنىن اشىپ كورسەتكەن العاشقى قازاق عالىمى. سول كەزدە قازاقستاننىڭ «الدىمەن ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» دەگەن مەملەكەتتىك ساياسي جۇيەسىن ەڭ الدىمەن جۇكەڭنىڭ ەڭبەگى, ال قازىر ءومىردىڭ ءوزى تەرىسكە شىعاردى. جۇمابەك ءوزىنىڭ عىلىمي كونتسەپتسياسى ارقىلى ساياساتتىڭ ەكونوميكادان جوعارى تۇرعانىن دالەلدەپ بەردى جانە ساياسي مەنەدجمەنتتىڭ تەك مەملەكەت پەن بيلىككە عانا قاتىستى ۇعىم ەمەس ەكەنىن ايقىنداپ كورسەتە ءبىلدى.
جۇكەڭ ساياساتتىڭ ەكونوميكادان الدەقايدا بيىك تۇراتىنىن, كەرەك دەسەڭىز, قاشاندا جوعارى تۇراتىنىن ءوز ديسسەرتاتسياسىندا دايەكتى دالەلدەرمەن قورعادى. سونىمەن قاتار ساياسي مەنەدجمەنتتىڭ قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن قولدانىلۋ اياسى تار بولعانىنا قاراماستان, ونىڭ تىلسىم تاريحىن قوپارىپ, پلاتون, ءال-فارابي, ماكياۆەللي ەڭبەكتەرىن تەرەڭ زەرتتەۋ ارقىلى مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنەن ساياسي مەنەدجمەنتتىڭ جاسىرىن جاتقان جارقىن ۇلگىلەرىن تاپتى. ساياسي مەنەدجمەنت پەن ءباسپاسوزدىڭ جۇرشىلىقپەن بايلانىس ورناتۋىنىڭ جولدارى مەن مەحانيزمدەرىن, سونداي-اق ساياسي تەحنولوگياسىن وزىندىك تىڭ كوزقاراسپەن قاراستىردى. ەڭ الدىمەن, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ جاھاندانۋ كەزەڭىندەگى الاتىن ورنى تۋرالى عىلىمي تۇجىرىمدارىن العا تارتقان جۇمابەك قوعامنىڭ دايەكتى دامۋىن قالىپتاستىرۋداعى ءباسپاسوزدىڭ ءرولىن دە تولىق جانە تۇپكىلىكتى دالەلدەپ شىقتى.
جۇمابەك – ديسسەرتاتسياسىندا مەملەكەتشىلدىك سانا ستراتەگياسىن ءسىڭىرۋ اياسىندا دا تۇجىرىمدى ويلارىن انىق ءبىلدىرىپ, ساياساتتاعى ساباقتاستىق ستراتەگياسىن دا جان-جاقتى ناقتى دالەلدەرمەن زەرتتەگەن عالىم. ساياسي جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعى مەن وزدىگىنەن دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ساياسي قىزمەت سۋبەكتىلەرى اراسىنداعى اقپاراتتىق قاتىناستاردىڭ, اقپاراتتىق بايلانىستاردىڭ تۇتاس جۇيەسىن اشىپ كورسەتتى. ساياسي كوممۋنيكاتسيا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, يميدج قالىپتاستىرۋ تەحنولوگياسى, مەملەكەتتىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارى سياقتى كەسەك ماسەلەلەردى دە عىلىمي مونوگرافياسىندا تولىققاندى اشىپ كورسەتە ءبىلدى. مۇنىڭ ءبارى تاباندى ىزدەنىستىڭ جەمىسى دەپ ويلايمىن. يميدجمەيكينگ, ەلەكتوراتتىق پيار, برەندينگ جانە لوببيستىك پيار سياقتى PR سالالارى تۋرالى قازاق عالىمدارىنىڭ اراسىنان ءبىرىنشى بولىپ تەرەڭ عىلىمي تۇجىرىمداما جاساعان دا جۇكەڭ.
ءوزىم عىلىممەن اينالىسپاعاندىقتان مۇنىڭ قانداي ۇدەرىستەر ارقىلى جۇزەگە اساتىنىن بىلمەيمىن, بىراق جۇمابەك كەنجاليننىڭ وسى ەڭبەگى كولەڭكەدە قالىپ كەتكەندەي كورىنەدى. ءوزىنىڭ عىلىمي ەڭبەگىندە ول قازىرگى كەزدەگى ساياسي تەحنولوگيالار زامانىندا يميدجمەيكەرلىك تاسىلدەر, PR سالالارى, برەنينگ, رەبرەندينگتى جەكە-جەكە باقايشاعىنا دەيىن زەرتتەپ, كەرەمەت جازعانىنا كوز جەتكىزدىم. ويتكەنى استىن سىزىپ تۇرىپ وقىعانمىن. 2010 جىلى مونوگرافيا بولىپ شىققان وسى ەڭبەگىن باكالاۆريانتتار مەن ماگيسترانتتارعا مىندەتتى تۇردە وقىتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
عىلىمي تۇرعىدان قاراستىراتىن بولساق, شىنىڭدا دا جۇكەڭنىڭ قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ تاريحىنا, تاجىريبەسىنە جانە تەورياسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى وتە وراسان زور. وسى ورايدا ەكى-ءۇش جىل بۇرىن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ۇجىمى مۇسىلمانشا ايتقاندا ساۋاپتى ءىس جاسادى. جوعارى وقۋ ورنىنان جۇمابەك كەنجالين اتىنداعى اۋديتوريا اشىلدى. دوسىمنىڭ ارتىندا قالدىرعان مۇراسىن ناسيحاتتاۋدا مۇنىڭ ءمانى مەن ماڭىزى ەرەكشە ەكەنى داۋسىز.
جۇرتشىلىقپەن (PR), ۇكىمەتتىك ۇيىمدارمەن (GR) جانە ينۆەستورلارمەن بايلانىس (IR) سياقتى اقپاراتتىق كوممۋنيكاتسيانىڭ ءۇش سالاسىن الداعى جىلدارى وتەتىن جۇمابەك كەنجاليننىڭ وقۋلارى بويىنشا ستۋدەنتتەرگە تەرەڭدەتىپ وقىتۋ كەرەك دەپ سانايمىن. سەبەبى قازىرگى كۆازيمەملەكەتتىك ۇلتتىق كومپانيالاردا بولسىن, وبلىستىق دەڭگەيدەگى اكىمدىكتەردە بولسىن, PR ءبىرشاما دۇرىس جولعا قويىلعان دەپ ايتۋعا بولادى. ال GR مەن IR وتە اقساپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى بۇل ماسەلەلەردى تەرەڭ مەڭگەرگەن ماماندار جوق. سوندىقتان دا بولاشاقتا اتالعان فاكۋلتەتتە وسى ماسەلەگە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەنى دۇرىس-اق. وسى ورايدا پيار ماماندارىن دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارى جۇكەڭنىڭ اسىرەسە عىلىمي جۇمىستارىنا اسا ءمان بەرۋگە ءتيىس. ونىڭ عىلىمي ديسسەرتاتسياسىن, ساياسي مەنەدجمەنت تۋرالى مونوگرافياسىن قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى بولسىن, باسقا وقۋ ورىندارى بولسىن, مينيسترلىك ارقىلى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزگەنى ابزال. سەبەبى بۇل – قازىرگى زامانداعى ەڭ وزەكتى, ەڭ قاجەتتى تاقىرىپ.
ارينە, بۇل باعىتتا سەڭ قوزعالدى. دوسىمنىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن ناسيحاتتاۋدا ول ءوزى تالاي مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ توراعاسى بولعان قازۇۋ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى ءبىراز شارۋانىڭ باسىن قايىردى. جۇمابەك كەنجالين شىعارماشىلىعىنا ارنالعان عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىردى. جىل سايىن جۇمابەك كەنجالين وقۋلارىن وتكىزىپ ءجۇر. وسى شارالاردىڭ بارىندە جۇكەڭنىڭ عىلىمي ەڭبەگى تەرەڭ تالدانىپ, ناقتى ايتىلعان اڭگىمەلەردىڭ كەلەشەك ماماندارعا پايداسى مولىنان تيەرى حاق.
* * *
قازاقتا «جەتەكشى» دەگەن ءسوز بار. كوپ جەردە ءجون-جوسىقسىز پايدالانا بەرگەندىكتەن بە, رەڭى قاشا باستاعانداي ەستىلەدى. ماعان ءدال وسى ءسوز جۇمابەك ەسىمىنىڭ الدىندا تۇراتىن انىقتاۋىشتاي ەلەستەيدى. جۇكەڭ ۋنيۆەرسيتەتتە جۇرگەندە تەك مەنى عانا ەمەس, كۋرستاعى جۇگىرمەكتەردىڭ ءبارىن جەتەكتەپ ءجۇرىپ, بوتەن تۇرماق, ءبىزدىڭ وزىمىزگە بىلدىرمەي قاتارعا قوسقانىن قازىر قۇدايشىلىق ءۇشىن ايتۋ – ءۋازيپا. سوندىقتان بولار, جەتەكشى دەگەن ءسوز جۇمابەككە قاتىستى ايتىلعاندا قايتا قۇلپىرىپ شىعا كەلەتىندەي اسەر قالدىرادى.
ايتارى جوق, ول شىن مانىندە جەتەكشى بولا ءبىلدى, باقيلىققا كەتكەنشە كوبىمىزگە جاناشىرلىق تانىتۋدان جاڭىلماي ءوتتى. ناقتى ىسىمەن. ناقتى كومەگىمەن. وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن دە الماتى مەن استاناداعى كۋرستاستاردىڭ باسىن قۇراپ جۇرەتىن جۇمابەك ءوزىنىڭ باۋىرمالدىعىمەن بارىمىزگە ارالاسىپ ءجۇرۋدى ۇيرەتىپ كەتتى. ءبىر-بىرىمىزگە تىلەكتەس بولۋدى بويىمىزعا ءسىڭىردى. ءبىر-بىرىمىزگە جاناشىرلىق تانىتۋعا تاربيەلەدى. جەكە ۇلگىسىمەن. جۇمابەك باردا جۇبىمىز جازىلمايتىن. ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي جۇردىك. وسىنداي جاناشىر جەتەكشىڭدى قالاي
جوقتامايسىڭ؟!
شارحان قازىعۇل
