– نۇربيكە اپا, كۇي قاعانىنىڭ دومبىراسىن جاۋتاڭداتىپ تاستاپ كەتكەنىنە دە ون بەس جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتىپتى. التىن بەسىگى – اتىراۋىن ارالاپ ءجۇرىپ, اياقاستى كەتىپ قالعاننان كەيىن ناعىز رۋحاني جوقتاۋشىسىنا اينالىپ, جىپ-جىلى وشاعىنىڭ وتىن سوندىرمەي, ءتۇتىنىن تۇتەتىپ كەلەسىز. قارشىعا اعامەن قالاي تانىسقان ەدىڭىزدەر؟
– قىز بەن جىگىت كەزدەيسوق جولىعىسپايتىن بولار دەپ ويلايمىن, قارەكەڭمەن دە تاعدىردىڭ بىزگە ارناپ جاسىرعان جۇمباعىن بىرگە شەشۋ ءۇشىن كەزىككەن بولارمىز. مەن 1966 جىلى الماتىداعى س.اسفەندياروۆ اتىنداعى مەديتسينا ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم. سول جىلى قاراشا مەرەكەسىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان جاستار كەشىندە العاش قارەكەڭدى كورىپ, تانىسقان ەدىك. العاشقى كەزدەسۋلەردەن كەيىن جان دۇنيەمدە ساۋلە شاشقان جارىقتىڭ پايدا بولعانىن, جۇرەگىمدەگى جىلىلىق پەن مەيىرباندىقتىڭ مولايا تۇسكەنىن سەزىندىم. اسىلى, بۇل سەزىم قارەكەڭنىڭ بويىنان تاراپ جاتتى عوي دەيمىن. ماحاببات شوعىنىڭ ەكەۋمىزدى دە قارىعانىن تۇسىندىك. كونسەرۆاتوريانىڭ سوڭعى كۋرسىندا, ال مەن 4-كۋرستى ءتامامدايتىن تۇستا ول جايلاپ ءسوز سالىپ: «انام 41 جاسىندا ومىردەن ءوتىپ كەتكەن ەدى. قايتىس بولارىنىڭ الدىندا اكەمە: «مەن كورمەگەن جاقسىلىقتىڭ, قىزىقتىڭ ءبارىن سەن كور, قارشىعانى سونداي جەڭىل بوسانىپ ەدىم. قارشىعا رەنجىپ جۇرسە, مەن دە تىنىش جاتا المايمىن. شاماڭ كەلگەنشە قارشىعاعا دەيىنگى بالالاردىڭ ءبارىن ءوزىڭ اياقتاندىرساڭ دەپ ايتىپ كەتكەن ەكەن» دەگەن سيپاتتاعى اڭگىمەسىنىڭ شەتىن شىعارىپ ايتا باستادى. ەڭ كەنجە قارىنداسىن بوسانىپ جاتىپ باقيلىق بولعان اناسىنىڭ تىلەگى عوي. ءسويتىپ, 1970 جىلى ەكى ستۋدەنت باس قۇراپ, شاڭىراق كوتەردىك. جاسى جەتپىستەن اسىپ كەتكەن قارت اكەسى ۇلىنىڭ ەل جاقتىڭ قىزىن العانىنا قاتتى قۋاندى. سودان تۇپ-تۋرا 40 جىل ەكى اپتا ءبىر شاڭىراق استىندا ەرلى-زايىپتىعا ءتان وتباسىلىق عۇمىر كەشتىك.
– قارشىعا احمەدياروۆتىڭ «كۇي-عۇمىر» اتتى كىتابىن وقىپ وتىرعاندا, ول كىسىنىڭ ءسىزدىڭ ادالدىعىڭىزدى, اقىل-پاراساتىڭىزدى, ەڭبەكقورلىعىڭىزدى باعالاعانىنان بولەك بىلىمدارلىعىڭىزدى الا-بوتەن قۇرمەتتەگەنىن بايقاپ, ءسۇيسىنىپ قالدىق. تالانتتى ادامداردىڭ ءبىلىمدى ەرەكشە قادىرلەيتىنى بەلگىلى, ال ەرىڭىز ءسىزدىڭ بۇل قاسيەتىڭىزدى ءتىپتى توبەسىنە كوتەرگەن ەكەن...
– راس, قارشىعا كەۋدەسىن رۋحاني قازىناعا تولتىرعان ءبىلىمدى جانداردى قۇرمەت تۇتاتىن. مەن مەكتەپتى التىن مەدالمەن ءبىتىردىم. بۇگىنگىمەن سالىستىرعاندا, ول كەزەڭدە مەكتەپتى مەدالمەن ءبىتىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەدى, وسىنى قارەكەڭ ۇلكەن جەتىستىككە بالايتىن. ءتىپتى نۇربيكە جۇماعاليەۆانىڭ 11-سىنىپتا جازعان شىعارماسى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىندا ەلۋ جىل ۇلگى رەتىندە ساقتالعانىن ۇيىمە كەلگەن قوناقتاردىڭ بىرىنەن ەستىپ تاڭعالعانبىز. قانداي تاقىرىپتا اڭگىمە قوزعالسا دا, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ وي-پىكىرىمىزدى تولىقتاي تىڭداپ, كەلىسسەك, بايىپتى سوزبەن بايىتىپ, كەلىسپەسەك, ءوز ايتقانىمىزدى كۇشتەپ تاڭۋعا تىرىسپاي, سىيلاستىق تانىتتىق. سوندىقتان بولار, قاس-قاباقپەن تۇسىنىستىك. ءوزى الاڭسىز ونەرمەن اينالىسقاننان كەيىن, ەرتەلى-كەش جۇمىستا, گاسترولدىك ساپارلاردا جۇرەتىندىكتەن, بالا تاربيەسى, ەسەپ-قيساپ, اعايىن-تۋىسپەن قارىم-قاتىناس, كەلىمدى-كەتىمدى قوناق سياقتى ءبىر ۇيگە تيەسىلى تولاستامايتىن شارۋا تولىقتاي مەنىڭ موينىمدا بولدى. اۋىلدا تۋىپ, اتا سالت, ءجون-جورالعىنى جاقسى بىلەتىن قاسيەتىمدى قارەكەڭ جوعارى باعالاپ وتىراتىن. عىلىم جولىن قۋعا مۇمكىندىك بولىپ تۇرعاندا دا, باس تارتىپ, ءوزىمدى بالالارىما, ولاردىڭ بولاشاعىنا ارناۋدى ءجون كوردىم. سەبەبى مەنىڭ ومىردەگى ۇلكەن جەتىستىگىم – وتاعاسىنىڭ, بالالارىمنىڭ جەتىستىگى. ومىرگە ءۇش بالا كەلدى. ۇلكەن بالامىز ەرلاننىڭ مۋزىكا جاعىنان قابىلەتى بولعانىمەن, و.جاۋتىكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىندە وقىپ, التىن مەدالمەن ءبىتىردى. مەملەكەتتىك «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدە ءبىلىم العان العاشقى 20 بالانىڭ ءبىرى. قىزىمىز راۋشان – سكريپكاشى, ول دا اقش-تا ءبىلىم الدى, امەريكانىڭ سيمفونيالىق وركەسترىندە جۇمىس ىستەدى, كونتسەرتمەيستەر, حالىقارالىق تالاپقا ساي بىلىكتىلىگى جوعارى مۋزىكانت. ال كىشى ۇلىمىز ەربولات – كونسەرۆاتوريانىڭ فورتەپيانو مەن ديريجەرلىك كلاسىندا قاتار وقىپ, اباي اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا قىزمەت اتقاردى, ديريجەر. كونسەرۆاتوريانىڭ 2-كۋرسىندا وقىپ جۇرگەندە, اكەسى الەمدىك دەڭگەيدەگى ونەردىڭ ءىنجۋ-مارجان تۇلعاسى تولەپبەرگەن ابدىراشەۆقا: «مىنا بالامنىڭ سۇيەگى – مەنىكى, ەتى – سەنىكى. ءوزىڭ نە بىلەسىڭ, سونى ۇيرەت» دەپ تاپسىرىپ, ونسىز دا تاڭنان كەشكە دەيىن ساباعىنا تىڭعىلىقتى دايىندالاتىن ەربولات ەكى ەسە اۋىر جۇكتەمە, تالاپ-تاپسىرمالاردى ورىنداپ ءجۇرىپ وقىدى. قارشىعا بالالارىنىڭ ءبىلىم الۋىنا, تاربيەسىنە اسا جاۋاپتى قارادى. ك.بايسەيىتوۆا اتىنداعى مۋزىكا مەكتەبىندە وقىعان راۋشاندى كىشكەنتاي كۇنىنەن مەكتەپكە ءوزى اپارىپ, ساباعىنا قاتىسىپ, قاداعالاپ وتىراتىن. بالالارىن مەكتەپكە تاسىپ, بىرگە قاتىسىپ, باقىلاپ ءجۇرىپ, ءوزى دە كاسىبي جاعىنان ءبىرشاما ءوسىپ, راۋشان مەن ەربولاتتىڭ ارقاسىندا سكريپكا مەن پيانينودا ويناۋدى دا اجەپتاۋىر ۇيرەنىپ الدى.
– بار سانالى عۇمىرىن ۇلتتىق ونەردى ورىستەتۋگە, كۇيشىلىك ءداستۇردى دامىتۋعا ارناعان, قۇرمانعازى مەن دينانىڭ سارقىتىنداي قارشىعا اعامىز تەگىن جەردەن شىقپاعان كورىنەدى. «قۇرمانعازىنىڭ مىلتىعى قارشىعانىڭ اكەسىنىڭ قولىندا بولدى» دەگەن دەرەكتەر ايتىلادى. سول راس پا؟
– ءيا, بۇل – شىندىق. اتامىز «قۇرمانعازىنىڭ مىلتىعى بالەن دەگەن ادامنىڭ ۇيىندە» دەگەندى ەستىپ, ىزدەپ بارىپ, ساۋىپ وتىرعان بۇزاۋلى سيىرىن بەرىپ, ءوزىنىڭ ۇستاپ جۇرگەن ۆينتوۆكاسىن قوسا سىيلاپ, ايگىلى كۇيشىنىڭ مىلتىعىن ساتىپ العان ەكەن. قايىناتام اۋىل-ايماققا اتى شىققان اڭشى, ءانشى, سەرى ادام بولعان دەسەدى. قۇرمانعازىنىڭ سول قارا مىلتىعىمەن تالاي اڭعا شىعىپ, قۇس سالىپ, بالا-شاعاسىن اس-اۋقاتتان تارىقتىرماي باعادى. كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, كۇتىپ-باپتاپ ۇستايدى. قارشىعا قايتىس بولارىنىڭ الدىندا مىلتىقتى يمانعالي باۋىرىنىڭ وتىنىشىمەن اتىراۋدىڭ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە تاپسىرىپ كەتتى. كەيىن مىلتىققا ساراپتاما جاسالعاندا, ونىڭ تۋلا قالاسىنداعى زاۋىتتا جاسالعانى انىقتالدى. ۇڭعىسىنىڭ ۇستىڭگى جاعىنداعى «تۋلا. 1849 جىل» دەگەن جازۋى دا وشپەگەن.
– كەڭەستىك كەزەڭدە قازاق ونەرىنىڭ قادامى قىسقا, مويىندالۋى كەمشىن بولعانى بەلگىلى. سونداي تار قۇرساۋدا جۇرگەن كەزدىڭ وزىندە قارشىعا اعا بۇۇ-نىڭ ءوزىن ءدۇر سىلكىندىرگەن دەيدى عوي...
– 1981 جىلى قازاقستان ونەر شەبەرلەرى اقش-قا ساپارلاپ بارىپ, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ەڭ جوعارعى قاباتىندا قابىلداۋدا بولعاندا, ولجاس سۇلەيمەنوۆ ولەڭ وقىپ, قارشىعا كۇي تارتقان بولاتىن. قازاق ەلى ازاماتتارىنىڭ, اسىرەسە قارشىعانىڭ ونەرىن امەريكالىقتار اسا زور قۇرمەتپەن قابىلدايدى. قازاقستانعا ورالعاننان كەيىن ورتالىق كوميتەتكە شاقىرىلعان جيىندا سول وقيعاعا كۋا بولعان ەرمەك سەركەباەۆ قارشىعانىڭ سونداعى ونەرىن جوعارى باعالاپ, ەلدەگى لاۋازىمدى تۇلعالارعا امەريكالىقتاردىڭ ىقىلاسىن جەتكىزەدى. وسى جاعدايدان كەيىن وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ال كەلەسى جىلى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتاقتارى بەرىلدى. بۇل – قارشىعانىڭ قىرىقتان جاڭا اسقان كەزى.
– قايبىر جىلى قارشىعا اعا 650 دومبىراشىنىڭ باسىن قوسىپ, كۇي تارتىپ, گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن دەگەن اقپارات كەڭ تارادى. ءومىرىن كۇي ونەرىنىڭ قازىعىنا بايلاعان اعامىزعا بۇل يدەيا قايدان كەلىپ ءجۇر؟
– قازىر 1000, 2000 دومبىراشىنىڭ باسىن قوسىپ, كۇي تارتاتىن ءداستۇر ونشا-مۇنشا تاڭسىق ەمەس. ال قارشىعا 6 جاستان باستاپ 60 جاستان اسقان 650 دومبىراشىنىڭ باسىن قوسىپ كونتسەرت بەرۋ يدەياسىن جيىرما جىل بۇرىن كوتەردى. باستاپقىدا بۇل كونتسەرتتى الماتىداعى رەسپۋبليكا سارايىندا وتكىزۋ جوسپارلاندى – ورايى كەلمەدى, كەيىن ستۋدەنتتەر سارايىندا وتكىزبەك بولدى, ول جەردەن دە رۇقسات الا المادى, اقىر سوڭىندا كونتسەرتتى وقۋشىلار سارايىندا ۇيىمداستىراتىن بولدى. وقۋشىلار سارايىنىڭ ساحناسى تارلىق ەتىپ, كۇي تىڭداۋعا كەلگەن حالىقتى ساحناعا ورىندىق قويىپ جايعاستىرىپ, ال زالعا 650 دومبىراشىنى وتىرعىزىپ, كونتسەرت بەردى. كەيىن بۇل كونتسەرت گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەندى.
– الەمگە تاڭداي قاقتىرعان ايگىلى كۇيشى ءوزى ومىردەن وتسە دە, رۋحاني ىزگى ىستەردىڭ باستاۋشىسى بولىپ جۇرگەنىڭىز كوپكە ايان. قارشىعا اعامىزعا قاتىستى بارلىق يگى شارۋانىڭ باسى-قاسىنان تابىلاسىز. ءتىپتى قايىن جۇرتىڭىزداعى مەكتەپكە ەرىڭىزدىڭ ەسىمىن الىپ بەرىپ, سونداعى ءبىلىم وشاعىنا جاساپ وتىرعان قامقورلىعىڭىزدى ەستىپ, كوپكە دارىپتەگىمىز كەلگەن وي تۋدى..
– بار ءومىرى تار جول, تايعاق كەشۋمەن وتكەن قارەكەڭنىڭ ەكى بۇيرەگى بىردەي سىر بەرىپ, قىتاي ەلىنە ەمدەلۋگە كەتىپ بارا جاتقاندا, ءوزى تۋىپ-وسكەن تاڭدايعا ارنايى باردى. «اۋىلىما ەندى كەلەرمىن-كەلمەسپىن, بىراق وسىنداعى بالالاردىڭ انا اۋىلدا 4-سىنىپقا دەيىن, مىنا اۋىلدا 6-سىنىپقا دەيىن ءار جەردە شاشىراپ وقيتىنى الماتىدا جۇرگەن مەنىڭ جانىما باتادى. اۋىلدا ءجوندى مەكتەپ جوق. اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ كەلىپ جاتىرسىڭ عوي, اۋىلىمنىڭ بالالارىنىڭ جىلى جەردە, جارىق جەردە, زاماناۋي مەكتەپتە وقىعانىن قالايمىن. ساعان ءبىر ءوتىنىشىم بولسىن, اۋىلعا ونجىلدىق مەكتەپ سالىپ بەرسەڭ» دەپ جانىندا تۇرعان ي.تاسماعامبەتوۆكە ءوتىنىش ايتتى. قارەكەڭ قىتايدان بۇيرەك سالدىرىپ امان-ەسەن ەلگە ورالعاندا, يمانعالي نۇرعالي ۇلى ۋادەسىندە تۇرىپ, مەكتەپ سالىپ قويدى. تىكۇشاقپەن الىپ بارىپ, جىبەكباۋىن ەكەۋى ءوز قولدارىمەن قيدى. سونداعى ي.نۇرعالي ۇلىنىڭ سويلەگەن ءسوزى تاسپاعا جازىلىپ قالعان ەكەن. «قىتايعا كەتىپ بارا جاتقاندا اعام ماعان تاپسىرما بەرىپ كەتىپ ەدى. اعام ورتالارىڭىزعا امان-ەسەن كەلىپ تۇر, مەن دە اعاعا بەرگەن ۋادەمدى ورىنداپ, مەكتەپ قۇرىلىسىن اياقتاپ, بۇگىن, مىنە, لەنتاسىن قيعالى تۇرمىز. بولاشاقتا مەكتەپ اعامنىڭ اتىمەن اتالاتىن بولادى», دەگەن ەدى سوندا تولقىپ تۇرىپ. كەيىن وسى ءسوزدى ءبىلىم مينيسترىنە دەيىن جەتكىزىپ, مەكتەپتى قارشىعا احمەدياروۆتىڭ اتىمەن اتاۋعا بار كۇشىمدى سالدىم. ءسويتىپ, 2014 جىلى مەكتەپ قارەكەڭنىڭ اتىمەن اشىلعان سوڭ تاريحىن تەكسەرىپ, ابدەن زەرتتەدىم. قازىر ءومىر كۇن سايىن ەمەس, ساعات سايىن وزگەرىپ جاتىر. بۇگىنگى زاماننىڭ تالابى باسقا, بىلىممەن, اقىل-ويمەن, تەحنولوگيامەن وزاتىن ۋاقىت كەلدى. ويىن-كۇلكى, سالعىرتتىقتى, جالقاۋلىقتى كوتەرمەيدى بۇل كەزەڭ. ال سوڭعى 25 جىلدا مەكتەپتى «التىن بەلگىمەن» بىتىرگەن بىردە-ءبىر وقۋشى بولماعان. ءبىلىم كورسەتكىشى جاعىنان اۋدان مەكتەپتەرىنىڭ اراسىندا سوڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە جۇرگەنىنە قاراداي قىنجىلدىم. قارشىعانىڭ اتىن ارقالاعان مەكتەپتىڭ الدىڭعى قاتاردا بولعانىن شىن قالادىم. ءسويتىپ, بالالاردى ىنتالاندىرۋدىڭ ءادىس-امالدارىن جان-جاقتى قاراستىرا باستادىم.
– قالاي ىنتالاندىردىڭىز؟ وزگە ءبىلىم وشاقتارى مەن باسقا وقۋشى بالالارعا دا ۇلگى بولسىن, ءوز تاجىريبە-ءتاسىلىڭىزدى بولىسە وتىرىڭىز...
– بىرىنشىدەن, مەن كاسىپكەر ەمەسپىن. ەكىنشىدەن, جالعاندا ماقتاندى سۇيمەيمىن, مەنىكى سۇراعان سوڭ جاۋاپسىز قالدىرمايىن دەگەن نيەت, اڭگىمەم ماقتانگەرشىلىك بولماسىن. ءيا, كوپ ويلاندىم. نە ىستەۋ كەرەك؟ مال جۇتايدى, ونەر-ءبىلىم جۇتامايدى. ء«بىلىم – شەتى مەن شەگى جوق قىزىق الەم, سوندىقتان جارىسىپ وقىڭدار, بالالار. ارالارىڭنان شىعاتىن «التىن بەلگى» يەگەرىنە قارشىعا اتالارىڭنىڭ وتباسى اتىنان 100 000 تەڭگە شاكىرتاقى تاعايىندايمىن», دەپ وقۋشىلارعا ۋادە بەردىم. ازىرلەپ اپارعان سەرتيفيكاتتى مەكتەپ ديرەكتورىنا تابىستادىم. ناتيجەسى سول, كەيىنگى جەتى جىلدا قارشىعانىڭ مەكتەبىنەن ون «التىن بەلگى» يەگەرى شىقتى. شاكىرتاقىنى تاپسىرۋ ءۇشىن تاڭداي اۋىلىندا وتەتىن سوڭعى قوڭىراۋ سالتاناتىنا جىل سايىن بارىپ قاتىسىپ, ۇزدىك وقۋشىنى ماراپاتتاپ قايتاتىن ءداستۇر دە قالىپتاسىپ قالعان ەدى. تەك پاندەميا كەزىندەگى ونلاين وقۋدان كەيىن ءارى ءوز دەنساۋلىعىمنىڭ دا سىر بەرە باستاعانىنان سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدىقتا اۋىلعا بارا المادىم. قارشىعانىڭ 75 جىلدىعىندا ەرىم ءوزى ساتىپ العان, سىيعا العان, اكەلەرىمەن بىرگە بالالارىم دا ىقىلاسپەن وقىپ, سورەنىڭ ءسانىن كەلتىرىپ تۇرعان 300 كىتابىن مەكتەپ كىتاپحاناسىنا اپارىپ تاپسىردىم. 10 دومبىرا, مۋزىكالىق ورتالىق, 5 كومپيۋتەر سىيلادىم. «قارشىعا احمەدياروۆ اتىنداعى دومبىرا كلاسى» دەگەن كابينەتكە ۇلتتىق ويۋ-ورنەگى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن ادەمى كىلەم اپارىپ توسەدىم. مەكتەپتىڭ اۋلاسىندا كۇيشىنىڭ 8 مەتر ءبيۋستىن ورناتتىق. پورترەتتەرىن اپارىپ تابىستادىق. ەڭ باستىسى, اكىمنىڭ قابىلداۋىنا كىرىپ, كۇيشى ۇلدارىنىڭ مەرەيتويىنا وراي اۋىلدىڭ بارلىق كوشەسىنە اسفالت توسەپ بەردىك. مۇنداي شارۋا الداعى ۋاقىتتا ءالى دە بولسا جالعاسىن تابادى.
– نۇربيكە اپا, ماماندىعىڭىز دارىگەر بولسا دا, اۋىزەكى تىلدە توگىلىپ تۇرعان شەشەنسىز. قارشىعا سەكىلدى قازاقتىڭ جاقسىسىنا قىرىق جىل جولداس بولعاندا, تالاي جاقسى-جايساڭمەن دامدەس بولىپ ءجۇرىپ جەتىلگەن قاسيەت سەكىلدى كورىندى. تالانت-تارپاڭمەن ءبىر ادامعا اينالىپ, ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋدىڭ سىرى نەدە؟
– قارشىعامەن وتكەن قىرىق جىلىم كورگەن تۇستەي بولىپ قالسا دا, ءومىرىمىزدىڭ ءار ءساتى كوڭىلىمدە سايراپ تۇرادى. ەرىم ۇنەمى الدىمدا ءجۇردى, مەن ساياسىندا تۇردىم. وتباسىنىڭ دا كۇنگەيى مەن تەرىسكەي جاعى بىردەي بولادى, بىراق ماحاببات پەن سىيلاستىقتىڭ ارقاسىندا ماعىنالى ءومىر سۇردىك. بىرەۋدىڭ الدىندا ءيىلىپ-بۇگىلۋدى بويىنا ار كورەتىن ءور مىنەزىندە وتباسىنداعى جاقىندارىن ايالاعان كىرشىكسىز كوڭىلى سەزىلىپ تۇراتىن. ءۇيىمىزدىڭ قوناقسىز وتىرعان كۇنى بولعان جوق. قولداۋ كۇتكەن, جاردەم تىلەگەن, جاي عانا كورگىسى, اڭگىمەلەسكىسى كەلگەن ادامنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ۇيدەن تابىلاتىن. ءتىپتى بولماسا قارەكەڭ جولىندا كەزدەسكەن ادامدى دا ۇيگە ءوزى ەرتىپ الىپ كەلەتىن. جانى جومارت, قولى اشىق, ءمارت مىنەزدىڭ يەسى بولدى. دۇنيەقوڭىزدىققا سالىنبادى. بارعا – قاناعات, جوققا – سالاۋاتپەن قارادى. ءتىپتى دۇرىلدەپ اتى شىعىپ, تانىمال بولا باستاعان كەزىندە, قۇرمانعازى وركەسترىندە قىزمەت اتقارىپ وتىرعانىندا, بالا-شاعاسىمەن 1,5 پاتەردە قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ وتىرسا دا, «انانىڭ ءۇيى جوق, مىنانىڭ پاتەرى تار» دەپ وزىنە تيەسىلى پاتەردەن باس تارتىپ, ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەن نە كوپبالالى قىزمەتتەستەرىنە جول بەرىپ وتىردى. شاڭىراعىمىز شاعىن بولسا دا, كەيىنىرەكتەگى كەڭ ۇيلەردە دە وتباسىمىز مۋزىكانتتار مەن ارتىستەردىڭ, اقىن-جازۋشىلار مەن سۋرەتشىلەردىڭ, كۇللى شىعارماشىلىق ادامدارىنىڭ ورداسى ىسپەتتى شات-شادىمان شاتتىق كۇيىنەن ارىلمادى. قىزمەتىمنەن ءبىر كۇن قالماي ءجۇرىپ تە, سول ارىلمايتىن قالىڭ قوناقتى اتقارىپ, بارىنە ۇلگەرىپ جاتاتىنمىن. قارشىعا رەانيماتسياعا تۇسكەن سايىن: «مەنىڭ ارتىمدى سەن عوي جينايتىن» دەگەن ءسوزدى ءجيى ايتاتىن بولدى. «قاي جاققا كەتكەلى جاتىرسىڭ؟» دەپ ءمان بەرمەۋشى ەدىم. ءتىپتى ءبىر كۇنى مەنى ەرتىپ الىپ, ەكەۋمىز بايسات دەگەن ىدىس-اياقتىڭ بازارىنا بارىپ, قازان قارادىق. «قازاندى قايتپەكسىڭ؟» دەيمىن. ونىسىمەن قويماي, قارەكەڭ بازاردىڭ ورتاسىندا تۇرىپ الىپ: «100 ليترلىك قازان كىمدە بار؟» دەپ ايعاي سالادى. مەن ۇيالىپ, تومەن قارايمىن. ءومىر بويى قازاننىڭ قۇلاعىنان ۇستاعان ايەل اتىم بار ەمەس پە, «مۇندا ونداي ۇلكەن قازان ساتىلمايدى, قاي جەردە ساتىلاتىنىن كورسەتەيىن ساعان» دەپ, 1-الماتىنىڭ بازارىنا ونى مەن ەرتىپ اپارىپ, سول جەردەن ۇلكەن تايقازان, جانىنا قوياردا قويماي 25 ليتر قازاندى قوسا ساتىپ الىپ ەدىك. وزىنەن كەيىن قالاتىن ءومىردى ويلاپ, مەن قينالماسىن دەپ, قامقور پەيىلدەن تانباعان جاناشىر بولعان ءتۇرى عوي. قازىر «ادام سىيلاۋ, قوناق كۇتۋ مەكتەبىنەن» وتكەن ەكى كەلىنىم ءلازيزا مەن ءامينا دا وتباسى قۇندىلىعىن بارىنەن بيىك قوياتىن كوشەلى مىنەزىمەن ءوز ۇيالارىنىڭ بەرەكەسىن كەلتىرىپ, ايرانداي ۇيىتىپ وتىر.
– قارشىعا اعانىڭ ەكىنشى عۇمىرى باستالىپ كەتتى, ۇلىقتاۋ, تاعزىم ەتۋ ىسىنە كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– قارشىعا 2003 جىلدارى ماحامبەت اتىنداعى سىيلىقتى يەلەندى. بۇل سىيلىق وعان تەكتەن-تەك بەرىلگەن جوق, جانكەشتى ەڭبەك ءسىڭىردى. ءۆيۆالديدىڭ «ۆرەمەنا گودا» دەگەنى سياقتى قارشىعانىڭ دا «جىل مەزگىلدەرى» دەگەن توپتاماسى بار. بۇل ەڭبەگى ءۇشىن دە مەملەكەتتىك گرانتقا يە بولدى. ول «قازاقتىڭ كۇيى ولمەسىن» دەگەن ويدى ءومىرىنىڭ تەمىرقازىعى ەتتى. قىتايدىڭ اۋرۋحاناسىندا اۋىر وتا جاساتىپ ءجۇرىپ, دارىگەرلەردىڭ ەسكەرتپە-تالابىن تىڭداماي, سونداعى قازاق راديوسىنا بارىپ 50 كۇي جازدىردى. دونور بۇيرەكپەن جۇرسە دە, دومبىراعا جانىن سالىپ ەكى ادام ەڭبەك ەتسە, سونىڭ ءبىرى – قارشىعا, ءبىر ادام ەڭبەكتەنسە, ول دا قارشىعا بولار. دومبىرا قارشىعانى شىڭعا شىعاردى, قارشىعا دا دومبىرا ءۇنىن الىسقا سامعاتتى. قارشىعانىڭ ونەرىنە تورتكۇل دۇنيە تىك تۇرىپ تۇگەل قول سوقتى. اتاپ ايتقاندا, كۇللى تمد ەلدەرىن ايتپاعاندا, قىتاي, تۇركيا, ءۇندىستان, فيليپپين, كورەيا, فرانتسيا, گەرمانيا, يسپانيا, يتاليا, پورتۋگاليا, بەلگيا, ماجارستان, اقش, افريكا ەلدەرى ونىڭ ونەرىنە ءتانتى بولدى. قازاقستاننىڭ كلاسسيك جازۋشىسى عابيت مۇسىرەپوۆ: «قارشىعا كۇي ونەرىندەگى فەنومەن» دەپ باعا بەرگەن ەدى. كۇي ونەرىن وسى كۇنگە جالعاپ كەتكەن تالانتتى قارەكەڭ قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاعىنا لايىق ەكەنىن زامانداس قايراتكەرلەر, ونەر تۇلعالارى ءجيى ايتاتىن. وسى اماناتتى دومبىرا كۇنى قارساڭىندا قايتا ءبىر جاڭعىرتۋدى قالادىم. ەل تۇرعاندا, كۇيشى قارشىعا احمەدياروۆ ەسىمى ۇمىتىلمايتىنى اقيقات.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ايگۇل احانبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
