سۋرەتتى تۇسىرگەن – ۆلاديمير اكۋلەنكو
بۇل ۋاقىت ارالىعىندا بالەت قويىلىمىنا كىشىگىرىم وڭدەۋ, ازداعان تولىقتىرۋ, كەي ساحنانى جەتىلدىرۋ, كەيىپكەرلەردى جاڭا بۋىن اكتەرلەرىمەن الماستىرۋ سەكىلدى ءار كەزەڭگە لايىق وزگەرىستەرىمەن جاڭالانعانىمەن, العاشقى تۇپنۇسقا ساقتالىپ كەلگەن ەدى. بيىلعى 90-ماۋسىمنىڭ شىمىلدىعىن جاڭا كەيىپتەگى جاسانعان «سيلفيدا» بالەتىمەن جابۋدى ءجون كورگەن تەاتر باسشىلىعى ەلەۋلى جاڭالىققا وراي ارنايى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, الداعى جوسپار-جوبالارىن ءبولىستى.
1832 جىلدىڭ 12 ناۋرىزىندا پاريجدەگى مۋزىكا مەن بي كورولدىك اكادەمياسىنىڭ ساحناسىندا كلاسسيكالىق بي ونەرىنىڭ الداعى تاعدىرى مەن بولاشاعىن انىقتاعان اسا ماڭىزدى كەش بولىپ ءوتتى. بالەت ءارتىسى ساحنادا العاش رەت پۋانتىمەن بيلەدى. بۇل سول زامانداعى ەڭ ايگىلى بالەت ءبيشىسى فيليپپو ءتالونيدىڭ قىزى ماري تالوني ءۇشىن جان شنەيتسحوففەر ارنايى قويعان «سيلفيدا» بالەتى ەدى. «سيلفيدا» رومانتيكالىق حورەوگرافيانىڭ جاڭا ءداۋىرىن اشتى. 1936 جىلى نورۆەگيا-دانياعا ورتاق كومپوزيتور ءارى ورگانشى حەرمان لەۆەنسحولدتىڭ مۋزىكاسىنا, اۆگۋست ءبۋرنونۆيلدىڭ ساحنالاۋىندا «سيلفيدا» بالەتىنىڭ تاعى ءبىر بالاما نۇسقاسى پايدا بولدى. «سيلفيدانىڭ» ءدال وسى نۇسقاسى الەم تەاترلارىندا 188 جىل بويى كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلىپ كەلەدى. ليبرەتتو ف.تالوني مەن وپەرا ءانشىسى ا.ءنۋريدىڭ 1822 جىلى فرانتسۋز جازۋشىسى چارلز نودە جازعان «تريلبي نەمەسە ارگەلي رۋحى» اتتى نوۆەللاسىنىڭ نەگىزىندە جازىلعان. تەك نودە پوەماسىندا بالىقشىنىڭ ايەلى فانتاستيكالىق جاراتىلىس يەسى – ەلفكە عاشىق بولسا, نۋرري مەن ءتالونيدىڭ نۇسقاسىندا كەيىپكەر ەلەس قىزعا عاشىق بولادى. «سيلفيدا» – جاس شوتلاند شارۋاسى مەن اۋا پەرىشتەسىنىڭ ءومىرى بەينەلەنگەن ەكى اكتىلى بالەت. ەففيمەن ۇيلەنۋ تويى قارساڭىندا جاس شارۋا دجەيمسكە ادەمى قىز بەينەسىندەگى اۋا پەرىشتەسى كەلەدى. دجەيمس سيقىرلى ەلەسكە تاڭدانىپ, وعان جاقىنىراق كەلۋدى ارماندايدى, الايدا سيلفيداعا كەز كەلگەن اداممەن جاقىنداسۋ ولىممەن تەڭ...
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترى بالەت ترۋپپاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجان تۇتكىباەۆانىڭ ايتۋىنشا, «سيلفيدانى» قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن رەسەيدەن مارين تەاترىنىڭ بالەت ءارتىسى, «Benois de la Danse», «زولوتايا ماسكا», «زولوتوي سوفيت» سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى لەونيد سارافانوۆ پەن رەسەيدىڭ حالىق سۋرەتشىسى, قازاقستان, مولدوۆا, بەلارۋس ەلدەرى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ۆياچەسلاۆ وكۋنەۆ قويۋشى-سۋرەتشىلىككە ارنايى شاقىرىلعان. رەسەيلىك رەجيسسەر بالەتتى ءوز قيالىمەن دامىتىپ, كوركەم كەڭىستىگىن ۇلعايتىپ, ءوز بوياۋىمەن جان بەرگەن. تىلشىلەردىڭ: «بۇرىنعى سپەكتاكلمەن سالىستىرعاندا قانداي ەلەۋلى وزگەرىس ەنگىزىلدى؟» دەگەن سۇراعىنا ۆ.وكۋنەۆ: «سپەكتاكلدىڭ كەلبەتى تۇتاس وزگەردى. دەكوراتسيا, ستسەنوگرافيا, كوستيۋم, جارىق بەرۋ شەشىمى, بارلىعى جاڭا, ەكى عاسىر بۇرىنعى بالەتتىڭ نۇسقاسى قالاي بولعانىن ءبىز بىلمەيمىز, بىراق ءبىز بالەتتى ناق وسى قازاق تەاترىنىڭ, ونىڭ ارتىستەرىنىڭ قالىپتاسقان ءداستۇرى مەن مەكتەبىنە لايىقتاپ قويدىق» دەدى. كلاسسيكالىق ونەر ورداسىنىڭ ساحناسىندا ەكى كۇن بويى انشلاگپەن وتكەن سپەكتاكلدىڭ باستى كەيىپكەرى, سيلفيدانىڭ وبرازىندا جانەل تۇكەەۆا, دجەيمس – بوگدان ۆەربوۆوي, مەدج, بالگەر – ءامىر جەكسەنبەك, ەففي – ايمان ەگىسباەۆا كورىندى. ال سپەكتاكلدىڭ قويۋشى-ديريجەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرجان بايبوسىنوۆ.
الماتى
