سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – يۋري بەككەر
تريەناللە فورماتىندا, ياعني ءۇش جىلدا ءبىر رەت وتەتىن فورۋم 2012 جىلى كيشينەۆتەن باستالىپ, 2015 جىلى مينسكىدە, 2018 جىلى ەرەۆاندا, 2021 جىلى تاشكەنتتە ءوتىپ, بيىل الماتى قالاسىندا جالعاسىن تاۋىپ وتىر. ون ەكى جىل ىشىندە فورۋمعا 1000-نان اسا تالانتتار تارتىلىپ, ولاردىڭ ونەرىن 20 000-نان استام كورەرمەن تاماشالاعان. اۋقىمى جاعىنان, تەاتردىڭ جاس تالانتتارىن بىرىكتىرۋ جاعىنان دوستاستىق ەلدەرىنىڭ مادەني سالاسىندا باسقا بالاماسى جوق بۇل فورۋم تمد ەلدەرىنىڭ مəدەنيەت جəنە ونەر سالاسىنداعى شىعارماشىلىق جاستارىنىڭ ىنتىماقتاستىق الاڭىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. فورۋمنىڭ باستى ماقساتى – تەاتر əلەمىندەگى مəدەني بايلانىستاردى ساقتاۋ جəنە دامىتۋ, جاس تەاتر كوشباسشىلارىن انىقتاۋ جəنە بىرىكتىرۋ, وسىلايشا تمد ەلدەرى شىعارماشىلىق جاستارىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق وي-ءورىسىن بيىكتەتۋ. تەاتر ونەرىنىڭ بۇل مەرەكەسى ۇزاق ۋاقىت ساراپتالعان شىعارماشىلىق ۇدەرىستىڭ اقىرعى شەگى بولىپ سانالادى. بۇعان دەيىنگى ءتۇرلى كەزەڭدەردە بەدەلدى حالىقارالىق ساراپشىلار ۇزدىك سپەكتاكلدەردى تاڭداپ, سۋرەتشىلەر مەن دراماتۋرگتەر فورۋمىنا قاتىسۋ ءۇشىن ىرىكتەۋ وتكىزدى. الماتى فورۋمى اياسىندا وسى ىرىكتەۋدەن سۇرىپتالىپ شىققان سپەكتاكلدەر عانا كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار سۋرەتشىلەردىڭ كاتالوگتارى مەن جاس دراماتۋرگتەردىڭ پەسالار جيناعىنىڭ جىبەك باۋى قيىلىپ, شەبەرلىك سىنىپتارى, سەمينارلار, تانىمال تەاتر قايراتكەرلەرىنىڭ دəرىستەرى وتەدى.
اشىلۋ سالتاناتى Almaty Theatre تورىندە وتكەن حالىقارالىق تەاتر فورۋمىنىڭ قۇرمەتتى مەيماندارى مەن قازىلار القاسى الدىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, كوپشىلىككە وزدەرىن تانىستىردى. ولار: تمد مەملەكەتتەرىنىڭ مەملەكەتارالىق گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى اناتولي يكسانوۆ, ا.پۋشكين اتىنداعى مəسكەۋ دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, تمد ەلدەرى
V جاستار تەاتر فورۋمىنىڭ قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى ەۆگەني پيسارەۆ, «چيتەن» جاپون تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, گ.توۆستونوگوۆ اتىنداعى بدت, مەملەكەتتىك ۇلتتار تەاترى جəنە «چەحوۆ ستۋدياسى» مەليحوۆ تەاترى شاقىرعان رەجيسسەر موتوي ميۋرا, ا.چەحوۆ اتىنداعى حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنىڭ باس ديرەكتورى, حالىقارالىق تەاتر وداقتارى كونفەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى – باس حاتشىسى كارينا تساتۋروۆا, قازاقستان تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ توراعاسى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ, ونەرتانۋ كانديداتى, حالىقارالىق تەاتر سىنشىلارى قاۋىمداستىعى قازاقستان سەكتسياسىنىڭ توراعاسى ءسانيا قابديەۆا, ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, تمد ەلدەرىنىڭ V جاستار تەاتر فورۋمى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى فارحاد مولداعالي.
«فورۋمدا جەڭىمپاز دەپ تانىلعان تەاتر ۇجىمى ماسكەۋدە وتەتىن چەحوۆ فەستيۆالىنە قاتىسادى. بۇل – سيرەك بولاتىن مۇمكىندىك. مەنىڭشە, فورۋم ءبىر-بىرىمىزبەن تانىسۋ, كاسىبي ىنتىماقتاستىق قاۋىمداستىعىندا ءوز قارىمىمىزدى بايقاتۋ, ءوزارا ىقپالداسۋ, تەاتر مەترلارىمەن كەزدەسۋ سەكىلدى شىعارماشىلىق ادامىنا اسا قاجەت مۇمكىندىكتى سىيلايدى. بالكىم, مۇندا جاڭا تەاتر باعىتتارىن كورەتىن بولارمىز. بۇل تەك تاجىريبە الماسۋ الاڭى عانا ەمەس, دوستاستىق ەلدەرىندەگى دارىندى جاستارعا نازار اۋدارۋ, ەندەشە, بۇل – بولاشاقتى باعدارلاۋ», – دەيدى V فورۋمنىڭ قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى, ا.پۋشكين اتىنداعى ماسكەۋ دراما تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ەۆگەني پيسارەۆ.
تمد ەلدەرى V جاستار تەاتر فورۋمىنىڭ باعدارلاماسى مəدەني دəستۇرلەردىڭ الۋان تۇرلىلىگىن كورسەتەدى. فورۋم قىپشاق دالاسىنان قۇل بولىپ بارىپ, مىسىردىڭ سۇلتانى دارەجەسىنە كوتەرىلگەن XIII عاسىردىڭ ۇلى قولباسشىسى بەيبارىستىڭ ءومىرىن ارقاۋ ەتكەن فارحاد مولداعاليدىڭ «Mamluk. سۇلتان بەيبارىس» سپەكتاكلىمەن اشىلدى. فورۋم اياسىندا 9 ەلدىڭ جاس رەجيسسەرلەرىنىڭ 9 قويىلىمى ۇسىنىلادى. سپەكتاكلدەر الماتى قالاسىنداعى بىرنەشە تەاتردىڭ ساحناسىندا تانىستىرىلادى. كəسىبي قازىلار القاسى جەڭىمپازداردى انىقتايدى. ۇزدىك دەپ تانىلعان ۇجىمعا اقشالاي سىيلىقتار مەن التىن, كۇمىس جəنە قولا تۇرىندەگى ەستەلىك سىيلىقتار بەرىلەدى. فورۋمدا جۇزدەن جۇيرىك تانىلعان سپەكتاكل مəسكەۋدە وتەتىن ا.پ.چەحوۆ اتىنداعى XVII حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالىنە جولداما الادى.
الماتىدا ءوتىپ جاتقان بيىلعى تەاتر فورۋمىنىڭ جاڭالىعى مول. فورۋمعا تۇراقتى قاتىسىپ كەلە جاتقان توعىز ەلدىڭ تەاتر قايراتكەرلەرى وداعى تاڭداعان تالانتتى اۆتورلارىنىڭ 19 شىعارماسى توپتاستىرىلعان «جاس دراماتۋرگتەر پەسالارىنىڭ جيناعى» ازىرلەنىپ, جارىق كوردى. جيناقتى قۇراستىرۋشىلاردىڭ ماقساتى – جاس اۆتورلاردىڭ دراماتۋرگيالىق قارىمىن تەاتردىڭ كاسىبي ماماندارىنىڭ باعالاۋىنا ۇسىنۋ. كوپشىلىگى الماتىداعى فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارى. ولار پەساعا جاي قىزىعۋشىلىق تانىتىپ قانا قويماي, ونى ساحنالاۋعا قۇشتار رەجيسسەردى نەمەسە ساحنا سۋرەتكەرىن ناق وسى جەردەن كەزدەستىرۋى ابدەن مۇمكىن. بۇعان دەيىن وتكەن ءتورت فورۋمنىڭ ناتيجەسىندە شىعارماشىلىق بايلانىستار جاسالىپ, بىرلەسكەن تەاتر جوبالارى جۇزەگە اسىپ, ءوز جەمىسىن بەرىپ ۇلگەرگەن مىسالدار دا بار كورىنەدى. الماتىداعى بەسىنشى تەاتر فورۋمىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى بار كۇشىن جاس مامانداردىڭ شىعارماشىلىق قارىم-قاتىناسىن ورناتۋعا, ورتاق مادەني كەڭىستىكتى بىرلەسە دامىتۋعا باعىتتاپ وتىر.
ەلەۋلى جاڭالىقتىڭ ءبىرى – ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندەگى «بولاشاق تەاترى» زەرتحاناسى. بۇل جاس تەاتر جەتەكشىلەرى, تەاتر ونەرىندەگى جاڭا باعىتتار مەن تۇجىرىمدامالاردى زەرتتەۋ, تالقىلاۋ جəنە قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جينالاتىن بىرەگەي ونەر كەڭىستىگى. ناقتىراق ايتقاندا, رەجيسسەرلەر, دراماتۋرگتەر, ستسەنوگرافتار, تەاتر زەرتتەۋشىلەرى بىرىگە وتىرىپ, بولاشاق تەاتر قايراتكەرلەرى رەتىندە بىرلەسە جۇمىس اتقارىپ, ولاردىڭ زەرتتەۋلەرى مەن پىكىرتالاستارى تەاتر əلەمىنىڭ دامۋ قۇرالى رەتىندە قىزمەت ەتەدى. تمد ەلدەرى V جاستار تەاتر فورۋمى باستالعانعا دەيىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ تەاترىندا نەمەسە ءوزى تۇراتىن, جۇمىس ىستەيتىن ايماقتاعى تەاترلاردا بولىپ جاتقان شىعارماشىلىق ۇدەرىستەردى əرىپتەستەرىمەن بىرگە تالداپ, سونىڭ نەگىزىندە ء«بىزدىڭ بولاشاق تەاترىمىز» پرەزەنتاتسياسىن دايىندايدى. دايىندالعان جۇمىستى ۇسىنۋ كەز كەلگەن فورمادا بولۋى مۇمكىن. ءىس-قيمىل ەركىندىگىنە شەكتەۋ قويىلمايدى. مىسالى, ول مانيفەست, پەسادان ءۇزىندى, سپەكتاكل, ينستاللياتسيا, تاعى باسقا پىشىندە كورىنىس تابۋى مۇمكىن.
اتاپ وتۋگە تۇراتىن جاڭالىقتىڭ تاعى ءبىرى – جاس تەاتر سۋرەتشىلەرىنىڭ «ستسەنوگرافيالىق كوللاج» كورمەسى. «ستسەنوگرافيالىق كوللاج» – العاش رەت 2012 جىلى كيشينەۆتە تمد, بالتىق جəنە گرۋزيا ەلدەرى جاستارىنىڭ العاشقى تەاتر فورۋمى اياسىندا وتكەن. بيىل دا بەسىنشى جاستار فورۋمىنىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ باعدارلاماعا ەندى. حالىقارالىق باسەكە-بايقاۋعا قازاقستان, Əزەربايجان, ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان, مولدوۆا, رەسەي, وزبەكستاننان 15 سۋرەتشى-ستسەنوگرافتىڭ جۇمىستارى ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل سۋرەتشىلەردىڭ ءوزارا شىعارماشىلىق تاجىريبە الماسۋىنا, جاڭا يدەيالاردىڭ تۋىنا سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز. سەبەبى مۇنداعى نəتيجە تەحنولوگيا نەمەسە ستراتەگيا ەمەس, كەرىسىنشە جاڭا يدەيالار, جاڭالىقتار, شابىت جəنە جاس ستسەنوگرافتار مەن رەجيسسەرلەردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ىنتىماقتاستىعى. ستسەنوگرافتاردىڭ كورمەسى كەشە ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا ءوتتى.
الماتى
