تۇنەۋگۇنى «وسپانقۇلدىڭ كەنەنگە كوڭىل ايتۋى» دەي-تۇعىن تەرمەنى تىڭداپ وتىرىپ, تاريحىنا ۇڭىلگەنبىز.
«اتەكە-اۋ...
اسسالاۋماعالەيكۋم!
امانبىسىڭ-اۋ, كەنەنىم.
كورىسكەلى كەپ ەدىم.
قايتىس بوپتى قايتەسىڭ,
بازار, نازار بوبەگىڭ.
الاتاۋدى جاڭعىرتتى,
زارلانىپ سالعان اۋەنىڭ...»,
دەپ باستالاتىن قىرعىزدىڭ داڭقتى اقىنى وسپانقۇل بولوبالاەۆتىڭ تولعاۋى قۇلاعىڭىزدا جاتتالىپ قالعانىمەن, شىعۋ تاريحىن بىلەتىن بە ەدىڭىز؟
قازاقتىڭ بەلگىلى جىراۋى, كومپوزيتور كەنەن ازىرباەۆتىڭ ءومىرى سوناۋ بالا كەزىنەن بۇرالاڭ. ۇلتىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن ناۋبەت كەنەننىڭ دە اۋلەتىن اينالىپ وتپەگەن. 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى, قازان توڭكەرىسى, ۇجىمداستىرۋ, حالىقتى قىناداي قىرعان اشارشىلىق, رەپرەسسيا, سوعىس سىندى تاريحي وقيعالاردىڭ كۋاسى ەدى. كىشكەنتايىنان كەدەيشىلىكتىڭ قامىتىن كيگەن كەنەن بايدىڭ قويىن باقتى, جالدانىپ ءجۇرىپ جۇمىس ىستەدى. ءبىلىم الۋعا بەكىنگەنىمەن, اراپتىڭ ءارپىن سولقىلداق شىبىقپەن جاتتاتقان مولدانىڭ ساباق وقىتۋ ءتاسىلى ۇناماعان. قوي سوڭىندا ءجۇرىپ, ىڭىلداپ, ۇيقاستىرىپ ءان سالا بەردى. اندەرى تابيعاتپەن, تىرشىلىكپەن ۇندەس ەدى. قامىستان سىبىزعى جاساپ, قالاقشانى دومبىرا ەتكەن ول ونەرگە ولەردەي-اق ىڭكار-تۇعىن. ءيا, ونەرى مەن ءومىرى ۇشتاسىپ جاتتى. 11 جاسىندا ءوزىنىڭ تۇڭعىش ءانى «ري, قويىم», 13 جاسىندا اتاقتى «بوزتورعاي» اندەرىن شىعاردى. ەل اراسىندا كەڭ تاراعان «كوك شولاعى» قانداي؟ كەنەن ناعاشى جۇرتىنا تارتسا كەرەك, اناسى ۇلدار توي-تومالاقتا ءان سالىپ, ايتىسىپ جۇرگەن ەكەن. اكەسى ءازىربايدىڭ دا اقىندىعى بار ەدى. الايدا اناسى ومىردەن ەرتە كەتىپ, اكەسى ەكەۋى عانا قالعان. اكەسى ءازىرباي ءوسىردى, جەتكىزدى. ۇلپىلدەك ەسىمدى بويجەتكەنگە ۇيلەندى. وكىنىشتىسى, ول ءۇشىنشى قىزىنا بوسانعاندا سال اۋرۋىنا شالدىعادى. بالا-شاعاسى قاراۋسىز قالعان سوڭ ەكىنشى رەت ناسيحاعا ۇيلەنگەن. ودان تۋعان بالالار بىرىنەن سوڭ ءبىرى شەتىنەي بەرگەن. ءسويتىپ, سەگىز بالاسىن جەرلەگەن. اسىرەسە ءوسىپ قالعان بازارى مەن نازارى شەشەكتەن كوز جۇمعاندا كەنەن قايعىدان قان جۇتىپ, شوكىمدەي بولىپ سولىپ قالعان. قايعىدان قابىرعاسى قارس قاقىراعان اكە «اق ەشكىنىڭ زارى» دەگەن ءان شىعارىپ, ەل ىشىنە كەڭىنەن تاراعان. ونى تىڭدارمان كەيىننەن «بازار-نازار» دەپ اتاپ كەتكەن.
سوندا عوي, قىرعىزدىڭ اقىنى, كەنەكەنىڭ دوسى قارالى حاباردى كەش ەستىسە كەرەك, كەشىگىپ كەلىپ كوڭىل ايتقانعا ۇقسايدى. كەشىگىپ كەلگەن ايىبىن بىلگەن اقىن تولعاۋىن كيىز ۇيگە كىرمەستەن الىستان داۋىستاي اۋەلەتەدى. كەنەن اقىن قايعىدان بۇك ءتۇسىپ, تەرىس قاراپ جاتىپ قۇلاق قويادى. وسپانقۇل ەكەۋىنىڭ اراسىندا قىل وتپەستەي دوستىق بولسا كەرەك, دەر كەزىندە كەلمەدىڭ دەگەندەي وكپەسى دە بولسا كەرەك. بۇل كورىنىس ەكەۋىنىڭ عانا ەمەس, باۋىرلاس ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى دوستىقتىڭ بەلگىسىندەي ەدى.
ون جەتى جاستاعى كەنەن باقتاشىلىقتى تاستاپ, شابدان جانباەۆ دەگەن قىرعىز اقىنىنىڭ اسىنا قاتىسىپ, «كوپشىلىك, تىڭدا ءانىمدى» دەگەن ءانىن شىعارعان. سول جەردە جامبىل جاباەۆتان باتا الىپ, كوپشىلىكتىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن. وسپانقۇل اقىنمەن دە سول جەردە تانىستى ما, كىم ءبىلسىن. الاتاۋدىڭ ارعى جاعىنان ات ارىتا اسىپ جەتكەن قىرعىز اقىنىنىڭ سوزدەرى قانداي, شىركىن, قۇيقا-توبەنى شىمىرلاتىپ جىبەرەدى.
«...جال قۇيرىعىڭ جەتىلسىن,
وتكەنگە كىمدەر وكىنسىن؟
اتا-اناڭنان ايرىلعان,
ءوزىڭ دە, كەنەن, جەتىمسىڭ.
ايەشىڭ قايتا ۇل تۋىپ,
موينىڭا قايتا-اۋ سەكىرسىن...»,
دەپ جالعاسا بەرەدى. ءسوزدىڭ قۇدىرەتى-اي دەسەڭىزشى. سونادايدان «اتەكە-اۋ» دەپ جەتكەن ءبىر تۋعان قىرعىز اقىننىڭ ءسوزى كەنەننىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتىپ جىبەرگەن عوي, بەتى بەرى قاراپ, باسىن كوتەرگەن كورىنەدى. بۇگىنگى كوڭىل ايتۋلار مەن بۇرىنعى جۇباتۋ سوزدەرى قانداي؟
كەيىن وسپانقۇلدىڭ تولعاۋىنداعى تىلەك-لەبىزدەرى ورىندالىپ, 1936 جىلى كەنەن قىزدى بولعان ەكەن. سوندا ءسابي عۇمىرلى بولسىن دەپ قۇتتى بولسىن ايتىپ كەلگەن اق كيمەشەكتى اجەلەردىڭ اياعىنىڭ اراسىنان ىرىمداپ وتكىزىپ العان. جورالعىنى جاساپ جاتقاندا ەسىكتەن تاعى ءبىر قاريا كىرگەن ەكەن. ونىڭ دا اياعىنىڭ اراسىنان ءسابيدى وتكىزىپ, ەسىمىن ازان شاقىرىپ, تورتكەمپىربىرشال دەپ قويىپتى. ءسويتىپ, قىزى 6-سىنىپقا دەيىن تورتكەمپىربىرشال كەنەنقىزى بولىپ جۇرگەن. كەيىن عانا ەسىمىن تورتكەن دەپ اۋىستىرىپ, قۇجاتىن راسىمدەپتى. سودان كەيىن عانا بالالارى تۇراقتاپ, كوركەمجان, باقىتجان, اقتاماق, اقبىلەك ەسىمدى كوز قۋانىشتارى دۇنيەگە كەلگەن. كوركەمجاننىڭ ەسىمىن جامبىل جاباەۆ قويىپتى. كەنەكەڭنىڭ كەڭدىگى عوي, ۇلى باقىتجاندى سوعىستان ورالماي قالعان تۋىستارىنا جۇبانىش بولسىن دەپ بەرگەن. وسىلايشا, قارا بۇلتتىڭ ارتىنان شۋاقتى كۇن شىعىپ, كەنەن اقساقال ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى عۇمىر كەشكەن.
