ءبىر ءپان 10-نان اسا ماماندىققا جول اشادى
ءبىز بارعاندا بالالار مەكتەپتەگى سىنىپ سەكىلدى جاساقتالعان بولمەدە ءۇنسىز عانا مۇعالىمدى تىڭداپ وتىر ەكەن. وليمپياداعا كەلگەنىن بىلەمىز, سوندىقتان ولاردى سايىستىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداپ وتىر دەپ ويلادىق. بىراق الدىندا قاعاز, قالامى جوق. سويتسەك, ۇيىمداستىرۋشىلار دايىنداعان ترەنەر-ۇستاز وليمپيادا قاتىسۋشىلارىنا كاسىبي باعدارلاۋ باعىتىندا ءدارىس وقىپ, كەڭەس بەرىپ جاتىر ەكەن. «Quantum STEM» مەكتەبىنىڭ مۇعالىمى ءمادي قاپانيا ايتقان اقپاراتتىڭ ىشىندە ءتىپتى ءبىز بىلمەيتىن دۇنيەلەر بار. مىسالى, ءبىر عانا گەوگرافيا ءپانىن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدە بەيىندى ءپان رەتىندە تاڭداعان تالاپكەر كەيىن 10-نان اسا ماماندىعىنىڭ بىرىنە تاپسىرا الادى. سونىڭ ىشىندە ەسىمىزدە قالعانى – ارحەولوگيا, تابيعاتتى ساقتاۋ (تابيعي اپاتتاردى بولجاۋ), ۋربانيزاتسيا, گەولوگيا, دەموگرافيا, تۋريزم, گيدرومورفولوگيا (تۇششى سۋ كوزىن تابۋ, تۇزدى سۋدى اۋىز سۋعا اينالدىرۋ), گەوتەحنولوگيا (عارىش ارقىلى جەردى زەرتتەۋ, قوقىستاردىڭ, ءورتتىڭ ورنىن انىقتاۋ), حالىقارالىق قاتىناستار (ديپلوماتيا) ماماندىعى. اتالعان ماماندىقتاردى ەلدە جانە شەتەلدە قاي ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقىتاتىنىنا دەيىن, تولىق گرانتتاردى الۋدىڭ جولدارىن دا تاپتىشتەپ بەردى. وسىعان قوسا ترەنەر الەمدىك گەوگرافيا وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازدارى بەرگەن كەڭەستەردى, حالىقارالىق ءبىلىم بايگەسىندە جەڭىس تۇعىرىنان كوتەرىلۋگە قاجەت بولعان كىتاپتار مەن سايتتار ءتىزىمىن ۇسىندى. پەداگوگتىڭ ءدارىسىن تىڭداپ وتىرىپ, «شىركىن-اي, بىزگە وقۋشى كەزىمىزدە وسىنداي جاناشىرلىق جەتىسپەگەن ەكەن-اۋ!» دەدىك ىشتەي. ومىردە قالاعان بيىگىڭە, كاسىبي تۇرعىدا ورلەۋىڭە جاستايىڭنان باعىتىڭدى ءبىلۋ, باعدارلاپ الۋ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كەيىن ۇقتىق. ال بۇل بالالار بولاشاقتا وكىنبەي, كاسىبي كارەراسىن باستاپقى باسپالداعىنان دۇرىس باستاۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ءدارىس الا الدى.
گەوگرافيا ءپانىنىڭ ساعاتتارى قىسقارىپ كەتكەن
دارىستەن شىعا بەرىستە ۇيىمداستىرۋشىلار وكىلى «National Geographic Qazaqstan» جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى ايبىن شاعالاققا بالالاردىڭ وليمپياداعا قۇر كەلمەي, پايدالى اقپاراتقا قانىعىپ قايتاتىنىنا سۇيسىنگەنىمىزدى ايتقانىمىزدا, مۇنداي شەشىمدى قابىلداۋعا سەبەپ بولعان ورتا ءبىلىم سالاسىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ شەتىن شىعاردى.
«الەمدە گەوگرافيا پانىنە ەرەكشە نازار اۋدارادى, مۇحيت گەوگرافياسى, عارىش گەوگرافياسى دەپ سالالانىپ, سالماعى ارتىپ كەتتى. سوعان ساي ءبىلىم اياسى دا كەڭەيدى. ايتالىق, «National Geographic» قوعامى ءوزىنىڭ 135 جىلدان اسا ۋاقىت ىشىندە جيناعان اۋقىمدى عىلىمي رەسۋرسىن, جيعان ءبىلىمىن جالپى ورتا مەكتەپتەرگە ىڭعايلاپ, «National Geographic Education» پلاتفورماسىن ازىرلەگەن. اتالعان پلاتفورما – بارشاعا تەگىن, قولجەتىمدى. اعىلشىن ءتىلىن بىلەتىن كەز كەلگەن مۇعالىم سونداعى ماتەريالداردى ساباعىن بايىتۋعا, قىزىقتى ەتۋگە پايدالانا الادى. بۇل – كىتاپحانا قورى جۇتاڭ اۋىل, قالا مەكتەپتەرى ءۇشىن زور مۇمكىندىك. ءبىزدىڭ ارناۋلى ترەنەرلەر ءپان مۇعالىمدەرى مەن بالالارعا وسى رەسۋرستى قالاي پايدالانۋ كەرەگىن ۇيرەتەدى. ال ەلىمىزدە, وكىنىشكە قاراي, مەكتەپتەردەگى گەوگرافيا ءپانىنىڭ ساعاتتارى قىسقارىپ قالدى. ال گەوگرافيا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى قىسقارتۋدىڭ كەسىرىنەن ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ وقىتىلماي قالاتىنىن ءجيى ايتادى. وسىعان وراي ءبىز «شەۆرون» كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن «EcoForming» ەكولوگيا جانە ءبىلىم قورى بولىپ اتالعان وليمپيادانى ۇيىمداستىردىق. وليمپيادادان تىس كەزدە بالالارعا ارناۋلى سپيكەرلەر كليمات وزگەرىسى, تابيعات اپاتتارى, كاسىپتىك باعدارلاۋ, ەكولوگيا جانە پلاستيك تاقىرىپتارى بويىنشا تانىمدىق ءھام تاجىريبەلىك دارىستەر وقىدى. ەلدەگى ەڭ زاماناۋي جوعارى وقۋ ورنى قانداي ەكەنىن كورىپ, وسى باستان ويلانا ءجۇرسىن دەپ, Nazarbaev university-مەن تانىسۋ ەكسكۋرسياسى ۇيىمداستىرىلدى. مۇنىڭ ءبارىن جاس ۇرپاقتىڭ گەوگرافيا سالاسىنا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ, مەكتەپتەگى گەوگرافيا ءپانىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا ىسكە اسىردىق», دەدى ا.شاعالاق.
ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, گەوگرافيا پانىنەن ءى ۇلتتىق وليمپيادا 7–8 سىنىپتار اراسىندا «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى جانە «استانا دارىنى» دارىندى بالالار مەن تالانتتى جاستاردى انىقتاۋ جانە قولداۋ ورتالىعىنىڭ ادىستەمەلىك سۇيەلدەۋىمەن ءوتتى. وعان ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن بۇعان دەيىنگى وبلىستىق كەزەڭنەن وتكەن 46 وقۋشى قاتىستى.
گەوگرافيادا دا ەسەپتەر شىعارادى
وليمپياداعا قاتىسۋشىلار ءبىر-بىردەن پارتاعا جايعاسىپ, قاز-قاتار ءتىزىلىپ وتىر. ءدارىس تىڭداعان پايدالى, استانانى ارالاپ, قىزىق جەرلەردى كوزبەن كورگەن كەرەمەت, بىراق وليمپيادا – ءوز الدىنا باستى ميسسيا. كوپتەن كۇتكەن ءسات تە جەتتى. قورىتىندى كەزەڭ تەست جانە مۋلتيمەديالىق, دالالىق تاپسىرمالاردى قامتيتىن ەكى بولىكتەن تۇرادى. بۇعان دەيىن ساياباقتا بالالاردى گرادۋس, ازيمۋت ولشەۋ, كارتا سىزۋدى كورسەتۋ, پالاتكالاردى ۋاقىتقا جيناپ جارىستىرۋ ارقىلى ءدال وسى دالالىق تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا دايىنداعان ەدى. تاپسىرمالارىندا ءىشىنارا «National Geographic Qazaqstan» جۋرنالىنىڭ ماتەريالدارىنان دايىندالعان سۇراقتار دا بولدى. ءبىرىنشى تەستىلەۋ تۋرىندا بالالاردىڭ الدىنداعى پاراعىنا ۇڭىلگەندە, وندا ءبىر سۋرەتتىڭ تۇرعانىن جانە ونىڭ جوعارى جاعىندا قاي قالا ەكەنىن, قايدا ورنالاسقانىن تابۋ تۋرالى تاپسىرماعا كوزىمىز ءتۇستى. ال دالالىق تۋردا قاتىسۋشىلار عارىشتىق ءتۇسىرىلىمدى قولدانا وتىرىپ, جەرگىلىكتى جەردىڭ جوسپارىن سىزۋعا, ازيمۋتتى تابۋعا, ەڭ قىسقا جولدى انىقتاۋعا, استانا قالاسىنداعى 16.05.2024 كۇنگى كۇننىڭ ۇزاقتىعىن كوكجيەكتەگى گرادۋستىق ولشەم بىرلىكپەن تابۋعا تىرىستى. وليمپيادادا ورىندى جەڭىپ العان اقمولالىق 8-سىنىپ وقۋشىسى ەرسۇلتان تولەگەنوۆ وليمپيادا كەزىندە دالالىق ەسەپتەر شىعارعانىن ايتتى. ء«بىرىنشى تۋر جازباشا جانە مۋلتيمەديالىق سۇراقتاردان تۇردى. ەكىنشى تۋردا كومپاس پەن ترانسپورتير سياقتى قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, دالالىق جاعدايدا ەسەپتەر شىعارىپ, بەرىلگەن جەر بەدەرىنىڭ كارتاسىن سىزدىق. جازباشا تۋردا قالالار, كاسپي كولىنىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسى, گەولوگيا تۋرالى سۇراقتار دا كەزدەستى. نەگىزىنەن جارىس قيىن بولدى. دەگەنمەن وليمپيادادان وزىمە قىزىق ەستەلىكتەر, پايدالى كەڭەس الدىم», دەدى ول.
وسىلايشا, ءاربىرى ءوزىنىڭ قابىلەت-قارىمىنا قاراي ۇپاي جيناپ شىقتى. ناتيجەسىندە, 7-سىنىپ وقۋشىلارى اراسىنان 1, 8-سىنىپ وقۋشىلارى اراسىنان 1 بالا جۇلدەلى ءى ورىن الدى. ال ءىى ورىندى ءار سىنىپتان 2 وقۋشى, ءىىى ورىندى ءار سىنىپتان 6 ادام يەلەندى. جەڭىمپازدارعا دەمەۋشىلەر تاراپىنان وقۋعا قاجەتتى زاماناۋي تەحنيكالىق قۇرالدار ء(ى ورىنعا نوۋتبۋك, ءىى ورىنعا apple IPad, ءىىى ورىنعا Samsung پلانشەتتەرى, ورىن الماعان بارلىق قاتىسۋشىعا سىمسىز قۇلاققاپتار) تارتۋ ەتىلدى.
