ءىس-شارا بارىسىندا قاتىسۋشىلار بيزنەس-ورتادا ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ESG قاعيدالارى – ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە باسقارۋ تاجىريبەلەرىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. كوميسسيا مۇشەلەرى مەن ساراپشىلار ESG قاعيدالارىن ەنگىزۋ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. ويتكەنى ولار كاسىپورىندار قىزمەتىنىڭ ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە باسقارۋ اسپەكتىلەرىن قامتيدى. ناقتى ايتقاندا, اتالعان قاعيدالار بيزنەسكە بەلسەندى قاتىسۋدى قاراستىرادى. سوعان قاراماستان, قازىر ەلىمىزدە ولاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ مۇمكىندىكتەرى مەن كەلەشەگى تۋرالى بىرىڭعاي تۇسىنىك جوق. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سايكەس, ساۋالناماعا قاتىسقان كاسىپورىنداردىڭ 88 پايىزى بۇل قاعيدالارمەن تانىس ەمەس ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر.
ماۋلەن اشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, كومپانيالاردىڭ ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىگى تومەن. مۇنداي ءۇردىس ءوزىنىڭ تەرىس سالدارىن تيگىزەتىنى انىق.
«ESG قاعيدالارىن ەلەمەۋ كاسىپورىندارمەن بىرگە تۇتاس ەلدىڭ دە ەكونوميكاسىنا, بەدەلىنە جانە قارجىلىق تۇراقتىلىعىنا ءتۇرلى قاۋىپ توندىرەدى. جاقىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بولعان ءورت پەن «قازتسينكتىڭ» قالدىقتار قويماسىندا بولعان اپات ايتارلىقتاي ەكولوگيالىق زاردابىن تيگىزدى. بۇل دەگەنىمىز مەتاننىڭ اۋاعا شامادان تىس بولىنۋىنە جانە وزەندەردەگى نيترات كونتسەنتراتسياسىنىڭ ارتۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى. وسى رەتتە ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ ەكولوگياعا تەرىس اسەرىن ازايتۋعا ارنالعان زاڭ نورمالارى قانشالىقتى ءتيىمدى, ىسكە اسىرىلىپ جاتىر دەگەن سۇراق تۋىندايدى. وتىرىستا ساراپشىلارمەن جانە بيزنەس وكىلدەرىمەن بىرگە وسى ماسەلەلەردى مازمۇندى ءارى جان-جاقتى تالقىلايمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
كەزدەسۋدە ESG-ءدىڭ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى جانە تەڭ مانساپتىق مۇمكىندىكتەر مەن گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيتىن الەۋمەتتىك قاعيدالارى دا ءسوز بولدى. اتالعان قاعيدالاردى ينتەگراتسيالاۋداعى كوشباسشى كومپانيالاردىڭ جارتىسىندا ورنىقتى دامۋدىڭ وسى سالاسىنا جاۋاپتىلار جوق. وتىرىسقا قاتىسۋشىلار بۇل ءۇردىس حالىقارالىق تاجىريبەگە قايشى ەكەنىن ايتتى.
تالقىلاۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى مەن ساراپشىلار قوزعالعان تاقىرىپقا قاتىستى ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ, ۇسىنىمدارىمەن ءبولىستى. سەنات توراعاسى ايتىلعان بارلىق ۇسىنىستىڭ ىسكە اسىرىلۋى پالاتانىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتى مەن جۇرتشىلىقتىڭ باقىلاۋىندا بولاتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق پارلامەنتتىك كوميسسيانىڭ الداعى وتىرىستارىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىنە تالداۋ جۇرگىزىلمەك.
«الداعى ۋاقىتتا جاڭا سالىق كودەكسىن قاراۋ بارىسىندا ورنىقتى دامۋ كۇن ءتارتىبى مەن ESG قاعيدالارىن بەلسەندى ەنگىزەتىن كومپانيالار ءۇشىن ەرەكشە جاعدايلار قاراستىرۋىمىز كەرەك. «جاسىل قارجىلاندىرۋ» دا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. سوندىقتان پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرىمەن بىرگە «جاسىل قارجىلاندىرۋ» ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى زاڭنامالىق نەگىز قاراستىرۋعا ءتيىس. وسى ىسكە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى, KASE, ەلىمىزدەگى كەيبىر جۇيە قۇراۋشى بانكتەر بەلسەندى جۇمىلۋى قاجەت. بۇل – ءبارىمىز اتقارۋعا ءتيىس اۋقىمدى جۇمىس. جالپى, قازىرگى تاڭدا بيزنەس ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى مەن قاعيدالارى جانە ESG ستاندارتتارى تۋرالى كوپ بىلە بەرمەيدى. وسىعان بايلانىستى بيزنەستى اقپاراتتىق جانە ادىسنامالىق تۇرعىدان جۇيەلى قولداۋ قاجەت. بۇگىنگى وتىرىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل باعىتتا ناقتى قادامدار جاسايمىز دەپ سەنەمىن», دەگەن سەنات توراعاسى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس وكىلدەرىن وتىرىستا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردى الداعى جۇمىستا ەسكەرۋگە شاقىردى.
وتىرىستا ءسوز العان سەناتور سۇيىندىك الداشەۆتىڭ ايتۋىنشا, ESG-ءنىڭ ءبىرىنشى فاكتورى – ەكولوگيالىق فاكتور. ال ەلىمىزدەگى ەلەكتر ستانسالارىنىڭ 56 پايىزى توزىپ تۇر. «بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 70%-ى كومىر وتىنىن قولدانۋ ادىسىنەن وندىرىلەدى. بۇل رەتتە ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ورتاشا توزۋ دەڭگەيى 56%-دى قۇراپ وتىر. ولاردىڭ باسىم بولىگى جوبالىق قىزمەت مەرزىمىنەن اسىپ كەتكەن ءارى ەسكىرگەن تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەيدى. كومىر ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ورتاشا جاسى 55 جىلدى قۇراپ وتىر, ال ولاردىڭ جابدىقتارىنىڭ نورماتيۆتىك رەسۋرسى شامامەن 30 جاستى قۇرايدى.
وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ەلىمىز 2016 جىلى قول قويىلعان پاريج كەلىسىمى بويىنشا مىندەتتەمەلەر العان, ونىڭ اياسىندا 2030 جىلعا قاراي پارنيكتىك گازداردى 1990 جىلعى دەڭگەيدەن 15%-عا قىسقارتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى ارقىلى ەنەرگيا ءوندىرۋدى ارتتىرۋدى تالاپ ەتەدى», دەيدى ول.
سەناتوردىڭ سوزىنشە, بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ جولدارىنىڭ ءبىرى – «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ, الايدا ازىرگە ولاردىڭ ۇلەسى وتە تومەن. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىمدامامەن نىسانالى ينديكاتورلار – ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ جالپى كولەمىندەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدەگى بالامالى كوزدەردىڭ ۇلەسىنە 2030 جىلعا قاراي 30%-عا دەيىن جانە 2050 جىلعا قاراي 50%-عا دەيىن قول جەتكىزۋ بەكىتىلدى. دەگەنمەن 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيانىڭ ۇلەسى وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شامامەن 6% عانا قۇرادى. ايتا كەتۋ كەرەك, ەلدە وندىرىلەتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيانىڭ ۇلەسى تومەن جانە وسىعان بايلانىستى ستراتەگيالىق قۇجاتتاردا العا قويىلعان ءورشىل ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ قيىنعا سوعادى», دەدى س.الداشەۆ.
كوميسسيا وتىرىسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارىمەن بىرگە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا, ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆ بايانداما جاسادى. سونىمەن قاتار «ESG KPMG Caucasus and Central Asia» باعىتىنىڭ جەتەكشىسى عابيت مۇسىرەپوۆ, «ESGQ رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ» ديرەكتورى ەرلىك قاراجان, «اتامەكەن» ۇكپ ورنىقتى دامۋ جانە ESG جونىندەگى كەڭەسىنىڭ توراعاسى يۋليا ياكۋپباەۆا, «Freedom Holding Corp» كومپانياسىنىڭ ورنىقتى دامۋ جونىندەگى ديرەكتورى باعلانا مۋسينا, «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ ورنىقتى دامۋ ديرەكتسياسىنىڭ باسشىسى ساكەن شاياحمەتوۆ, ERG كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى سەرىك شاحاجانوۆ تاعى باسقا قاتىسۋشىلار ءسوز سويلەپ, ESG قاعيدالارىن ەنگىزۋگە قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى.
