وعان جوعارى ماراپات 2014 جىلى بەيبىت ءومىر جولىندا جۇرگىزگەن كۇرەسى ءۇشىن تابىستالعان. يۋسۋفزاي 11 جاسىنان باستاپ BBC ارناسىندا بلوگ جۇرگىزۋ ارقىلى تانىمال بولدى. ول تاليبان بيلىگىن, ولاردىڭ سۆات القابىن باقىلاۋعا العانىن, قىزدارعا ءبىلىم الۋعا شەكتەۋ قويعانىن الەمدىك ارەنادا اشىق جازدى. قىزداردىڭ ساۋاتىن اشۋدى جاقتاعانى ءۇشىن 2012 جىلى تالىپتەر مالالاعا وق اتىپ, اۋىر جاراقاتتايدى. سول وقيعادان كەيىن ول ۇلىبريتانياعا ەمدەلۋگە جىبەرىلدى. بىراق جىگەرلى قىز مىقتى دارىگەرلەردىڭ ارقاسىندا امان قالىپ, قايتادان كۇرەسىن جالعاستىردى. اركىم تايتالاسۋعا شاماسى جەتپەيتىن ونىڭ مۇنداي باتىل قادامىن الەم جۇرتشىلىعى جوعارى باعالادى.
ويىنشىققا اينالعان سىيلىق
ماريا كيۋري حانىم مەن ونىڭ كۇيەۋى پەر كيۋري ەكەۋى دە الەمگە ايگىلى عالىمدار. راديواكتيۆتى عىلىم سالاسىنا قوسقان ۇلەستەرى ادامزات تاريحىندا ولشەۋسىز جاڭالىق بولىپ باعالاندى. بىراق ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز باسقا.
نوبەل سىيلىعىن ەڭ العاش بولىپ, ەكى رەت يەلەنگەن تۇلعا رەتىندە تاريحتا قالعان ماريا كيۋري حانىمنىڭ ۇيىنە قوناقتار كەلەدى. كەنەت ولار ۇلىبريتانيانىڭ پاتشالىق عىلىم قوعامى تارتۋ ەتكەن التىن مەدالدى ەكى قىزدىڭ ويىنشىق رەتىندە ويناپ جۇرگەنىن كورىپ, قاتتى تاڭعالادى. «مىناداي قاستەرلى سىيلىقپەن بالالارىڭا ويناتىپ قويعانىڭ قالاي؟», دەپ جاعاسىن ۇستايدى. سوندا ماريا كيۋري «مەنىڭ عىلىمنان وزگە ەڭ ۇلى مىندەتىم – ۇرپاق تاربيەلەۋ. سىيلىق – مەنى جىگەرلەندىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن ويىنشىق قانا» دەپ جاۋاپ بەرەدى. ايگىلى البەرت ەينشتەيننىڭ «ول – الەمدەگى اتاق-داڭققا ەلىتپەگەن جالعىز ادام» دەگەنى وسىنى مەڭزەسە كەرەك.
تۇڭعىش لاۋرەات
ادەبيەت سالاسى بويىنشا تۇڭعىش نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانعان رەنە سيۋللي پريۋدومنىڭ شىن ەسىمى – رەنە فرانسۋا ارمان پريۋدوم.
1901 جىلى سيۋللي پريۋدوم كىتاپتارىنداعى ەرەكشە كوركەمدىك قۋات, جوعارى يدەاليزم, سونداي-اق شىنايىلىق پەن تالانت قاتار ۇشتاسقانى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىنىڭ العاشقى لاۋرەاتى اتانعان. مۇنداي قۇرمەتكە لەۆ تولستويدى لايىق كورگەن ادەبي قاۋىمى ءۇشىن بۇل كۇتپەگەن جاڭالىق بولدى. قۇتتىقتاۋ سوزىندە اكادەميا مۇشەسى س.د.ۆيرسەن اقىننىڭ ىزدەنىمپاز, ەشتەڭەنى قالت جىبەرمەيتىن اقىلىمەن ادام جۇرەگىنە جول تابا العانىن ايتادى. سيۋللي پريۋدومنىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋشىلەر اقىننىڭ فرانتسۋز ادەبيەتىنە ىقپالى تۋرالى ايتقاندا: «ول فرانتسۋز پوەزياسىن تۇنەكتەن جارىققا شىعاردى, پەسسيميزمنەن پوزيتيۆيزمگە تولتىردى» دەسەدى. بىراق وكىنىشتىسى, ءوز زامانىندا ۇلكەن تانىمالدىلىققا يە بولعان اقىننىڭ ەسىمى بۇگىندە فرانتسۋزدىڭ جاس اقىندارىنا ارناپ ءوزى تاعايىنداعان شاكىرتاقىسى بەرىلەر كەزدە عانا اتالىپ ءجۇر.
