ماقالا ماڭدايىنداعى مولتەك تۇجىرىمدى ستسەناريست ءارى رەجيسسەر ەممانيۋەل مۋر ء«بىز نە ايتامىز, ءبىز نە ىستەيمىز؟» كينو-كارتيناسىندا پايدالانادى. ءومىر ءتۇپ-ءتۇزۋ جول ەمەس, ءسۇرىنىپ كەتۋىڭىز ءاپ-ساتتە. سول دۇربەلەڭدە ورنىڭىزدان تۇرىپ كورىڭىزشى. الدەبىر دۇلەي كۇش ىرىقسىز ەڭسەڭىزدى باسادى. پليۋراليستىك قوعامدا قاتەلىگىڭىزگە كۇلگەن ادامدى كەشىرۋ ءۇشىن ۇلكەن مىنەز كەرەك. ۇلكەن مىنەز. باسقا بىرەۋدىڭ ىستەگەن قىلمىسىنا, انتەك ابەستىگىنە, اۋىر ايىبىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا شىدامىڭىز جەتە مە؟ جوق, ادەتتەگىدەي قوعامدىق سانا شىرماۋىندا قالاسىز با؟
بۇل وتكەلدى ىشكى رۋحاني كونتسەپتسياڭىز مىقتى بولسا عانا كەشىپ وتەسىز. ال سونداي مودەرن ادامنىڭ دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ وتە قيىن. جىعىلىپ, تۇرا الماعان جاننىڭ ۇستىنەن توقپاقتاساق ينتەنتسياسى جوعالىپ, جانىن حاوس بيلەپ, ءومىرى فياسكوعا اينالادى. ونى ولتىرگەن ءسىزدىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى ۇر دا جىق پىكىرىڭىز ەدى, ياكي ءسىز – قىلمىسكەرسىز! مويىنداساڭىز دا, مويىنداماساڭىز دا شىندىق وسى.
وسى ءبىر تۇستا تاعى ءبىر تۇجىرىمدى تامىزىق ەتەيىكشى. «ادامنىڭ قۋانىشى الۋدان ەمەس, بەرۋدەن تۇرادى. ءسىز وزىڭىزدە بار قۇندىلىقتى ۇنەمدەگەننەن گورى, ونى جۇمساعاندا راحاتتاناسىز. ىزگىلىكتى ىشتە ساقتاماڭىز, مەيلىنشە قۇربان ەتىڭىز. قاشاندا «بەرۋشى ادام» ۇلكەن قۋانىشقا كەنەلەدى, ونىڭ باقىتى دا شىنايى. بۇل – پاراساتتىلىققا قاراعاندا ۇتىمدى شەشىم». كەلىسەسىز بە؟ ءبىز مىسالعا العان سۋرەتكە قاراڭىزشى؟ بابالارىمىزدىڭ «قايعى − كوزسىز, سەزىم − ءسوزسىز, ماحاببات − ەسسىز, مەيىرىم − كەكسىز, ۇيات – تەكسىز كەلەدى» دەۋى وسىندا كورىنەدى. نەگە مەيىرىم كەكسىز بولادى؟ سونى ايتىڭىزشى؟
ۇندىستاندىق اۋەسقوي فوتوگراف انيل پرابحاكار يندونەزيا ارالدارىنىڭ بىرىندە ورانگۋتاننىڭ وزەن لايىندا كەۋدەسىنە دەيىن باتقان ادامعا قولىن سوزىپ تۇرعانىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ العان. ونى كەيىننەن ءوزىنىڭ Instagram پاراقشاسىنا جاريالاپ, «ادامزات اتاۋلىنىڭ ادامگەرشىلىگى ولگەندە, ونى جانۋارلار بىزگە قايتارادى», دەپ جازبا قالدىردى. اتالعان فوتوسۋرەت ءبىر كۇننىڭ ىشىندە الەمدى تاڭداي قاقتىردى. بۇل دا – جۇمساق پەرفومانس, قابىلدانعان قالىپتان وزگەشەلىك.
سۋرەتتەگى ادام – كاليمانتان ورانگۋتانىن قورعاۋ قورىنىڭ قىزمەتكەرى. ول وزەننەن پريماتتاردىڭ جاۋى سانالاتىن ۋلى جىلانداردى ىزدەۋ كەزىندە مي باتپاققا باتا باستايدى. ءدال وسى كەزدە قور قىزمەتكەرىنە ورانگۋتان جاقىنداپ, كومەك قولىن سوزادى. الايدا جۇمىسشى ماق ۇلىقتىڭ قولىنان ۇستاماي, وزەننەن وزدىگىنەن شىعىپ كەتكەن. جابايى جانۋارعا سەنىم جوق, سوندىقتان ونىڭ قالاي ارەكەت ەتەتىنى بەلگىسىز.
جالپى, ورانگۋتان – ازياداعى جالعىز ءىرى پريمات. ولار نەگىزىنەن يندونەزيانىڭ كاليمانتان جانە سۋماترا ارالدارىنىڭ اۋماعىندا تۇرادى. كەيىنگى ءۇش ۇرپاق ىشىندە ورمان ورتتەرى مەن اڭ اۋلاۋ سالدارىنان ورانگۋتان پوپۋلياتسياسى 80 پايىزعا قىسقارعان. وكىنىشتىسى سول, باياۋ كوبەيەدى, انالىق ورانگۋتان ءار 6-8 جىلدا ءبىر تۋادى ەكەن. سوندىقتان جانۋاردىڭ قۇرىپ كەتۋىنەن قاۋىپتەنگەن ادامدار ونى ارنايى باقىلاۋىنا العان. بۇل – تابيعاتتى تەڭدىكتە ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن جاسالعان ەڭ جەڭىل قادام ەدى.
مايمىلدا تۇيسىك جوق, بىراق ونىڭ بۇل ارەكەتىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ تۇرعان فوتوگرافقا قاراعاندا شىنايى, جاساندىلىقتان ادا. بالكي, كۇتۋشىسىنە وسىلاي جاقسىلىق جاساعىسى كەلدى, بالكي باسقا بىرنارسەنى ويلادى, ول ماڭىزدى ەمەس. ماڭىزدىسى – ونىڭ قاپيادا جاساعان قارەكەتى. ادام ەشقاشان بىردەن جاقسى نارسەنى ويلامايدى, ونىڭ تابيعاتى سونداي. ايتسە دە پريماتتىڭ قولۇشىن سوزۋى عالامنىڭ ەڭ ءالسىز تۇسىن ءتۇرتىپ وتكەندەي, ساناڭىزدى سىلكىلەيدى, كوڭىلىڭىزدى كوركەيتەدى. وزىڭدە جوق قاسيەتتى بوگدە بىرەۋدەن كورگەندەي قىزىعا دا قىزعانا قارايسىز. بۇل دا – تابيعات سىيلاعان گراتسيا.
ءبىر وي – ءبىر ويدىڭ باسپالداعى. قۇرعاق اقپاراتتارعا تولعان ادام ساناسىندا ءدال قازىر ۇلى ويلار بۇعىنىپ جاتىر. ونى وياتۋ ءۇشىن كىتاپ وقۋ عانا ەمەس, كينو دا كورگەن ءلازىم. قۇداي ءبارىمىزدى بەردەي قىلىپ جاراتتى, ءتىپتى جانۋاردان جانۋاردىڭ ارتىقشىلىعى جوق. ماسەلەن, جاراتقان ءاۋ باستا قازاققا قويدى ازىق ەتىپ بەردى دەلىك. ءبىزدىڭ تۇرمىس-سالتىمىز, ءومىر ءسۇرۋ قاعيدامىز شوپان اتا ت ۇلىگىمەن تىندەسىپ, تامىر جايدى. قوي – ازىق, ەگەر ءبىز ءدال سولاي ءپىلدى قادىر تۇتىپ, ءىشىپ-جەمگە پايدالاناتىن بولساق, وندا قويدىڭ قۇنى باقىر تيىن بولار ەدى. ءتىپتى قوي ەتىن جەگەن حالىققا كۇلە قارايتىن ەدىڭىز.
ءيا, قازاق بىرەۋگە قاراپ كۇلەدى, كوپ كۇلەدى, مىسقىلدايدى, ءاجۋالايدى. جاياۋ كەلە جاتىپ, تۇيەدەگىنى, قۇلاپ جاتىپ, سۇرىنگەندى تىلدەيدى. جاقىنىنا جانى اشىمايدى, جالاسىن وسەك, تاباسىن كەسەك قىلىپ تاراتادى. قىزارمايدى دا, بەتىنىڭ نۇرى جوق. ەسەپ بەرسەڭىزشى وزىڭىزگە ءبىر ءسات, قايدان كەلە جاتىرسىز, قايدا بارا جاتىرسىز, قاي جەرگە كەلدىڭىز, ەندى قانشا قالدى؟ اينا الدىنداعى ادام ءسىز ەمەس, ءسىزدىڭ ويىڭىزدا قاتتالعان ءمىنسىز بەينە. ونى كۇندە كورىپ, كوزايىم بولعاننان دۇنيە وزگەرمەيدى
