شىنى كەرەك, قولىنا ينە مەن ءجىپ الىپ كەستە تىگەتىن, شىناشاققا ويماعىن ىلە ءجۇرىپ ويۋ وياتىن اجەلەردىڭ قاتارى سيرەگەنىن كورىپ تە, سەزىپ تە ءجۇرمىز. قايسىبىر اۋىلعا بارا قالساڭ, ءۇي-ۇيدە شاڭ باسقان تىگىن ماشينالارىن ءبارىمىزدىڭ بايقايتىنىمىز شىندىق. سول ساتتە باياعى بيازى بولمىس, جاعاسى اقجايلاۋ اقجاۋلىقتىلار ەسكە تۇسەدى. ول زاماندا ايەل زاتىنىڭ بارلىعى سىرماق سىرىپ, قۇراق قۇرايتىن ەدى.
ۇلبولعان احمەتقاليقىزى سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىقسا دا ءىس-قيمىلى شيراق, ءجۇرىس-تۇرىسى تىڭ. ءالى كۇنگە قولىنان ينە-ءجىبىن تاستاماي كەلەدى. سەنىمدى سەرىگى تىگىن ماشيناسىن اينالدىرۋىن توقتاتقان ەمەس. كەيۋانا بار قاجىر-قايراتىن قازاقتىڭ ويۋلى كورپەسىن قۇراۋعا ارناعان. وسى ۋاقىتقا دەيىن 100-گە جۋىق قۇراق كورپە قۇراعان. بۇيىمدارىنىڭ ءبىرازىن مۇحيت اسىرىپ, كاناداداعى قازاق اعايىندارعا سىيلاپ ۇلگەرىپتى.
كورشىمەن دە تاتۋ-ءتاتتى, بىلگەنىن ايتىپ, اعايىننىڭ باسىن ءجيى قوسىپ وتىرادى. اۋىل حالقى باتاسىن, قۇراق كورپەسىن الۋعا اسىق. مۇنى بىزگە قۇداي قوسقان كورشىسى مايا شيباەۆا ايتىپ بەردى.
– اپامىز – وتە جومارت, قولى اشىق كىسى. ەشكىمنىڭ كوڭىلىن قالدىرمايدى. ءاردايىم ءوزى تىككەن بۇيىمداردى كورشى-قولاڭعا سىيلاپ جۇرەدى. ناعىز ونەرلى ادام. ونىڭ جاساعان دۇنيەسىنە قىزىقپايتىن ادام جوق شىعار. قولىم بوس ۋاقىتتا ۇلبولعان احمەتقاليقىزىنا كەلىپ كومەكتەسىپ تۇرامىن. ونىڭ شارشاپ, باستاعان ىسىنەن جالىعىپ, قالدىرىپ كەتكەنىن كورگەن ەمەسپىن. تاباندىلىعىنا قايرانمىن, دەيدى م.شيباەۆا.
– اجەم وتە ىسمەر جان ەدى. ون ساۋساعىنان ونەر تامعان دەسەم, قاتەلەسپەگەنىم. ۋاقىتىن بوس وتكىزبەيتىن. باققان قويىنىڭ ءجۇنىن قىرقىپ, سۇرىپتاپ, جۋىپ, ءتۇتىپ, كيىز باسىپ, تەرىسىن يلەپ, ىشىك, بەشپەنت, قولعاپ تىگەتىن. ونىسىن اۋىلدىڭ قىز-كەلىنشەكتەرىنە ۇيرەتەتىن. ول كىسىنىڭ قازانعا ەرمەن, ەشكىنىڭ مايىن, تاعى دا باسقا ءبىر زاتتاردى قوسىپ سابىن قايناتقانىن كوردىم. قولىنان شىققان بۇيىمدارىنىڭ بارلىعىن مايدانعا جىبەرەتىن. انام دا قولونەردەن حابارسىز جان ەمەس ەدى. قۇراق قۇرادى, توقىما توقىدى. بۇگىندە مەنىڭ ويۋ ويىپ, كورپە تىگىپ جۇرگەنىم انام مەن اجەمنەن دارىعان قاسيەت بولار, دەيدى تىگىنشى اجە.
اۋەلدە باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى بولۋدى ارمانداعان ۇلبولعان احمەتقاليقىزى ءبىلىم الۋعا جاركەنتتەگى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە قۇجات تاپسىرعانىمەن, وقۋعا تۇسە المايدى. سونداعى بار سەبەپ, 10-سىنىپتى قازاقشا تامامداعاندىعى كەدەرگى بولعان. كەيىننەن ماسكەۋدەگى پلەحانوۆ ينستيتۋتىنا تاماق ونەركاسىبى ماماندىعى بويىنشا وقۋعا قابىلدانادى, ارتىنشا سامارقاننان كۇندىزگى بولىمگە وقۋعا شاقىرتۋ الادى. اسپاز بولۋ تاعدىرىنا جازىلعانىمەن, ۇستاز بولۋ بۇيىرماعانى كەيۋانانى ءالى دە مازالايتىنىن اڭگىمە بارىسىندا اڭعاردىق.
كەيىپكەرىمىز 1957 جىلى تيمۋر قالجانوۆ ەسىمدى ازاماتقا تۇرمىسقا شىعادى. شاڭىراقتا جاسكەن اتتى ۇل دۇنيەگە كەلەدى. شاحتاداعى جارىلىس سالدارىنان ومىرلىك سىڭارىنان ايىرىلادى. كەيىن ۇلبولعان تۋىس-تۋعانداردىڭ شەشىمىمەن امەڭگەرلىكپەن كۇيەۋىنىڭ اعايىن ءىنىسى كەڭەسكە تۇرمىسقا شىعادى. ەلۋ جىل ءبىر وتاۋدىڭ ءتۇتىنىن تۇتەتىپ, ەكى قىز تاربيەلەپ وسىرەدى. مۇنىڭ ءبارى ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە اۋىرتپالىعى سانالى جانعا ايتارلىقتاي سالماق تۇسىرەرى اقيقات.
ءارتۇرلى مەكەمەدە اسپاز بولىپ قىزمەت ىستەگەن ۇلبولعان احمەتقاليقىزى زەينەتكە شىققان سوڭ اجەسى ۇيرەتكەن تىگىنشىلىك ونەردى قولعا الىپ, قايتا جانداندىرادى. الاشا توقىپ, كيىز باسپاسا دا استارىنا قوي, تۇيە ءجۇنىن, اق ماقتا تارتىپ, جامىلاتىن كورپە, تازا پ ۇلىشتەن ويۋلاپ ءتور كورپە, جاستىق تىگۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. بۇل كۇنى ىسمەر جاساعان بۇيىمدارعا سۇرانىس ارتقان.
قاريا قازىرگى جاستار تىگىنشىلىك ونەردى ۇيرەنبەي, بىلمەي كەتە مە دەپ الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى. ءتول ونەردى ۇمىتۋعا, قاجەتسىز دەپ تاستاي سالۋعا بولمايدى دەپ بايەكتەنەدى. قۇراق قۇراۋدىڭ قىر-سىرىن بىلگىسى كەلەتىن, ونىمەن اينالىسۋدى كوزدەپ جۇرگەن جاندار بولسا, ولارعا جول سىلتەپ, كومەكتەسۋگە ءاردايىم ەسىگى اشىق ەكەنىن ايتادى. ۇلبولعان اجە بار بىلگەنىن, ازدى-كوپ تاجىريبەسىن نەمەرەسى اياجانعا ايتىپ وتىرادى.
– اجەم – وتە جاقسى ادام. ەسىمدى بىلگەلى ول تىگىن تىگۋمەن اينالىسىپ ءجۇر. كەيىنگى كەزدەرى اجەمنىڭ قۇراق كورپەلەرىنە تاپسىرىس بەرۋ وتە جيىلەپ كەتتى. ول ۇلگەرمەي جاتقان كەزدەرى بازارعا بارىپ كەرەكتى زاتتارىن ءوزىم اكەلىپ تۇرامىن. كوبىنە ءارتۇرلى ماتالار قاجەت بولادى. اجەمنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ ءبىراز دۇنيەنى ۇيرەنىپ الدىم, دەيدى نەمەرەسى.
قازاق «جاس كەزىمدە بەينەت بەر, قارتايعاندا زەينەت بەر» دەيتىنى وسىدان بولار بالكي؟ تۇرمىستىڭ اۋىر ازابىن ارقالاعانىمەن, الدا اتار ارايلى تاڭ بارىن توسقان ابزالىراق دەگىڭ-اق كەلەدى. ۇلبولعان اجە – قازىر بەس نەمەرەسىنىڭ تىلەۋىن تىلەپ وتىرعان باقىتتى جان. سول باقىتى باياندى بولعاي!
جەتىسۋ وبلىسى
