سونىڭ ايعاعى رەتىندە «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات» تۋرالى زاڭ جوباسىنا جەڭىلدىك ەنگىزىلۋىنىڭ ءوزى بۇل ءىستىڭ بۇعان دەيىن باستالعانىن كورسەتىپ وتىر. بۇل وراساڭ زور الەۋەت. ەگەر زاڭ قابىلدانسا, وتاندىق كومپانيالار ەلىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن نەمەسە عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن سەرىكتەستىك نەگىزىندە يننوۆاتسيالىق ءوندىرىس ورنىنا عىلىمي زەرتتەۋ ماقساتىندا قارجى قۇيسا, 100 پايىز سالىقتان بوساتىلادى. بۇل شىندىعىنا سايساق, وسى سالادا جۇمىس اتقارىپ جاتقان ءوندىرىس ورتالىقتارىن جىگەرلەندىرەدى. جوعارىداعى زاڭ جوباسىنا «ينفراقۇرىلىمدىق گرانتتاردىڭ ەنگىزىلۋى دە سالانى جانداندىرا تۇسەتىنى انىق.
ءاربىر زامان ۇرپاقتى, ۇلتتى, مەملەكەتتى, جالپى ادامزاتتى بەلگىلى كەزەڭدە سىناپ, ەلەكتەن وتكىزىپ وتىرادى. وسى ۇلى كۇرەستە جەڭىپ, ۋاقىت سىنىنان ابىرويمەن وتكەندەر عانا ماڭگى جاسايدى. دامىعان ەلدەر وركەندەۋ جولىنا ءبىلىم-عىلىم ارقىلى كەلگەنى ايان. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم ديناميكاسى يدەيالاردى زەرتتەيتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنا تىڭ باعىتتار بەرىپ جاتىر.
عىلىمي الەۋەت ء ححى عاسىردى عىلىم عاسىرى دەپ اتايدى. سوندىقتان ۇلت زيالىلارىنىڭ مىندەتى – بۇقاراعا عىلىمي جول كورسەتىپ, دۇرىس باعىتتاپ وتىرعاندا عانا باستاعان ءىسىمىز ىلگەرى جىلجيدى. ۇلتتىڭ رۋحىن جاڭعىرتۋ جولىندا جۇرگەن ۇرپاقتى, ازاماتتاردى قولداۋ تۇبىندە قازاقتىڭ رەنەسسانس داۋىرىنە, ياعني تۇبەگەيلى وزگەرىستەر زامانىنا اكەلەدى. ونى ءبىز سۇحبات اۋانىنىڭ رۋحاني دامۋ كەلبەتىندە كورىنىس تاپقانىنان كورىپ وتىرمىز.
ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ نۇكتەلەرىنە عالىمداردىڭ بارىنشا اتسالىسۋ كەرەكتىگى سۇرالىپ وتىر. قازاقستانداعى ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋ قوعامدى توپتاستىرۋعا جانە ەلدى ىشكى جانە سىرتقى قاۋىپتەردەن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەردى جانە بولاشاقتاعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋلارعا نەگىز جاسادى. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ باستى باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا 2029 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمدى ەكى ەسەگە ارتتىرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق ماقساتتى ايرىقشا اتاپ ءوتتى. بۇل ماقساتتا ينۆەستيتسيانىڭ ىقپالىن كۇرت ارتتىرۋ جانە ەكونوميكانى «جەدەلدەتۋ» ءۇشىن پەرسپەكتيۆالى جاڭا ءوسۋ نۇكتەلەرىن دۇرىس انىقتاۋ اسا ماڭىزدى. بۇل ۇكىمەت پەن عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ, شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىنە عىلىمي ساراپتامانى ەنگىزۋ ارقىلى عانا مۇمكىن بولماق. ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى ەلدىڭ بۇكىل حالقىنىڭ تابىسى مەن ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا اسەر ەتۋى ءۇشىن عالىمدار ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە جوعارى ەكونوميكالىق دامۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ينۆەستيتسيالىق ورتانىڭ جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسۋى قاجەت. عالىمداردىڭ وعان قاتىسۋى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ساپالى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپالىن تيگىزەتىنى انىق. دامىعان ەلدەردە ول ۇيىمداستىرىلعان جۇمىس.
عىلىم, ءبىلىم جاڭا قازاقستاننىڭ بەسىگى. ال باسەكەلەستىك دەگەنىمىز – عالىمداردىڭ تىڭ دۇنيە ويلاپ تابۋى.
وتكەن جىلى ءبىزدىڭ ينستيتۋت عالىمدارى بالقاشتاعى سەلەن ءونىمىن الۋدى وندىرىسكە قوستى. ەلىمىزدەگى كەن بايىتۋ كاسىپورىندارى, وسى ۋاقىتقا دەيىن شيكىزات فيلوسوفياسىمەن ءومىر ءسۇرىپ كەلدى. ينستيتۋت عالىمدارى وسى فيلوسوفياعا تىڭ وزگەرىس ەنگىزىپ, عىلىمدى وندىرىسكە قوسا وتىرىپ, ءوندىرىس وشاعىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا بولاتىنىن ويلاپ تاپتى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا قول جەتكەن تابىستارىمىزدى ودان ءارى دامىتاتىنىمىزعا سەنەمىن.
ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پراگماتيزم جانە ومىرگە شىنايى كوزقاراس قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ەڭبەك پەن ءونىمدى, ءبىلىم مەن شىعارماشىلىق ويلاۋدىڭ كۇشى تۋرالى كۋلتىن ناسيحاتتاۋ كەرەكتىگى تۋرالى ايتقان ويى بۇكىل قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى. عالىمدار جاستارعا جاڭا تۇرپاتتى ء بىلىم بەرۋگە, قاجەتتى داعدىلاردى مەڭگەرۋگە جانە وزىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا ىقپال ەتۋى كەرەك. ونسىز عىلىمي ورتا كەنجەلەپ قالادى.
مەملەكەت باسشىسى عىلىم وركەنيەتىن دامىتۋدىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە بيىل كورنەكتى عالىم جانە قازاق عىلىمىنىڭ بەلسەندى ۇيىمداستىرۋشىسى, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى قانىش ساتباەۆقا 125 تولاتىنىن اتاپ ءوتۋىنىڭ ءوزى بوستان-بوس ەمەس. قانىش ساتباەۆ زەرتتەۋلەرى عىلىمي سالادا تەرەڭ ءىز قالدىرىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن قاتار ەل ەكونوميكاسىنىڭ تۇتاس سەكتورىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەس قوستى. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىندە ساتباەۆ اتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەتاللۋرگيا جانە كەن بايىتۋ ينستيتۋتى قول جەتكەن جەتىستىكتەرگە توقمەيىلسىمەي, عىلىمي جۇمىستارىن ودان ءارى جەتىلدىرە بەرەتىن بولادى. ول ء ۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلار مەن مۇمكىندىكتەر جاسالىپ جاتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا عىلىمي سالاداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ, ونىڭ ىشىندە جەتەكشى عالىمداردىڭ تۇراقتى جانە لايىقتى ەڭبەكاقىسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن تىكەلەي قارجىلاندىرۋ بويىنشا بىرقاتار مىندەتتەر شەشىمىن تاۋىپ وتىر. دەمەك, قازاقستان عالىمدارى عىلىمدى قولداۋعا مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ ۇلعايۋىن بارىنشا قايتارىم اكەلەتىن ينۆەستيتسيا رەتىندە قابىلداۋى ءتيىس.
عالامدىق باسەكە جاعدايىندا ءبىز زاماناۋي تەحنولوگيالارى وركەندەگەن, جاساندى ينتەللەكت ەنگىزىلگەن وزىق ەلدەر مەن دامىعان قوعامعا قاراپ بوي كورسەتۋىمىز كەرەك. وسى ماقساتتا ەڭبەكقورلىق, ءبىلىم-عىلىمعا قۇلاش سەرمەۋ, پراگماتيزم, كاسىپقويلىق, ىسكەرلىك, باستاماشىلىق سياقتى قۇندىلىقتاردى تۇراقتى ۇستانعان مەملەكەتكە اينالۋعا ءتيىسپىز. سوڭعى ۋاقىتتا گەندىك ينجەنەريا مەن بيوتەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر ناتيجەسىندە تەككە اسەر ەتۋ ارقىلى ادامنىڭ تابيعي مازمۇنى وراساڭ زور جەتىلىپ, ويلاۋ قابىلەتى قازىرگىدەن كۇشەيە تۇسكەنىن كورسەتىپ وتىر. وسىعان ساي ادامدار ەندى جاساندى ينتەللەكتىمەن باسەكەگە تۇسپەك. مۇنىڭ ءوزى ادام مەن قاتار عىلىمدى جەتىلدىرۋگە الىپ كەلەتىنى ايقىن. دەمەك, ءححى عاسىر ادام ينتەللەكتىسىنىڭ دامۋ عاسىرى بولاتىنىن كورسەتىپ وتىر.
باعداۋلەت كەنجاليەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,
تەحنيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. قانىش ساتباەۆ اتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى, مەتاللۋرگيا جانە كەن بايىتۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى.
