سەناتورلار زاڭدى ماجىلىسكە قايتاردى
ەكىنشى وقىلىمدا تالقىلانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قويناۋىن پايدالانۋ جانە ەكولوگيا ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جەر قويناۋىن پايدالانۋ جانە ەكولوگيا سالالارىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە ارنالعان.
اتاپ ايتقاندا, پراكتيكالىق گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا جەدەل كوشۋدى, ساراپتاما مەرزىمدەرىن 8-12 ايعا قىسقارتۋدى, اكىمشىلىك شىعىنداردى 2 ەسەدەن استام جويۋدى, سونىمەن بىرگە جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋدى كوزدەيدى. سەناتورلار زاڭ نورمالارىن تالقىلاي كەلە, ونى كونتسەپتۋالدى تۇردە ماقۇلداپ, بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى.
دەپۋتاتتار ۇسىنعان وزگەرىستەر جەر قويناۋىن زەرتتەۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ەسەپتەردى تەكسەرۋ راسىمدەرى بويىنشا حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋىنە قاتىستى بولدى. سونداي-اق ەسەپتە جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى مالىمەتتەردى جاسىرعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە قاتىستى وزگەرىستەر دە قاراستىرىلعان. «وزگەرىستەر زاڭنىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. اتاپ ايتقاندا, زاڭدا جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى جاقسارتۋعا, وسى باعىتتاعى ساياساتتىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان نورمالار بار. الداعى ۋاقىتتا بۇل زاڭ ەلىمىزدە جەر قويناۋىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
تالقىلاۋ ناتيجەسىندە, سەنات دەپۋتاتتارى قۇجاتتى ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
جەردىڭ 75 پايىزىنىڭ توزىعى جەتكەن
پالاتا وتىرىسى كەزىندە سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ماسەلەن, سەناتور زاكيرجان كۋزيەۆ ەلىمىزدەگى توپىراقتىڭ توزىپ كەتكەنى تۋرالى ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن توپىراقتىڭ جاي-كۇيى اسا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ول توپىراق ساپاسىنىڭ قازىرگى جاعدايى تۋرالى ايتا كەلىپ, دەگراداتسيانىڭ نەگىزگى فاكتورلارى رەتىندە دەفلياتسيانى, سۋ ەروزياسىن, تۇزدانۋدى جانە گۋمۋستىڭ تومەندەۋىنە توقتالدى. مۇنىڭ ءبارى جەردىڭ قۇنارلىلىعىنا قامقورلىقتىڭ جوقتىعىنىڭ سالدارىنان بولىپ وتىر.
«اگروتەحنولوگيانىڭ بۇزىلۋى, ەگىنشىلىك مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى جانە تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىلىمىنىڭ ناشارلىعىنا بايلانىستى جاعداي كۇردەلەنىپ بارادى. وسىنىڭ ءبارى جەردىڭ توزۋ پروبلەماسىن كورسەتىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ بۇكىل اۋماعىنىڭ 75 پايىزدان استامى توزىعى جەتكەن جەر بولىپ سانالادى. سالىستىرمالى تۇردە قالعان 25 پايىزى قۇنارلى توپىراق اەروگەندىك اسەرگە توزىمدىلىك دارەجەسىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى گەنەتيكالىق انىقتالعان قاسيەتىن جوعالتۋ قاۋپى بار», دەدى سەناتور.
زاكيرجان كۋزيەۆ ەلىمىز بۇگىندە جايىلىمدىق جەر كولەمى بويىنشا الەمدە بەسىنشى ورىندا تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن دەپۋتات تاراپىنان تىڭايتقىشتاردى دۇرىس قولدانباۋ توپىراقتىڭ ازىپ-توزۋ جىلدامدىعىن ارتتىرادى جانە جايىلىم ونىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە اكەپ سوعاتىنى ايتىلدى.
«وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە توپىراقتانۋ عىلىمى نازاردان تىس قالىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ باسقا ەلدەردەن ايىرماشىلىعى – وسى ۋاقىتقا دەيىن توپىراقتىڭ انىقتاماسى, ونىڭ قۇنارلىلىق جاعدايى مۇلدە رەتتەلمەگەن. وسىعان بايلانىستى «توپىراقتى قورعاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ, سونداي-اق 2025-2035 جىلدار كەزەڭىنە ارنالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق يگىلىگى رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ توپىراق قۇنارلىلىعىن ساقتاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ» ۇزاقمەرزىمدى مەملەكەتتىك عىلىمي ماقساتتاعى باعدارلاما قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر», دەدى ز.كۋزيەۆ.
كووپەراتيۆتەردىڭ تولەم قابىلەتى تومەن
سەناتور جانبولات جورگەنباەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىنىڭ پروبلەمالارى تۋرالى ماسەلە كوتەردى. وتاندىق اگرارشىلار اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 3 284 كووپەراتيۆ قۇرعان بولاتىن. الايدا ءىس جۇزىندە بۇل بىرلەستىكتەردىڭ 60 پايىزى تولەمگە قابىلەتسىز نەمەسە ارەكەتسىز تۇرعان بولىپ شىقتى. سەناتور جانبولات جورگەنباەۆ ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا وسى ماسەلەنى كوتەردى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, باستاپقى كاپيتالدىڭ بولماۋى – كووپەراتيۆتەردىڭ نەگىزگى پروبلەماسى. ياعني «اۋەلى نەسيە الىپ, سودان كەيىن كووپەراتيۆكە كىرۋ» پايىمداۋى جۇمىس ىستەمەيدى. دەپۋتات بيىل «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا 400 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى قۇرىلعانىن ايتا كەلىپ, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن 100 ميلليارد تەڭگە بولىنگەنىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» 543 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆىنە تاعى قوسىمشا 370 ميلليارد تەڭگە ءبولدى. الايدا سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى 268 000 فەرما مەن 1,5 ميلليوننان استام جەكە قوسالقى شارۋا قوجالىعى ءالى كۇنگە دەيىن اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆىنىڭ قىزمەتىنە قوسىلماي وتىر.
«وسى اتالعان قۇرىلىمدار اراسىندا ىرىلەندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستىڭ ءالسىز ءجۇرىپ جاتقانىن كورسەتەدى. بىرىنشىدەن, ناسيحاتتاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلمەيدى جانە «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ مۇمكىندىكتەرى تولىق اشىلماعان. ەكىنشىدەن, جەر قاتىناستارىن رەتتەۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تولىق قاراستىرىلماعان. ۇشىنشىدەن, كووپەراتيۆ پەن ونىڭ مۇشەلەرى ءۇشىن سالىق سالۋ ماسەلەلەرى تولىق رەتتەلمەگەن. تورتىنشىدەن, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ ءونىمدى ساقتاۋعا ارنالعان قويمالاردىڭ جوقتىعى, وڭىرلەردە ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىقتاردىڭ شەشىلمەگەندىگى دە پروبلەما بولىپ وتىر», دەپ اتاپ ءوتتى دەپۋتات.
سەناتور وسى ايتىلعانداردى تۇجىرىمداي وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتىنە بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى. «اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىن دامىتۋ جۇمىستارىن جۇيەلەندىرۋ ءۇشىن ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قۇرىلۋعا ءتيىس. وسىعان بايلانىستى «اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى تۋرالى» زاڭىنا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار سالىق زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ اياسىندا كووپەراتيۆكە, ونىڭ مۇشەلەرىنە قوسارلانعان سالىق سالۋدى الىپ تاستاۋدى قاراستىرۋ كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىنىڭ كولىك شىعىستارىن سۋبسيديالاۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى قاراستىرۋ ماڭىزدى», دەدى سەناتور.
