جاڭا وقۋ جىلىنىڭ جاڭا سيپاتى

ءيا, كۇز ءتۇسىپ, تاعى ءبىر جاڭا وقۋ جىلى باستالدى. جاڭا وقۋ جىلىنىڭ جاڭالىعى قانداي؟ ءبىلىم مەرەكەسى كۇنىنە وراي وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كوردىك. سونىمەن...

مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن ءبىلىم

ەلىمىزدەگى مەكتەپكە دەيىنگى تار­بيە مەن وقىتۋ سالاسىنا تىكەلەي جاۋاپ­تى ۇيىم بار. بۇل – وقۋ-اعارتۋ مينيس­ترلىگىنە قاراستى بالالاردى ەرتە دامىتۋ ينستيتۋتى. وسى ۇيىمنىڭ باسشىسى مانارا اداموۆانىڭ بىزگە بەرگەن دەرەگى بويىنشا, قازىرگى تاڭدا 1 ملن-نان اسا با­لا بالاباقشالاردا تار­بيەلەنىپ جاتىر. ونىڭ 68,9 پايىزى قازاق تىلىندە ءبىلىم الادى. ال وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىندەگى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ دەپار­تامەنتىنىڭ ديرەكتورى نا­تاليا جۇمادىلداەۆا قىزىل­وردا قالاسىندا وتكەن تامىز كەڭەسىنىڭ سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە: «پرەزيدەنتتىڭ سايلا­ۋالدى باعدارلاماسىندا بەل­گى­لەنگەن ساپالى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مىندەتتەر ء«بىلىمدى ۇلت» ساپالى ءبىلىم بەرۋ» ۇلت­تىق جوباسىندا جانە 2029 جىلعا دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدى دا­مىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسىندا ايقىندالعان», دەدى. ءارى الداعى جىل­دار­عا جوسپارلانعان مىن­دەتتەردىڭ ماڭىز­دىسى رەتىندە مىنالاردى اتاپ كورسەتتى: 2-6 جاس­تاعى بالالاردى ساپالى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەلەۋ جانە وقىتۋمەن قامتۋ, پەداگوگتەردى دايارلاۋ ساپاسىن كوتە­رۋ, مامان­داردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, تار­بيەشىلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن كو­بەي­تۋ, ۇزدىك پەداگوگيكالىق تا­جىريبەنى جيناقتاۋ جانە تاراتۋ.

ورتا ءبىلىم بەرۋ

ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى­نىڭ بۇل باعىتىنا كەلسەك, كەيىنگى اپتادا كوپ ايتىلعان جاڭالىقتىڭ ءبىرى – وقۋ جى­لىنىڭ بۇرىن­عىداي 25 مامىردا اياقتا­لاتىنى بولسا كەرەك. قايتا جازباق نيەتىمىز جوق, تەك وسى رەتتە اتا-انالار مەن پەدا­گوگ­تەر ارا­سىندا «قايتادان 6 كۇن­­­­دىك وقۋ اپتاسى­نا كوشەمىز بە؟» دەگەن ورىندى سۇراق تۋىنداپ جاتىر. بۇل ساۋالعا وقۋ-اعارتۋ مي­نيسترلىگى ورتا ءبى­لىم كوميتەتىنىڭ تور­اعاسى قانىبەك جۇما­شەۆ جاۋاپ بەردى.

– وقۋ جىلىنىڭ ۇزاقتىعى بۇرىنعى قالپىنا كەلۋىنە بايلانىستى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولمايدى. جۇمىس اپتاسىنىڭ ۇزاقتىعى بەس كۇن بولىپ قالادى. مەكتەپ­تەر ءمينيستردىڭ 2020 جىلعى 21 ساۋىردەگى №153 بۇيرىعىن باسشىلىققا الۋعا ءتيىس. بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى بۇرىنعىداي شتاتتىق تارتىپتە جۇمىس ىستەيدى. ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ اكىمشىلىگى ساباق كەستەسىن, كۇنتىزبەلىك جوسپارلارىن جانە ساعاتتاردى بولۋدە ادەتتەگىدەي وزدەرى جاۋاپتى. قازىرگى ۋاقىتتا وقۋ جىلىنىڭ ۇزاقتىعى تۋرالى بۇيرىق كەلىسۋگە جولداندى. الدا بەكىتىلەدى. وسى بۇيرىقتا 34 اپتالىق وقۋ جىلى 1 قىركۇيەكتەن باس­تالىپ, 25 مامىردا اياقتالاتىنى ناقتى كورسەتىلگەن, – دەدى ول.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمە­تىن­شە, مۇعالىمدەردى الداعى ۋاقىتتا جۇمىسقا ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكتەر قو­رى ارقىلى قابىلداۋ جۇيەسىن تولى­عى­مەن اۆتوماتتاندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل مۇعالىم ىسىنە ەڭ جاقسى, ەڭ مىقتى, جاۋاپتى مامانداردى تارتۋ ءۇشىن جاسالاتىن جانە مەكتەپتەردە جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزىندەگى سىبايلاس جەمقورلىقتى بارىنشا جويۋعا باعىتتالعان ءتيىستى جاعداي­لاردىڭ ءبىرى بولماق.

وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ جاڭا وقۋ جىلىنداعى جاڭالىقتار مەن مىندەتتەر جايلى ايتىلعان ءداستۇرلى پە­دا­­گوگ­­تەر كونفەرەنتسياسىنداعى سوزىندە ور­تا بىلىمگە قاتىستى دا ءبىرشاما وي ايتتى.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­لا­رىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ينفراقۇ­رى­لىمدى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر, ءارى قاراي دا جالعاسادى. ايتالىق, بيىل 12 اپاتتى جانە 29 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتى قىسقارتۋ ءۇشىن 132 مىڭ ورىندىق 154 مەكتەپ سالىنادى. ال كەلەسى جىلى «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا 461 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان تاعى 217 مەكتەپ ىسكە قوسىلادى. اۋداندىق جانە اۋىلدىق مەكتەپتەردى جاڭعىرتۋ بويىنشا جۇمىستار قارقىندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مىسالى, بىلتىر 1 003 مەكتەپ سالىنسا, بيىل 1 000 وقۋ وردا­سى جاڭعىرتىلماق. ەگەر 2022 جى­لى مەك­تەپتەرگە 1 200-دەن استام فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, STEM پاندىك كابينەت­تەرى جاساقتالسا, بيىل 1 700 كابينەت جاب­دىق­تالادى. وسى جىلدان باستاپ مينيس­تر­لىك بارلىق ءوڭىردىڭ اكىمدەرىمەن مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالا­رىن جانە باسقا دا ستراتەگيالىق باع­دار­­لاما­لىق قۇجاتتاردى ناقتى ىسكە اسىرۋعا باعىت­تالعان وڭىرلەردى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتالارىن جاساستى, – دەدى مينيستر.

سالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعان­دا, جاڭا وقۋ جىلىندا رەس­پۋب­ليكا بويىنشا 2,9 ملن بالانى (81,1%) قو­سىمشا بىلىممەن قامتۋ جوس­پار­لان­عان. وسىعان وراي بيىل استا­نا قالا­سىندا جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبى­نەن «Sana» جاڭا بۋىن ورتالىعى (يننو­ۆاتسيالىق ورتالىق) اشىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋگە پايدالانىلاتىن عيماراتتاردا قۇرىلىس جۇرگىزىلىپ, قوستاناي, ماڭعىستاۋ, پاۆ­لودار وبلىستارىندا جانە الماتى, شىم­كەنت قا­لالارىندا 6 وقۋشىلار سارايى سالىنىپ جاتىر.

– بيىل العاش رەت مەكتەپتەگى تاربيە باعدارلاماسىنا قورعانىس, ىشكى ىستەر, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرىنىڭ وقۋ دارىستەرى ەنگىزىلەدى. اتالعان كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى ءوز تاجىري­بەلەرىمەن بولىسەدى. ءبىز وقۋ ساۋات­تى­لىعىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە, «وقۋعا قۇشتار مەكتەپ» جوباسى اياسىندا كىتاپ ارقىلى تاربيەلەۋگە كوپ كوڭىل بولەمىز. قازىر ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى كوركەم ادەبيەت قورى 3,7 ملن داناعا ۇلعايدى, – دەدى ع.بەيسەمباەۆ.

كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمە­تىنە سۇيەنسەك, بىلتىرعى وقۋ جىلىندا 517,3 مىڭ جاس 772 كوللەدجدە وقىدى. مەم­لەكەتتىك تاپسىرىستىڭ 60%-ى تەح­ني­كا­لىق ماماندىقتارعا (مەتاللۋر­گيا, ماشينا جاساۋ, IT, قۇرىلىس, كولىك جانە ت.ب.) قايتا باعدارلانعان. ەكى جىل قاتارىنان جۇمىسقا ورنالاسۋ مىن­­دەتتەمەسىمەن, ماقساتتى تاپسىرىس بويىنشا 10 مىڭ ستۋدەنت وقۋعا قا­بىلدانىپ كەلەدى. كوللەدجدەر اكا­دە­ميا­لىق دەربەستىك اياسىندا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن, باسە­كەگە قابىلەتتى مامانداردى دايارلاۋ ءۇشىن وقىتۋ مەرزىمدەرىن بەكىتە الادى. ستۋدەنتتەرگە ەڭبەك نارىعىنا شىعۋ ءۇشىن 3 بىلىكتىلىككە دەيىن الۋعا مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىر.

ال مينيستر ع.بەيسەمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ينجەنەرلىك-پەداگوگيكالىق قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ ماقسا­تىن­دا باسشىلارعا جانە ولاردىڭ ورىن­باسار­لارىنا بىلىكتىلىك ساناتى ءۇشىن لاۋا­زىمدىق جالاقىنى 30%-دان 100%-عا دەيىن كوتەرۋ كوزدەلگەن. الداعى وقۋ جىلىندا كوللەدجدەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتۋ جۇمىستارى جالعاسادى. كاسىپ­ورىنداردىڭ كوللەدج­دەرگە قام­قور­لىعى شەڭبەرىندە 498 كا­سىپ­ورىن كادرلاردى دايارلاۋعا, كول­لەد­ج­دەردى باس­قارۋعا, زەرتحانالىق جابدىقتارمەن جابدىقتاۋعا, ستۋدەنت­­تەردى وندىرىستىك پراكتيكاعا, ال پەدا­گوگ­تەردى تاعىلىم­داماعا قابىلداۋعا قاتى­سۋ ءۇشىن 410 كوللەدج­بەن شارتقا, مەموراندۋمعا قول قويدى. 547 قامقورشىلىق جانە 693 ين­دۋستريالىق كەڭەستىڭ جۇمىس ىستەۋى كوللەدجدەردى باسقارۋ جانە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ ۇدەرىسىنە قا­تىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كوللەدج ستۋ­دەنت­­تەرىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا بيىل­­عى قىركۇيەكتەن باستاپ ستيپەنديانى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەكى ەسە ۇلعايتۋ كوزدەلگەن.

جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم

جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنت­تەرى, وقىتۋ­شىلارى, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلى­مي ينستيتۋتتارداعى عالىمدار, زەرتتەۋ­شىلەر ءۇشىن دە جاڭا اكادەميالىق جىل باستالدى. ال جوعارى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك كەلەسى اكا­دە­ميالىق وقۋ جىلىنان باستاپ ەل ۋنيۆەرسيتەت­تەرىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە جاساندى ينتەللەكت ساۋاتتىلىعى كۋرسى وتكىزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.

– جاقىندا امەريكاداعى IBM (اقپا­رات­تىق تەحنولوگيالار) كومپانياسى ەڭبەك نارىعىنا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ اسەرىن زەرتتەپ, ۇلكەن قورىتىندى ەسەبىن جاريالادى. سول زەرتتەۋدىڭ ەسەبىنە سۇيەنسەك, جاساندى ينتەللەكت سالاسىن يگەرگەندەر بولاشاقتا ونى ۇيرەنگىسى كەلمەگەن, مەڭگەرمەگەن مامانداردىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى ورنىن الىپ قويا­دى. سوندىقتان ءبىز «Google» كومپانيا­سىمەن بىرلەسىپ, جاساندى ينتەللەكت ساۋاتتىلىعى كۋرسىن پىسىقتاپ جاتىر­مىز. الداعى ايدىڭ سوڭىندا نيۋ-يورك­كە بارىپ, كەلىسىمشارتقا قول قويامىز. كەلەسى وقۋ جىلىنان باستاپ مۇمكىن كەلەسى كۇنتىزبەلىك جىلدىڭ ىشىندە وسى جۇمىستى اياقتاساق, بۇكىل جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە مىندەتتى تۇردە جاساندى ينتەللەكت ساۋاتتىلىعى كۋرسى بەرىلەدى, – دەدى س.نۇربەك.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ بايانداۋىن­شا, پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن 4 شە­تەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيليالى اشىل­دى. وسى جىلى تاعى ەكى فيليال اشىل­ماق. ەندىگى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىق جوعا­رى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىگىنە بايلانىستى بولىپ تۇر. س.نۇربەكىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى, الەمدەگى بالا تۋ كورسەتكىشى جىل سايىن قارقىندى ءوسىپ كەلەدى. بۇل بولاشاقتا جوعارى بىلىمگە سۇرانىستى ارتتىراتىنى ءسوزسىز, ال گرانت بارىنە بىر­دەي جەتە بەرمەيدى. گرانت سانىن جىل سايىن ارتتىرا بەرۋدى مەملەكەتتىڭ بيۋد­جەتى كوتەرمەيدى. سول سەبەپتى كەلەسى جىل­دان باستاپ «كەلەشەك» بىرىڭعاي جيناق­تاۋشى جۇيەسى ىسكە قوسىلادى.

– 1 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتى, قازىرگى كورسەتكىشپەن 3 450 تەڭگەنى اي سايىن وتباسى, ياعني اتا-انالار وسى جيناقتاۋشى جۇيەگە سالىپ تۇرسا, وعان مەملەكەتتىك سىياقىلار بەرىلىپ, بالا 17-18 جاسقا جەت­كەندە 7,5 ملن تەڭگە جيناقتاۋعا بو­لا­دى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە وزدەرىڭىز بىلە­تىن­دەي, پرەزيدەنتىمىز ۇلتتىق قور­دان ءار بالاعا شوت اشىپ, كامەلەتتىك جاسقا دەيىن قارجى قۇيىپ وتىرۋدى تاپ­سىر­عان. ءسويتىپ, وسى ەكى قايناردان جي­نال­عان اقشا بالانىڭ جوعارى ءبىلىم الۋى­نا جەتكىلىكتى بولادى. بۇل – وتە ۇلكەن رەفورما. وسىنى كەلەسى جىلدان بىرتىن­دەپ باستايمىز. مۇنداي جۇيە اتا-انا­لار­عا مەملەكەتتەن كەپىلدەندىرىلگەن سەنىم­دى شوت اشۋعا, قوعامدا بالانىڭ بولاشاعىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاسايدى, – دەدى س.نۇربەك.

ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, ەلىمىزدە جاڭا ءبىر ۋنيۆەرسيتەت اشۋ تۋرالى ۇكى­مەتتىڭ قاۋلىسى شىقتى. جاقىندا ۆەدومستۆو وكىلدەرى كاناداعا بارىپ قايتقان ەدى. بىرنەشە كانادالىق جوعارى وقۋ ورنى قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. مىقتى كونسورتسيۋم قۇرىلىپ, ناتيجەسىندە ۇلىتاۋدا جاڭا ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەت اشىلاتىن بولدى.

– وسىعان دەيىن «Coursera» پلاتفورماسىنا كىرۋگە مۇمكىندىك الدىق. ەندى وسى پلاتفورمامەن جۇمىستىڭ ەكىنشى دەڭگەيىنە وتەمىز. جاڭا جىلدان باستاپ ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلىق قۇرامى ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى. ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتىك عىلىمدى دامىتۋعا مەيلىنشە كۇش سالۋى­مىز كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جىلىنا 500 جاس عالىمدى شەتەلدىڭ ۇزدىك عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارىندا تاعىلىمدامادان وتكىزۋ جوسپارلانعان. بىراق اتالعان جۇمىس ءالى دە باياۋ. سوندىقتان رەكتورلاردان وسى اكادەميالىق وقۋ جىلىندا ما­مان­داردى ۇستاماي, كوبىرەك جىبەرۋدى سۇ­راي­مىز. جاقسى مامانعا بايلاۋلى ەكەندەرىڭىزدى بىلەمىز, تۇسىنەمىز. الاي­دا ولار بۇرىنعىدان كوبىرەك ءبىلىم مەن تاجىريبە جيناپ كەلۋى ءۇشىن از ۋاقىت­قا جىبەرۋگە دە ءتيىسپىز. ايتپاقشى, وسى وقۋ جىلى عالىمداردى قولداۋ­دىڭ الەۋمەتتىك پاكەتى ۇيىمداستى­رىلا­دى. بۇعان قاتىستى قارجىلىق ماسە­لە­لەر شەشىلىپ, كەلىسىلدى. الدا تولى­عىراق ايتامىز, – دەدى سالا باسشىسى.