قوناقتار اۋەلى كوكسۋ اۋدانىنا قاراستى جارلىوزەك اۋىلىنداعى «بالپىق» جشس اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمىمەن تانىستى. 1998 جىلى قۇرىلعان سەرىكتەستىك بۇگىندە بيداي, جۇگەرى, قىزىلشا, كوپجىلدىق ءشوپ وسىرۋمەن اينالىسادى, جەكە مال شارۋاشىلىعى بار. جشس باسشىسى ايدىن ادەتبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىندا جارلىوزەك اۋىلىنىڭ 70 تۇرعىنى تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى, بىراق قوسىمشا ماۋسىمدىق جۇمىس ورىندارى دا بار. كوكتەم مەن كۇزدە اۋىل شارۋاشىلىق قۇرىلىمىندا 140 ادامعا دەيىن جۇمىس ىستەيدى. ەڭبەككەرلەر ءبىر جۇمىس كۇنىنە 7,5 مىڭ تەڭگە ەسەبى بويىنشا جالاقى الادى, ال ايىنا ورتاشا جالاقىسى 140 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
جۇمىسكەرلەردىڭ وزدەرى جۇمىس بەرۋشىمەن قارىم-قاتىناسىنا كوڭىلى تولاتىنىن, بىراق ولاردى الەۋمەتتىك ارىپتەستىك اياسىندا نىعايتۋ ماقساتىندا كاسىپوداق قۇرۋدى ۇيعارىپ, جۇمىس بەرۋشى بۇل شەشىمدى قولداعانىن ايتادى.
ء«بىز الدىمىزعا وبلىس قاجەتتىلىكتەرىنىڭ باسىم بولىگىن ەكولوگيالىق تازا ورگانيكالىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مىندەتىن قويدىق. ۇجىممەن قارىم-قاتىناستا ەش قيىندىق جوق, دەگەنمەن جۇمىسكەرلەردىڭ كاسىپوداق قۇرۋ تۋرالى شەشىمىن قولدايمىن», دەدى ا.ادەتبەكوۆ.
ەڭبەك ۇجىمىمەن تىلدەسكەن قركف توراعاسى ساتىبالدى داۋلەتالين «بالپىق» جشس جۇمىسكەرلەرىنىڭ باستاۋىش كاسىپوداق ۇيىمىن قۇرۋ باستاماسىن قولدادى.
«كاسىپوداق – بۇل ادامداردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتىنداعى ءوزىن-ءوزى ۇيىمداستىرۋى. جۇمىس بەرۋشى مەن كاسىپوداق ارىپتەستەر بولىپ سانالادى جانە بۇكىل كاسىپورىننىڭ تابىستى بولۋى ولاردىڭ سىندارلى ءوزارا ارەكەتتەستىگىنە بايلانىستى. اۋىلداعى ەڭبەك قاتىناستارىن بىرلەسىپ دامىتۋ قاجەت. ەڭبەك ەتۋ قۇقىعى – ءاربىر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى. كاسىپوداق قۇرۋ ارقىلى ءسىز الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ءوزىڭىزدىڭ ەڭبەك ەتۋ قۇقىعىڭىز ءۇشىن, ءوز ۇجىمىڭىزدىڭ, تۇتاستاي العاندا بۇكىل كاسىپورىننىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى الاسىز. ويتكەنى ادىلەتتى قازاقستاننىڭ قۇرىلىسى ونىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىستى», دەدى س.داۋلەتالين.
«بالپىق» جشس باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن ودان ءارى دامىتۋدى تىلگە تيەك ەتىپ, جالپى وبلىس بويىنشا اۋىلدا جۇمىسكەرلەر تاپشى ەكەنىن قىنجىلا ايتتى. اۋىلدىق كاسىپكەر مەحانيزاتورلار, كومباينشىلار, مالشىلار جالاقىسىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە تومەن بولۋىن باستى سەبەپتەردىڭ ءبىرى رەتىندە اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىندا تەحنيكامەن جۇمىس ىستەيتىن ماماندار جوق. مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, ا.ادەتبەكوۆ قركف توراعاسىنا اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىن سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسىن قايتا قاراۋعا جاردەمدەسۋدى ءوتىنىپ, مەملەكەتتىك كومەك كورسەتۋ باعدارلاماسىنا اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى قورىنىڭ شىعىندارىن قوسۋدى ۇسىندى.
ودان كەيىن كاسىپوداق توراعاسى تالدىقورعان قالاسىنداعى ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحانادا بولدى. س.داۋلەتالينمەن وبلىس ورتالىعىندا وتكەن كەزدەسۋگە وبلىس اۋداندارىنان كىتاپحاناشىلار, باستاۋىش كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ توراعالارى, مادەنيەت سالاسىنداعى الەۋمەتتىك ارىپتەستەر كەلدى.
مادەنيەت, اقپارات جانە سپورت قىزمەتكەرلەرى سالالىق كاسىپوداعىنىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ جەتەكشىسى ساۋلە احماديەۆانىڭ ايتۋىنشا, جەتىسۋ وڭىرىندە 147 كىتاپحانا بار, وندا 399 ادام ەڭبەك ەتەدى. كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ نەگىزگى پروبلەمالارى – جالاقىنىڭ تومەندىگى, سۋبسيديالانعان تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنىڭ جوقتىعى, بىلىكتى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, كاسىبي اتتەستاتتاۋ ماسەلەلەرى.
«كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىن اتتەستاتتاۋ ءۇش جىل سايىن وتكىزىلەدى. ونىڭ ۇستىنە 20-25 جىل ەڭبەك ءوتىلى بار كىتاپحاناشىلار جاس ماماندارمەن تەڭ دارەجەدە اتتەستاتسيادان وتەدى. اتتەستاتتاۋ سىناقتارىنىڭ مازمۇنىنىڭ ءوزى كۇماندى, كوبىنەسە كاسىبي قىزمەتكە مۇلدەم قاتىسى جوق سۇراقتار تۋىندايدى. 20 جىل جانە ودان دا كوپ ەڭبەك ءوتىلى بار كىتاپحاناشىلاردى اتتەستاتتاۋدان بوساتۋدى كوپتەن سۇراپ كەلەمىز», دەدى كىتاپحاناشى عاليا ەشەنوۆا.
ونىڭ ارىپتەسى اسەم يشامباەۆا كىتاپحاناشىلارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كىتاپحاناشىلار جىل سايىن ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن مىندەتتى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋى كەرەك, بۇل قالتاعا ايتارلىقتاي زيان تيگىزەدى. ال سالادا ورتاشا جالاقى 120-140 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
«قازىرگى زامانعى كىتاپحانالاردىڭ جۇمىسىن باعدارلاماشىلارسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس, ولاردىڭ جالاقىسى 80 مىڭ تەڭگەگە ارەڭ جەتەدى. سوندىقتان كىتاپحانالاردا كومەكشى كادرلاردىڭ اۋىسۋى ءجيى ورىن الادى», دەيدى وبلىستىق كىتاپحانا ديرەكتورى سامال شاياحمەتوۆا.
سالادا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى تالقىلاۋ بارىسىندا س.داۋلەتالين «ەڭبەك» دەپۋتاتتىق توبىنىڭ ارقاسىندا كىتاپحاناشىلاردى تەگىن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزۋ ماسەلەسى قارالىپ, كەلەسى سەسسيادا ءماسليحاتتىڭ شەشىمىمەن كىتاپحاناشىلاردىڭ پايداسىنا بەكىتىلەتىنىن جەتكىزدى.
ء«بىز سىزدەردىڭ سالالارىڭىزداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ ماسەلەسىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستايمىز. كاسىپوداقتار بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرىنە بازالىق لاۋازىمدىق جالاقى – (بلج) نەگىزىندەگى جالاقىنى الىپ تاستاۋدى تالاپ ەتۋدە. الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ناتيجەسىندە بۇل ماسەلەدە ىلگەرىلەۋشىلىك بار, ياعني ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مەن ءتيىستى سالاداعى الەۋمەتتىك ارىپتەستەر ءتيىستى ەسەپ-قيساپتاردى جۇرگىزىپ جاتىر دەپ سەندىرەدى. كادر ماسەلەسىن شەشۋ تىكەلەي جالاقى مولشەرىنە بايلانىستى ەكەنىن دە تۇسىنەمىز. بۇل ماسەلەلەر ءوزارا تىعىز بايلانىستى جانە جۇيەلى شەشىمدى تالاپ ەتەدى, ءبىز ۇكىمەتكە ءتيىستى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار پاكەتىن ەنگىزدىك», دەدى قركف باسشىسى.
سالادا الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتى دامىتۋداعى كاسىپوداقتاردىڭ ءرولىن جەتىسۋ وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى مونيتورينگ ءبولىمىنىڭ باسشىسى جانار تالحانوۆا اتاپ ءوتتى.
«مادەنيەت جانە ونەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن وبلىستىڭ كاسىپوداق ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ كوپتەن بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن كاسىپوداق ۇيىمدارى مەن ءماسليحاتتىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا مۇراعات قىزمەتكەرلەرىنە وتەماقى تولەۋ ماسەلەسى شەشىلدى. قازىرگى تاڭدا باسقارما باستاۋىش كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىن قىزمەتتىك باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋعا دايىن», دەدى وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ وكىلى.
جيىن سوڭىندا س.داۋلەتالين سالا كاسىپورىندارى مەن ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ بويىنشا ءسوز قاۋزاپ, قوعامداعى ەڭبەك ادامى مارتەبەسىن انىقتاۋ بويىنشا كاسىپوداقتاردىڭ ۇستانىمىمەن ءبولىستى.
جەتىسۋ وبلىسى
