قۇرىلتاي مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋىمەن باستالدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ىستىق ىقىلاسىن پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ جەتكىزىپ, ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار تۋرالى ايتىپ بەردى.
«مەملەكەت باسشىسى گەرمانيا ەلىندەگى قۇرىلتايعا ساتتىلىك تىلەپ, ارنايى قۇتتىقتاۋىن جولدادى. شەتەلدە جۇرسەڭىزدەر دە, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىكتەرىڭىزدى سارپ ەتىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىرسىزدار. ءبىز مۇنى وتە جوعارى باعالايمىز. ءبىز ۇنەمى سىزدەرگە تىلەۋلەسپىز. ءار كەز قولداۋ كورسەتۋگە دايىنبىز», دەدى مالىك وتارباەۆ.
بۇل جيىن جىلداعى باسقوسۋدان ەرەكشە بولدى دەيدى كەلندەگى قازاق مادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى ءساديا سۇرەر. ويتكەنى قۇرىلتايعا جەرگىلىكتى قانداستارىمىزبەن بىرگە ەۋروپادا ءبىلىم الىپ, كاسىپ ىستەپ جۇرگەن وتانداستارىمىز دا قاتىسقان. سونىمەن بىرگە قازاقستاننان تاريحي وتاندارىنا قونىس اۋدارعان المانيالىق نەمىستەر دە قۇرىلتاي جۇمىسىنان شەت قالمادى.
كەلندەگى قۇرىلتايعا ەۋروپانىڭ 15 ەلىنەن 20 قازاق ۇيىمىنىڭ وكىلى قاتىستى. ءبىرى وقۋ, ەندى ءبىرى جۇمىس بابىمەن قىتاي, موڭعوليا مەن قازاقستاننان كەلسە, تاعى ءبىرى قارت قۇرلىققا 60-جىلدارى تۇركيادان قونىس اۋدارعاندار – 70 جىل بۇرىن التايدان انادولىعا ازاپپەن جەتكەن قازاقتاردىڭ ۇرپاقتارى. ۇلى كوشتىڭ 70 جىلدىعىنا وراي جيىندا ابدۋرراحمان چەتيننىڭ ء«ومىر جولىمداعى سوڭعى كوش» كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
ابددۋراحمان چەتين – زۋقا باتىردىڭ نەمەرەسى, ەۋروپا قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ نەگىزىن قالاعان بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, تار زاماندا قازاقتاردىڭ تۇركياعا بەت العان كوشىنىڭ كوزى ءتىرى كۋاگەرى. 1982 جىلى گەرمانيادا قازاق قوعامىن قۇرىپ, 2002 جىلى كەلندە العاشقى قۇرىلتاي وتكىزگەن. قازىر قاريا جاس ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە الاڭدايتىنىن ايتادى.
«بۇرىن بالالارىمىز وقىپ, ءبىلىم السا, ءوزىنىڭ قازاق ەكەنىن تانىسا, ءدىنىن, ءتىلىن بىلسە دەپ ويلايتىنبىز. قازىر بۇنى ايتۋعا اۋىز بارمايدى. نەگە دەسەڭىز ءبارى نەمىسشە, تۇرىكشە وقىدى. قازاق ءتىلى جوقتىڭ قاسىندا. وسى جەردە قازاقستان مادەني ورتالىعى اشىلسا, سول جەردە قازاق بالالارى ءتول ونەرىن, ءتىلىن, ءدىنىن ۇيرەنسە دەگەن تىلەگىم بار», دەدى كەلندەگى قازاق مادەني ورتالىعىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى ابدۋرراحمان چەتين.
ابدۋرراحمان چەتيننىڭ ء«ومىر جولىمداعى سوڭعى كوش» كىتابى حح عاسىردىڭ ورتا شەنىندەگى قازاق حالقىنىڭ باسىنا تۇسكەن ناۋبەت, زۇلمات جىلدار تۋرالى ايتىلعان. «وتانداستار قورىنىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن بۇل ەڭبەك وتكەن جىلى اتاجۇرتتاعى وقىرمانداردىڭ قولىنا تيگەن ەدى.
شەتەلدەگى قانداستار بالالاردىڭ ساناسىنا انا ءتىلىن مىقتاپ ءسىڭدىرۋ ءۇشىن قازاقشا وتاندىق ونىمدەردى ءبىر پلاتفورمادا كورۋ مۇمكىن بولسا, ول تۋىندىلار ينتەرنەتتە بىرنەشە تىلدە سۋبتيترمەن جاريالانسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. جاستار جاتجۇرتتىق بوپ كەتپەس ءۇشىن ولاردى ەلگە تارتۋ باعدارلامالارىن كوبەيتۋ جايى دا قىزۋ تالقىلاندى. وسى ورايدا جۋىق ارادا «اتا جۇرت» قاناتقاقتى جوباسى ەنگىزىلمەك. ياعني شەتەلدە ۇلتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتىپ جۇرگەن قازاق قوعامىنىڭ جەتەكشىلەرى جانە IT, بيزنەس, مادەنيەت, عىلىم سالاسىندا وزىق شىققان قانداستارىمىزعا ارنايى كارتا بەرىلەدى.
«بۇل كارتا ون جىلعا بەرىلەدى. كارتانىڭ ەرەكشەلىگى, قانداستارعا ەلگە ۆيزاسىز كەلىپ-كەتۋىنە, قازاقستاننان بيزنەس اشۋىنا, جىلجىمايتىن م ۇلىك الۋعا, بالالارىن بارعان كەزدە مەكتەپكە ورنالاستىرۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىن پايدالانۋعا, ياعني ساياسي قۇقىقتان باسقا كادىمگى قازاقستان ازاماتتارى سياقتى بارلىق مۇمكىندىككە يە بولۋعا مۇمكىندىك اشادى», دەدى «وتانداستار قورى» كەاق پرەزيدەنتى ابزال ساپاربەك ۇلى.
سونداي-اق قۇرىلتاي اياسىندا گەرمانيانىڭ زالاح قالاسىندا قازاقستاندا تۋىپ-وسكەن نەمىستەر گەرمانيادا اباي ءۇيىن اشتى. 20 جىل بۇرىن تاريحي وتانىنا ورالعان قازاقستاندىق نەمىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى «قازان» دەگەن اتپەن قاۋىمداستىق قۇرعان. 100-دەن استام مۇشەسى بار ۇيىم قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن ناسيحاتتاپ كەلەدى. اۋلاسىنا كيىز ءۇي تىگىپ, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن نەمىستەرگە كورسەتىپ جۇرگەن جەرلەستەرىمىز ەندى ۇلى ابايدىڭ شىعارماشىلىعىن كوپشىلىككە كەڭىنەن تانىتپاق نيەتتە. «اباي ءۇيى گەرمانيا مەن قازاقستان اراسىنداعى مادەني كوپىر بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز. اباي – ۇلى اقىن. ونى الەم جۇرتى بىلۋگە ءتيىس. ءبىز قازاقستاندا تۋىپ-وستىك, ول – ءبىزدىڭ وتانىمىز. تۋعان جەرىمىزدىڭ جىلدان-جىلعا كوركەيىپ, دامىعانىن كورىپ, قۋانىپ وتىرامىز. بولاشاقتا ەلىمىزگە قارجى قۇيىپ, كاسىپ اشقىمىز كەلەدى», دەدى «قازان» قازاق قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى ۆالەري وستۆالد. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, بۇل – ەۋروپادا اشىلعان سەگىزىنشى «Abai Úiı».
ەۋروپا قازاقتارى كەزەكتى قۇرىلتايدى كەلەسى جىلى اۋستريادا, ال 2025 جىلى ماجارستاندا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
