اسكەر • 12 ءساۋىر, 2023

پشيحارۆ شاتقالىنداعى شايقاس

198 رەت كورسەتىلدى

1995 جىلدىڭ كوكتەمى. تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن قازاق اسكەرىنە قارۋلى توپ تۇتقيىلدان شابۋىل جاسادى. بەس ساعاتقا سوزىلعان ايقاستا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى سالقىنكول اۋىلىنىڭ مەكتەبىندە بىرگە وقىعان سىنىپتاستار دا بولعان. ءبىرى – قاندى ايقاستىڭ قاق ورتاسىندا بولعان سەرىك ىسقاقوۆ, ەكىنشىسى – كومەككە كەلگەن جاۋىنگەرلەردىڭ ءبىرى جاسۇلان بەكىشوۆ. 7 ساۋىردەگى قايعىلى وقيعا ەكى دوستىڭ ەندى كەزدەسەمىز دەگەن ساتىندە بۇرق ەتە قالعان.

پشيحارۆ شاتقالىنداعى شايقاس

«مەن اسكەرگە 1993 جىلى چيستوپول اۋدانىنىڭ اسكەري كوميسسارياتىنان اتتاندىم. قىركۇيەك ايىندا زايسان شەكارا بولىمشەسىنە قوسىلدىم. بولىمشە باستىعى گۋسيەۆ, شتاب باستىعى بەكىشوۆ ەدى. كەيىن ءبىزدى زايساننان 25 شاقىرىم جەرگە وقۋعا جىبەردى. وندا 3-4 اي بول­دىق. سوسىن مەنى كومانديردىڭ مەحا­نيك-جۇرگىزۋشىسى بولۋعا وقىتتى. ول كەزدە شەكارا اكادەمياسى بولعان جوق, سوندىقتان وتاردا وقىتاتىن. ءبىزدى الماتىعا اكەلگەن كەزدە جار­كەنتتەگى شەكارا وتريادىندا كۋرس­تار اشىلعانى ايتىلدى. سوندا بمپ مەحانيك-جۇرگىزۋشىسىن دايار­لايدى ەكەن. جارتى جىل سوندا وقىدىق. وسى ۋاقىتتا ءبىراز نار­سەگە كوزىمىز اشىلىپ, ءبىراز دۇ­نيە­نى ۇيرەندىك. بمپ-2-گە قاجەت قۇ­جاتتارعا يە بولدىق. زايسانداعى شەكارا بولىمشەسىنە ورالعان سوڭ اسكەري قىزمەتىمىزدى جالعاستىردىق. ارا-تۇرا وقۋ-جاتتىعۋعا شىعىپ تۇرامىز. سول كەزدە بىزبەن بىرگە لوبوچەۆ دەگەن مايور بولدى. بۇل ۋاقىت تاجىكستانعا اتتاناتىن ساربازدار دايىندىق جۇرگىزىپ جات­قان كەز. بىردە سول مايور ماعان «سەن مەنىڭ وققاعارىم بولىپ, تاجىكستانعا باراسىڭ» دەدى», دەيدى جاسۇلان بەكىشوۆ اڭگىمەسىن ارىدەن باستاپ.

ءسويتىپ, ول 1995 جىلدىڭ 16 اق­پا­نىندا تاجىكستانعا بارعان. كوڭىلدە ءبىر الاڭ بولعانىمەن, وزگە جەرگە تابانى تيگەن ساتتە-اق تۇر­لەنىپ سالا بەرەدى. وزگە ەلگە نە ءۇشىن, قانداي ماقساتتا كەلگەنىن انىق سەزىنەدى.

«دۋشانبە قالاسىنا كەلىپ قون­دىق. وندا بۇرىنعى ينستيتۋت بار ەكەن. ءبىزدى سونىڭ بازاسى­نا ورنا­لاستىردى. سول جەردە 3-4 كۇن بول­دىق. اۋا رايىنىڭ قولايسىز­دى­عىنا بايلانىستى شەكارالىق كۇ­زەتكە جەتكىزە المادى. ءۇش كۇننەن كەيىن اۋا رايى جاقسارعان سوڭ, ءبىزدى التىنشى كالايحۋمب شەكارا­لىق جاساعىنا قوستى, ول جەردە ءبىز رە­سەيلىك وتريادتىڭ قاراماعىندا بول­­دىق», دەپ جالعادى جاسۇلان بەكىشوۆ ەستەلىگىن.

وسىندا ءجۇرىپ جىگىتتەردىڭ اڭگى­مەسىنەن سىنىپتاستارىنىڭ ءبىرى جاقىن ماڭدا جۇرگەنىن ەستيدى. اۋىلداسىن, سىنىپتاسىن كورگىسى كەلەدى. جۇزدەسۋگە اسىعادى.

«7 ءساۋىر كۇنى كولوننادا جۇر­گەن­مىن, ءبىزدىڭ جاساقتاعى جىگىت «وسىندا سەنىڭ سىنىپتاسىڭ بار» دەپ ايتىپ قالدى. ول سەرىك يسكاكوۆ ەكەن. مۇنى بىلگەن ساتتە قۋانىپ كەتتىم. سوسىن ءبىزدى الماستىرۋ­عا كەلەتىن كولوننانى كۇتتىك. سول جولى ەرەكشە سەزىمدە بولعان ەدىم. سول ساتتە اينالادا جارىلىستار ­باستالىپ كەتتى. بىراق بۇل ءبىزدىڭ كۇن­دەلىكتى كو­رىپ جۇرگەن جاعداي بول­عاندىقتان, باستاپقىدا اسا ءمان بەرمەگەن ەدىك. دەگەنمەن جاعداي ۋشىعا باستادى. سودان كەيىن ءبىزدى 12 ادامنان تۇراتىن جاساققا قوسىپ, ايقاس ءوتىپ جاتقان جەرگە بتر-مەن جىبەر­دى. قارۋلاستارىمىزعا كومەكتە­سۋ­گە ۇمتىلدىق. جەتۋگە 1-2 شاقى­رىم قالعاندا بىزگە قاراي مينا­لار اتىلدى. ءبىز بىردەن جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتە تۇردىق. ءوز باسىم مي­نومەتتىڭ قاي جاقتان اتىلعانىن كورىپ تۇردىم. پشيحارۆ شاتقالى تاۋلى-تاستى مەكەن. اۋعانستان جاق بەتكەيدەگى ۇلكەن تاستىڭ تاساسىنان مينومەت اتىلىپ جاتقانىن بايقا­دىم. اتىلعان وقتار جانىمىزدان ­زۋىلداپ ءوتىپ جاتتى. قورقىنىشتى جاعداي بولعانىنا قاراماستان, اركىم وزىنە مىندەتتەلگەن جۇمىستى سوڭىنا دەيىن اتقاردى. مەجەلى جەرگە جەتكەندە ساربازدارىمىزدىڭ جارتىسىن گوسپيتالگە الىپ كەتكەن ەكەن. سىنىپتاسىمدى كەزدەستىرە ال­مادىم. ءبارى تىنشىعاننان كەيىن بارىپ ءبىلدىم, ول جارالا­نىپ قالىپتى. ونىمەن تەك ەلگە ورال­عاندا عانا جۇزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. سول كەزدە امان-ەسەن كەزدەسكە­نى­مىز­گە قۋاندىق. ويتكەنى ءبىز اجال­­مەن كۇندە بەتپە-بەت كەلگەن تاجىك­ستان­دا ءبىر-ءبىرىمىزدى كورە الماپ ەدىك», دەپ ەسكە الادى ج.بەكىشوۆ.

جاسۇلان بەكىشوۆ پەن سەرىك ىسقاقوۆ چيستوپول اۋدانىنىڭ سالقىنكول اۋىلىندا ءبىر سىنىپتا وقىعان. وزگە ەلدە اسكەري قىزمەتتە ءجۇرىپ, ءبىرىن-ءبىرى كورگىسى كەلگەنى سوندىقتان. ال سەرىك ىسقاقوۆ – پشيحارۆ شاتقالىندا ەرلىك كورسەتكەن 7-روتا جاۋىنگەرىنىڭ ءبىرى. ورايى كەلگەندە ونى دا اڭگىمەگە تارتتىق.

«اسكەرگە مەن 1993 جىلدىڭ قاراشاسىندا كەتتىم. ال جاسۇلان كوكتەمگى شاقىرىلىم كەزىندە سارباز اتانعان ەكەن. ءبىر-ءبىرىمىز جايلى تاجىكستاندا ءجۇرىپ ەستيمىز, دەپ مۇلدە ويلاماعان ەدىم. بىردە جىگىتتەردىڭ ءبىرى التىنشى بەكەتتە مەنىڭ جەرلەسىم بارىن ايتتى. ءبىز سول كەزدەرى التىنشى بەكەتكە بارعالى جاتقانبىز. كەزدەسەمىز عوي دەپ ويلادىم. وكىنىشكە قاراي, ءبارى ءبىز ويلاعانداي بولمادى. كۇتپەگەن جەردەن لاڭكەستەر شابۋىل جاسادى. بەس ساعات بويى ايقاستىق. بىزگە كومەككە كەلە جاتقان ولار دا شايقاسقا ارالاسىپتى. سول شايقاستا جارالانىپ قالدىم. سوندىقتان مەنى بىردەن گوسپيتالگە الىپ كەتتى. كەيىن دۋشانبەدەگى نەگىزگى گوسپيتالگە اۋىستىردى. سىنىپتاسىم بولسا ءوز پوزيتسيالارىندا ۇرىستى جالعاستىرعان. سول سەبەپتى كەزدەسىپ ۇلگەرمەدىك. تەك اسكەردەن ورالىپ, اۋىلعا كەلگەندە عانا جۇزدەستىك. ەلگە كەلە سالىسىممەن جاسۇلاندى ىزدەپ باردىم. ءدىن-امان كورىسكەنىمىزگە بالاشا قۋاندىق», دەيدى س.ىسقاقوۆ.

پشيحارۆ شاتقالىنداعى شاي­قاس ەكى ازاماتتى بۇرىنعىدان بە­تەر جاقىنداستىرا تۇسكەن. س.ىسقا­قوۆ اسكەردەن كەلگەننەن كەيىن ءبىر جارىم جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەمەگەن. دەنساۋلىعىنا بايلانىستى وڭالتۋ ەم-شارالارىنان وتكەن. سودان كەيىن عانا جۇك تاسىمالدايتىن كولىك جۇرگىزۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتىپتى. ودان كەيىن دە بىرنەشە جۇمىس اۋىستىر­عان. بۇگىندە ول اۋىلدا تۇرىپ جاتىر. ال ج.بەكىشوۆ كوكشەتاۋدا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. جىل سايىن ­7 سا­ۋىرگە ارنالعان ءىس-شارالاردا ولار جاستارمەن كەزدەسىپ, وسكەلەڭ ۇر­پاق­قا قارۋلاستارى جايلى سىر شەر­تىپ, ەرلىكتەرىن باياندايدى. بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتىڭ ءمانىن ۇقتىرعىلارى كەلەدى. ويت­كەنى ولار وق پەن وتتىڭ اراسىندا ءجۇرۋدىڭ قانداي ەكەنىن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان مۇنداي ءساتتى ەندى ەشكىمنىڭ باسىنا بەرمەسە ەكەن دەپ تىلەيدى.

 

جانبولات كەنجەعۇل,

جۋرناليست