اتالعان ءىس-شارا 1-30 ءساۋىر ارالىعىندا وتەدى. اكتسيا بارىسىندا قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مەن ولاردىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ەستەلىكتەرىن, 1930-1950 جىلدارى تۋعان, اتا-انالارىنىڭ قاسىرەتىن ەسكە تۇسىرە الاتىن كۋاگەرلەردىڭ, اعا بۋىننىڭ ەستەلىك كۋالىكتەرى جيناقتالادى.
ماسەلەن, ەستەلىك-اڭگىمەلەر قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ ءارتۇرلى ساناتتارى بويىنشا ىرىكتەلەدى. ول حالىق كوتەرىلىسىنە قاتىسۋشىلار, قازاقستاننان ءماجبۇرلى بوسىپ كەتكەندەر, گۋلاگ لاگەرلەرىنىڭ تۇتقىندارى, جەر اۋدارىلعاندار, ءدىني قىزمەت وكىلدەرى جانە تاعى باسقا قىزىل قۋعىنداۋعا تۇسكەن قۇرباندار بولۋى مۇمكىن.
ەستەلىكتەر استانا قالاسىندا باسپادان شىعارىلاتىن «حالىق جادى» اتتى جيناققا ەنگىزىلەدى. ءوز ەستەلىگىن نەعۇرلىم تولىق ايتا الاتىن, جادىندا كوپتەگەن وقيعا تىزبەگى قالعان جانە قۇجاتتىق ماتەريالداردى ساقتاي العان اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ەستەلىگى بەينەتاسپاعا تۇسىرىلەدى.
«كەڭەستىك بيلىك ءوز ۇستەمدىگىن كەڭ-بايتاق جەرىمىزدە ورناتۋ ءۇشىن قازاق قوعامىنىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ءداستۇرلى ساياسي, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق-شارۋاشىلىق ىشكى بايلانىستارىن جويدى. سول ءۇشىن بولشەۆيكتەر پرولەتاريات ديكتاتۋراسىن ورناتۋ ماقساتىندا حح عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ستاليندىك ساياسي قۋعىن-سۇرگىندى اسا جوعارى قاتىگەزدىكپەن جۇرگىزدى. كەدەيلەردى توناۋشى دەپ ايىپتاعان شونجارلار, حان تۇقىمى, بيلەر مەن مولدالار قىزىلداردىڭ ناۋبەت نايزاسىنىڭ ۇشىنا العاشقى بولىپ ءىلىندى. ولارمەن قوسا-قابات ورتاشالار مەن كەدەي-كەپشىكتەر دە تاركىلەۋ مەن قۋعىنداۋدىڭ قۇرباندارىنا جازىقسىز تۇردە اينالىپ كەتە بەردى. وسى ناۋبەتتەر مەن قيىنشىلىقتار 1920-1950 جىلدار اراسىندا ەر-ازاماتتارىمىزدى, ارۋ قىزدارىمىز بەن انالارىمىزدى, ۇل-قىزدارىمىزدى گۇلدەي سولدىرىپ حالىق سانىن جاساندى تۇردە ازايتىپ جىبەردى. ال ولاردان قالعان ۇرپاقتاردىڭ ماڭدايىنا كەڭەستىك زاماندا قارا كۇيە جاعىلدى. «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن» دەپ اتالاتىن ەرەكشە سويقاننىڭ سالدارىنان قانشاما جازىقسىز ازامات «حالىق جاۋى» دەگەن اتپەن اتىلىپ, قاماۋعا الىنىپ, ولاردىڭ وتباسى ويران بولدى», دەدى تاريحشى گ.جانىسبەكوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن الاپات قارقىنمەن جۇرگىزىلگەن وتكەن عاسىردىڭ 20-50-جىلدارىنان بەرى قاراي دا تۇتاس 100 جىل وتكەن ەكەن. «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا, ءجۇز جىلدا – قازان» دەمەكشى, وتكەن زامان قيىنشىلىقتارى بىرتىندەپ حالىق ساناسىنان ءوشىپ, جويىلىپ بارادى.
وتكەن شاقتى ەل ەسىندە ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن 2020 جىلى قۇرىلعان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسياسى جوبالىق ءوفيسىنىڭ باستاماسىمەن «حالىق جادى» اتتى 20 تومدىق جيناقتى باسپادان شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر.
شىمكەنت قالاسى وڭىرلىك كوميسسياسىنىڭ جۇمىس توبى دا اتالعان جيناققا اتسالىسىپ, اتا-بابا تاريحىن ۇرپاقتار ەستەلىگى تۇرىندە جاڭعىرتۋعا ۇلەس قوسپاق.
