اڭىزعا اينالعان كەمەڭگەر بيلەۋشى, جاۋجۇرەك باتىر بەيبارىس سۇلتاننىڭ 800 جىلدىعىنا وراي ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «بەيبارىس سۇلتان جانە ونىڭ تۇركى تاريحىنداعى ورنى» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. ءىس-شارانى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ جۇرگىزىپ وتىردى.
ءبىرىنشى كەزەكتە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋ ءسوزى وقىلدى.
– قۇرمەتتى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار! دەشتى قىپشاق دالاسىنان شىعىپ, مىسىردى بيلەگەن ايگىلى بابامىز بەيبارىس سۇلتاننىڭ تۋعانىنا 800 جىل تولۋى تاريحىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور وقيعا. بەيبارىس سۇلتان مەملەكەت باسقارۋ ىسىندە دانا شەشىمدەرىمەن دارالانعان تۇلعا. ول مەشىت, مەدرەسسەلەر سالدىرۋ ارقىلى ەلدىڭ رۋحاني ۇنىمەن بىرگە عىلىم-ءبىلىمدى قاتار يگەرۋىنە جول اشتى. ماملۇكتەر مەملەكەتىن وركەندەتۋ, كايردى گۇلدەندىرۋ جولىندا ايقىن قولتاڭباسىن قالدىردى. بۇگىنگە دەيىن جەتكەن مىسىر استاناسىنداعى تاريحي نىساندار سونىڭ جارقىن دالەلى. داڭقتى بابامىز ەرجۇرەك كوشباسشىلىعىمەن دە تاريحتىڭ تورىنەن ورىن الدى. ول جاھاننىڭ دامۋىنا ىقپال ەتكەن ءىرى شايقاستاردا جەڭىسكە جەتۋ ارقىلى الەمدىك شەجىرەگە ەسىمىن ماڭگىلىككە جازىپ كەتتى. بەيبارىس سۇلتان تەك قازاق حالقى ەمەس, تۇتاس تۇركى دۇنيەسى ماقتان تۇتاتىن تاريحي تۇلعا», – دەلىنگەن سەنات توراعاسىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە.
مۇنان سوڭ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اسحات ورالوۆ ءسوز الىپ, القيسسانى ەۇۋ ۋنيۆەرسيتەتنىڭ ۇستازدارىنا العىس ايتۋدان باستاپ, بابا جولىنا شولۋ جاسادى.
– ءبىز كيەلى دەشتى قىپشاق دالاسىندا دۇنيەگە كەلىپ, مىڭ مۇرالى مىسىر جۇرتىندا داڭقتى قولباسشىعا اينالعان, قۋاتتى يمپەريانىڭ ايگىلى بيلەۋشىسى بولعان بەيبارىس سۇلتاننىڭ 800 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ارنايى باس قوسىپ وتىرمىز. بۇل مەرەيتويدىڭ كيىز تۋىرلىقتى قازاق ەلىمەن قاتار ءتۇبى ءبىر تۇگەل تۇركى الەمى ءۇشىن دە ماڭىزى ايرىقشا دەپ بىلەمىن. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى ءيسى مۇسىلمان جۇرتى بەيبارىس سۇلتاننىڭ داڭقتى ەسىمىن كونە مىسىرداعى ماملۇك مەملەكەتىنىڭ تەڭدەسسىز بيلەۋشىسى ءارى ونىڭ قاھارمان قورعاۋشىسى رەتىندە ەرەكشە ارداق تۇتادى. جات ەلگە جالشى بولىپ ايدالىپ قۇنى سۇراۋسىز قۇلدىققا ساتىلسا دا قانداعى قايسار رۋحىن جىقپاعان, جىگەرى مۇقالماعان باتىر بابامىزدىڭ ەسىمى وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن قاشان دا ۇلگى-ونەگە بولۋعا ءتيىس, – دەدى مينيستر.
ءسوز تىزگىنىن العان اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى تۇركى دالاسىنىڭ كيەسى مەن ونىڭ ادامزات تاريحىنداعى ورنىن ايشىقتاي كەلە, قۇندى ويلارمەن ءبولىستى.
– ەۋرازيا اپايتوسىندەگى قۇلان جورتسا تۇياعى توزاتىن, قۇلادىن ۇشسا قاناتى تالاتىن ەكى مۇحيتتىڭ اراسىنداعى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ۇلى تۇلعاعا ارنالعان ۇلاعاتتى ءىس-شارانىڭ ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە باستالۋىن وتە تاعىلىمدى دۇنيە دەپ بىلەمىز. ءبىز دە وسى ۋنيۆەرسيتەتتە قىزمەت اتقاردىق. قارا شاڭىراق رەتىندە بىلەمىز, سوندىقتان وسىندا سىزدەرمەن تاعى دا جولىعىپ وتىرعانىما وتە قۋانىشتىمىن. سونىمەن قاتار بۇگىنگى ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋشىلارعا ريزاشىلىق بىلدىرەمىز, شىن مانىندە, مىڭداعان جىلدىق الەم تاريحىنان تۇركىلەر تاريحىن الىپ تاستاساق, ادامزات تاريحىنان ەشنارسە دە قالمايدى. تۇركىلەر تەك قانا ەۋرازيا كەڭىستىگىندە وركەنيەتتەردى جالعاۋشى, جاساۋشى, جەتكىزۋشى عانا ەمەس, ونى جەتىلدىرۋشى. كونە زامان تاريحتارىنا ۇڭىلسەك قىتاي, ءۇندى, يران, مىسىر جانە باتىس ەلدەرىمەن بىرگە يىق تىرەسكەن تۇركى وركەنيەتىن كورەمىز. بىلتىر عانا وتۇكەن جەرىندە تابىلعان ەلتەرىس قاعاننىڭ كەشەنىندەگى ءتورت جازۋ سونىڭ ايقىن ايعاعى. ادامزات تاريحىندا جازۋدى العاش قولدانعان ءبىر قولدىڭ ساۋساعىمەن سانارلىق ۇلت بولسا, سونىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ بابالارىمىز. ولار تەك جىلقىنىڭ جالىنداعى جاۋىنگەر جۇرت قانا ەمەس, ءارى عىلىمدى, وركەنيەتتى دامىتقان بولاتىن. الەمدىك وركەنيەتكە زور ۇلەس قوسقان سول بابالارىمىزبەن ماقتانباۋ مۇمكىن ەمەس. سونداي تاريحتا قالعان تۇلعانىڭ ءبىرى ەشقانداي كۇمانسىز – بەيبارىس, – دەگەن دارحان قۋاندىق ۇلى ودان ءارى بەيبارىس سۇلتان جونىندە تىڭ دەرەكتەردى بايان ەتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك تاريحتى بىلمەۋ – ماڭگۇرتتىك, ادامدىققا جات قىلىق ەكەنىن العا تارتتى.
– ءبىز قازىرگى ستۋدەنتتەردىڭ اراسىندا بەيبارىس بابامىزعا قاتىستى كىشىگىرىم ساۋالناما جۇرگىزدىك. ولاردان بەيبارىس جونىندە نە بىلەتىنىن سۇرادىق. سوندا جاستاردىڭ سەكسەن پايىز ءبىلىمى كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ سوڭعى جىلدارىندا تۇسىرىلگەن «بەيبارىس سۇلتان» دەگەن كينودان العان ءبىلىم ەكەن. ءبىز تاريحتا قالعان وسىنداي بابالارىمىزدىڭ ءومىرىن ناقتى زەرتتەپ, تۇسىندىرە ءبىلۋىمىز كەرەك. پارسىلاردا جاقسى ماقال بار: «تۇركىلەر تاريحتى جاسايدى, سونى كورىپ پارسىلار اڭىز جازادى, باسقا ەلدەر تىڭداۋعا قۇمار» دەيدى. ديدرو تۇركىلەر تۋرالى «ادامزات تاريحىندا ەڭ كوپ تاريحتىڭ اعىمىنا اسەر تەكەن الپاۋىت يمپەريالار قالدىرعان تۇركىلەر بولعان, بىراق جازباشا مول دەرەكتەر قالدىرماعان جاۋىنگەر حالىق» دەگەن ەكەن. سوندىقتان بابالارىمىزدى ءبىلىپ, ءتۇسىنىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى تانىپ جۇرەيىك, – دەدى مينيستر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مىسىر اراب رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قايرات قايىربەك ۇلى تاريحي سانانىڭ بەرىك بولۋى بولاشاق ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى تاريحي ماقالاسىندا كەلەر ۇرپاققا قانداي ەلدى اماناتتايمىز دەپ ساۋال قويىپ, جاس ۇپاقتىڭ تاريحي ساناسى ايقىن ءارى بەرىك بولۋىنا زور ءمان بەردى. پرەزيدەنتىمىز تاريحىمىزدىڭ اقتاڭداق بەتتەرى ءالى كۇنگە جان-جاقتى زەرتتەلمەگەنىن, الا-قۇلا دەرەكتەر جانە ونىڭ سەبەپ سالدارى جايلى ءارتۇرلى كوزقاراستار قوعامدى اداستىراتىنىنا باسا نازار اۋداردى. كەشەگى وتكەن حاندار مەن قاعانداردىڭ ءداۋىرى بۇگىنگى تاريحقا اينالىپ, عاسىرلار سايىن الىستاپ بارا جاتقانىن ءسوز ەتىپ, ءتيىستى تاريحي قۇجاتتاردى اسا مۇقيات زەردەلەۋ قاجەتتىگىن تاپسىردى. سونداي-اق پرەزيدەنتىمىز ء«اربىر حالىق ءوزىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن ءوزى جازۋعا ءتيىس, ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان جازىلعان شەجىرە ۇرپاقتىڭ ساناسىن وياتىپ, ۇلتتىق جادىن جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى» دەپ ناقىشتاپ ايتتى, – دەگەن ول سۇلتان بەيبارىستىڭ 800 جىلدىق مەرەيتويىنا مىسىرداعى دايىندىق بارىسىنا, بىرقاتار ماڭىزدى جايتقا توقتالدى.
بۇدان سوڭ پالەستينا مەملەكەتىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مونتاسەر ءابۋ زەيد ءسوز الىپ, بەيبارىس سۇلتان جونىندە جۇرەكجاردى لەبىزىن بىلدەرسە, مىسىر اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مانال ەلسايەد ەحيا ەل-شينناۆي تاريحي تۇلعانىڭ ءومىر-تاريحى جايلى دەرەكتەرمەن ءبولىستى.
وسى كۇنى التىن تاريحقا الىپ ەرلىكتەرىمەن وشپەس ورنىن بەدەرلەگەن بابامىز بەيبارىس سۇلتاننىڭ ەسىمىنە استانا قالاسىندا كوشە بەرىلدى. ۇرپاق جۇرەگىنە ۇلاعاتتى ەسىمدى ويىپ جازۋعا بىردەن-ءبىر دانەكەر بولار وسى ءىس-شارادا مادەنيەت جانە سپورت مينيستر اسحات ورالوۆ مىسىردىڭ كاير قالاسىندا بەيبارىس سۇلتان اتىندا ارنايى مۇراجاي, مەشىت بارىن, ونداعى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالعان سوڭ ەلىمىزدەن ارنايى دەلەگاتسيا بارىپ, قازاقستاننىڭ مادەنيەتىن تانىتاتىن تەاترلىق قويىلىم, گالاكونتسەرت ۇسىناتىنىن, ەسكە الۋ شارالارىن ۇيىمداستىراتىنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە تۇركيا, قىرعىزستان جانە وزبەكستاندا, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە بەيبارىس سۇلتانعا ارنالعان ناقتى ءىس-شارالار وتەتىنىن جەتكىزدى.
بەيبارىس ەسىمى – ۇران, قۋات, اسقاق سەنىم مەن كۇش. ۇلتتىق رۋحتى كوتەرەر بىردەن-ءبىر ۇستىن – قاھارمان بابالار ەرلىگى. تۇركى وركەنيەتىمەن قوسا يسلام تاريحىندا كول-كوسىر ءىز قالدىرعان بەيبارىس سۇلتان داڭقى عاسىرلار كوشىنە داۋىلپاز داۋسىنداي جاڭعىرىپ جەتەرى انىق.
