ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
قاراعاندىدا شاعىن كاسىپورىندار بەلدەۋى قۇرىلادى
قاراعاندى ايماعىنىڭ توقىماشىلارى مەن ىسمەرلەرى بيلىكپەن بىرلەسە وسى ماسەلەلەردى تالقىعا سالدى. الداعى ۋاقىتتا وڭىردەگى ءىرى ءوندىرىس ماڭايىندا جەڭىل ونەركاسىپتەگى شاعىن كاسىپورىندار توپتاسىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتاتىن بەلدەۋ قۇرىلادى. سول ارقىلى توقىما كاسىپورىندارىنىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشۋ كوزدەلەدى.
جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ مالىمدەۋىنشە, نەگىزىندە بۇل سالاداعى كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى ىقپال ەتىپ وتىرسا كەرەك. مىسالى, بىلتىر ايماقتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق جوباسى ارقىلى 23 جەڭىل ونەركاسىپتەگى ءوندىرىس ورنى نەسيە الۋدا مەملەكەتتىك كەپىلدەندىرىلگەن سۋبسيديالاۋ تۇرىندەگى قولداۋعا يە بولدى. بۇل – 2 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات. ال بيىل بيزنەستى دامىتۋعا ءوڭىردىڭ ءتول باعدارلاماسى دا ۇلەس قوسادى دەگەن جوسپار بار. ول – «كاسىپكەر» دەپ اتالاتىن وڭىرلىك باعدارلاما. ايماقتىق باعدارلاما جەڭىل ونەركاسىپكە دە دەم بەرۋگە ءتيىس.
– ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىز ءىرى بيزنەس توڭىرەگىندە شاعىن كاسىپورىندار بەلدەۋىن قۇرۋعا, وڭىردەگى كاسىپورىندار اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جانە كەڭەيتۋگە باعىتتالعان. سالانىڭ دامۋىنا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى وڭ اسەر ەتەدى. 2022 جىلى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا اياسىندا جەڭىل ونەركاسىپتىڭ 23 جوباسى قارجىلاندىرىلدى. بيىل كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ «كاسىپكەر» وڭىرلىك باعدارلاماسى قوسىمشا كومەك بولادى, – دەيدى وبلىس اكىمى ەرماعانبەت بولەكپاەۆ.
جالپى, ءبىر عانا ايماقتا ەمەس, ەلدەگى بارلىق جەڭىل ونەركاسىپ ونىمدەرىن جۇيە قۇراۋشى ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنا شىعارادى. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتقاندا, سولاردىڭ تاپسىرىسىنا ساي ارنايى قاجەتتى كيىم-كەشەكتەر تىگەدى. ايماقتاعى جەڭىل ونەركاسىپ بۇل ورايدا بىلتىر 5,2 ملرد تەڭگەگە ءونىم وندىرگەن ەكەن. وڭىردەگى جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ءورىسى تەك ءوندىرىس بولماۋعا ءتيىس. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا دا قاتىسۋىنا مۇمكىندىگى بار.
مىسالى, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا 2022 جىلى قاراعاندى وبلىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ, جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارمالارى ارقىلى جەڭىل ونەركاسىپ ونىمدەرىن وزدەرىنە قاراستى مەكەمەلەرگە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ورتالىقتاندىرىلعان تارتىپتە جۇزەگە اسىرىلعان. قۇزىرلى ورىندار ساتىپ العان ونىمدەر قاتارىندا توسەك جابدىقتارى, ءبىر رەت كيىلەتىن باحيلا, كيىم-كەشەكتەر جانە تاعى دا باسقا ونىمدەر بار.
«مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاراعاندىنىڭ تاۋار وندىرۋشىلەرى دە قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا «يۋتاريا» ويك, ء«بىزدىڭ فورما», «ساموتەكستيل», «ەسكو», «ازيا-تەحنو» سەكىلدى ونەركاسىپتەر بار. بۇگىندە جەڭىل ونەركاسىپ سالاسى ونىمدەرىن ساتىپ الۋعا 950 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان», دەيدى ەكونوميكا باسقارماسىنىڭ باسشىسى ازامات مۇقانوۆ.
باسقارمالار تاراپىنان اۋقىمدى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت, جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنا تيەسىلى ەكەن.
شيكىزات پەن مامان قات
وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جەڭىل ونەركاسىپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى, «ەسكو» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى اندرەي شمارين وڭىردەگى شيكىزاتتىڭ قات ەكەنىنە قاراماستان, ايماقتا جەڭىل ونەركاسىپتىڭ شاما-شارقىنشا جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن ايتادى. بىراق ول پروبلەما جوق دەگەن ءسوز ەمەس.
«كەز كەلگەن ءوندىرىستىڭ تىرەگىنە اينالعان ءتورت دۇنيە بار. ول – شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ, ەكىنشىسى – مامان, ءۇشىنشىسى – قارجىلاندىرۋ, ءتورتىنشىسى – تاۋاردىڭ تۇتىنىلۋى. وسى تورتەۋىنە ءاربىر سالا تاۋەلدى. بۇل تەك جەڭىل ونەركاسىپكە عانا قاتىستى ەمەس. شيكىزاتقا كەلسەك, قاراعاندى وبلىسىندا اۋقىمدى كولەمدە شيكىزات ماتەريال شىعاراتىن ءوندىرىس جوق. ولار نەگىزىنەن وڭتۇستىك قازاقستاندا ورنالاسقان. وتاندىق شيكىزات, قاجەتتى ساپالى ءجىپ پەن فۋرنيتۋرا جوق», دەيدى اندرەي شمارين.
ەكىنشى ماسەلە – مامان. جەڭىل ونەركاسىپتە مامان تاپشىلىعى سەزىلىپ وتىر. كوميتەت توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, ماماندار الەۋەتىنىڭ قايتا قۇرىلىمداۋى ءجۇرىپ جاتىر. وسىلايشا, جاستاردىڭ وزگە ماماندىقتارعا قايتا بەيىمدەلۋى بەلەڭ الىپ بارادى. بۇرىن جىلىنا 1000 ادام تىگىنشى ماماندىعىن مەڭگەرسە, قازىر جىلىنا ايماقتا 100-گە جەتەر-جەتپەس تىگىنشى ديپلوم الادى. بۇدان بولەك, جەڭىل ونەركاسىپ قاجەت ەتكەن ونداعان ماماندىق يەلەرى تاپشى دەيدى اندرەي شمارين.
«قازىر وسى جەڭىل ونەركاسىپتە جۇمىس ىستەيتىن مامانداردى اۋىستىراتىن جاس ماماندار دايارلانبايدى. ماسەلەن, 315 كوللەدج بار. ونىڭ ءبارى تەحنيكالىق ەمەس, ارينە. اراسىندا گۋمانيتارلىق تا بار. دەگەنمەن وسى بارىنىڭ 198-ءى مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋدان وتپەي قالدى دەيدى رەسمي دەرەكتەر. ياعني ۇشتەن ەكىسى. دايارلىقتان وتكەن مامانداردىڭ جوقتىعى, كوللەدجدە سالالىق ماماندىقتار بويىنشا بەرىلەتىن ءبىلىم ساپاسىنىڭ تومەندىگى, تۇلەكتەردىڭ كاسىپورىندارمەن بايلانىسسىزدىعى, وقۋشىلاردى بولاشاق كاسىبىنە بەيىمدەمەۋ سىندى پروبلەمالار بار. كوللەدج بىتىرگەن تۇلەكتەر جۇمىسقا ەشبىر كاسىپتىك باعدارسىز كەلەدى. كاسىپورىندار مامانداردى قايتادان وقىتىپ-ۇيرەتۋگە ءماجبۇر. جۇمىس كۇشى بىلىكتىلىگىنىڭ كەمدىگىنەن ەڭبەك ونىمدىلىگى تومەندەي باستادى. ازىرگە كاسىپورىندار بۇرىنعى ەگدە كادرلارىمەن كۇن كورۋدە. ەگەر وسى ءۇردىس جالعاسا بەرسە, كاسىپورىننىڭ دامۋى مەن جاڭعىرۋىنا كەدەرگى كەلەتىنى ءسوزسىز», دەدى «ەسكو» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى.
وسىعان بايلانىستى ول دۋالدى ءبىلىم الۋدى كۇشەيتۋ قاجەت, كوللەدج تۇلەگى وقۋىنىڭ سوڭعى 1,5 جىلىندا كاسىپورىنداردا تىكەلەي ءبىلىم الۋى كەرەك دەپ بىلەدى. «سوندا ولار وزدەرىنىڭ كاسىبي داعدىلارىن دامىتىپ, قايدا جانە نەگە بارا جاتقاندارىن ءبىلۋشى ەدى. مەملەكەتتىڭ ولارعا وقۋعا جۇمساعان اقشاسىن تەككە شاشپايدى», دەيدى.
ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلسىم قوجاحمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, ايماقتا تىگىنشىلەردى وقىتاتىن 4 مەملەكەتتىك جانە 2 جەكەمەنشىك وقۋ ورنى بار. بۇل كوللەدجدەردە تىگىنشى ماماندىعىن 359 ادام مەڭگەرىپ جاتىر. كادرلاردى دايارلاۋعا 30 كاسىپورىن قاتىسادى.
«بيىل 130 ادام وقۋىن ءتامامدايدى جانە ولاردىڭ قايدا جۇمىس ىستەيتىندىكتەرى دە بەلگىلى», دەيدى باسقارما باسشىسى.
دەگەنمەن كاسىپكەرلەر ستاتيستيكانىڭ شىندىقپەن قابىسپايتىنىن ايتادى. مامان تاپپاي «اشىعىپ» وتىرعان جاننىڭ ءبىرى – «اباي» تىگىن فابريكاسىنىڭ باسشىسى نۇرحان جۇمابەكوۆ.
«قازىر ءبىز جۇمىسىمىزدى ۇلعايتقىمىز كەلەدى. بىراق مامان تاپشى. ءدال قازىر 150 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋعا ءازىرمىن. الايدا ونداي مامان جوق. بىزگە دۋالدى جۇيەمەن وقيتىن ستۋدەنتتەر تاجىريبەدەن وتۋگە كەلگەن ەمەس. بۇگىندە بىلىكتى تىگىنشى 200-250 مىڭ تەڭگە ايلىق السا دا, سالا كادر تاپشىلىعىنان زارداپ شەگىپ وتىر», دەيدى.
بانك پەن كەدەن ونەركاسىپكە دوس ەمەس
قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى دە جەڭىل ونەركاسىپتىڭ جولىن بايلاپ وتىر. بانكتىڭ جوعارى پايىزدى نەسيەسى مەن كەپىلگە م ۇلىك تالاپ ەتۋى دە ءالى شەشىمىن تاپپاي كەلەدى.
«دامۋ» قورى ارقىلى ىقپال ەتۋگە قادام جاسالعانىمەن, ول دا ايتارلىقتاي اسەر ەتە المايدى. م ۇلىكتىك كەپىل دەگەن وڭاي ءىس ەمەس. باتىستا «بانك – تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ دوسى» دەگەن قاعيدات بار. ال بىزدە بانك نەسيەسىنىڭ مولشەرلەمەسى جوعارى دا, بانككە كەپىلگە قويىلعان زاتتىڭ قۇنى تومەن باعالانادى», دەيدى اندرەي شمارين.
وعان قوسا, ا.ءشماريننىڭ ايتۋىنشا, كەدەننەن ەمىن-ەركىن وتەتەتىن كونترافاكتى تاۋارلاردىڭ كوپتەپ كەلۋى ەلدەگى جەڭىل ونەركاسىپكە كەرى اسەر ەتەدى. سۇرانىس از بولعان سوڭ كاسىپورىنداردىڭ تولىق قۋاتتا جۇمىس ىستەمەۋى دە جىعىلعانعا جۇدىرىق بولسا كەرەك.
كەزدەسۋ نە بەردى؟
كەزدەسۋ جەرگىلىكتى قامتۋدى دامىتۋ جانە ەلدىك قۇندىلىقتى ارتتىرۋ بويىنشا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويۋمەن اياقتالدى. وبلىس اكىمدىگى «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» جانە «قازاقمىس» كومپانيالارىمەن كەلىسىم جاساستى. ونەركاسىپتەگى الىپتار جەرگىلىكتى زاۋىتتارعا تاپسىرىس بەرۋگە ۋادە بەرىپ وتىر. بۇل دا بولسا جەڭىل ونەركاسىپكە ءسال-ءپال دەمەۋ...
يدم يندۋستريالىق دامۋ كوميتەتى جەڭىل ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايجان ءادىلوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىزدەگى جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا 30 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل سالادا جۇمىس ىستەيتىن 1420 كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس كولەمى 6%-عا ارتىپ, 178 ملرد تەڭگەگە جەتكەن.
قاراعاندى
