«ارحيۆ-2025» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ۇلتتىق ءارحيۆتىڭ قىزمەتكەرلەرى رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك ەكونوميكا ارحيۆىندە (رمەا, ماسكەۋ قالاسى) دەپورتاتسيادان كەيىنگى العاشقى جىلدارداعى قازاقستانداعى كورەيلەردىڭ ءومىرى تۋرالى بۇرىن قۇپيا بولعان قۇجاتتاردى انىقتادى. ناقتىراق ايتساق, رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك ەكونوميكا ارحيۆىندەگى «كسرو اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى. قونىس اۋدارۋ بيۋروسى» اتتى №5675 قوردا قازاق كسر-نە كورەي قونىس اۋدارۋشىلارىن شارۋاشىلىققا ورنالاستىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى, ولاردىڭ تۇرمىستىق جانە شارۋاشىلىق قۇرىلىمى تۋرالى قۇجاتتار ساقتالعان.
قۇجاتتار, ەڭ الدىمەن, قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ دەپورتاتسيادان كەيىنگى جىلدارداعى جاعدايىنىڭ تىم اۋىر بولعانىن كورسەتەدى. 1938 جىلى قىزىلوردا وبلىسىندا قونىس اۋدارۋشىلار وتىرعىزعان كۇرىشتىڭ كوپ بولىگى قۋراپ قالادى. سەبەبى ءدال سول جىلى قۋاڭشىلىققا بايلانىستى سىردىڭ سۋى تارتىلىپ قالعان ەدى. وسىنىڭ سالدارىنان 3 900 قونىس اۋدارۋشى شارۋا قوجالىعى اشتىققا ۇشىرادى.
قۇجاتتارعا سايكەس وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 1939 جىلى قاتتى قۇرعاقشىلىق بولىپ, لۋگوۆوە, پاحتا-ارال, جامبىل, سۆەر-دلوۆسك جانە تۇلكىباس اۋداندارىندا استىقتى سۋارۋعا سۋ تاپشى بولدى. ءدال 1938 جىلداعىداي كۇرىش داقىلدارىنىڭ كوپ بولىگى قۋراپ قالدى. الماتى وبلىسىندا دا وسىنداي جاعداي ورىن الىپ, دەپورتاتسيالانعان كورەيلەر وتە قيىن جاعدايعا دۋشار بولدى. ولارعا ازىق-ت ۇلىك تاراتىپ, شۇعىل كومەك كورسەتپەسە, ءىس ناسىرعا شاباتىن ەدى.
وسىنداي قيىن جاعدايعا قاراماستان, اۋىل شارۋاشىلىعى حالىق كوميسسارياتى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا مەليوراتسيا جوسپارىن ازىرلەۋدى جالعاستىرا بەردى. سول جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءبىزدىڭ ەلگە جەر اۋدارىلعان كورەيلەر شاقىرىلدى.
قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنە قونىس اۋدارعان كورەيلەرگە جەردى مەليوراتسيالاۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە كۇرىش شارۋاشىلىقتارىن قۇرۋ جۇكتەلگەن بولسا, رەسپۋبليكانىڭ ورتالىعى مەن سولتۇستىگىندە كورەيلەر جۇمىس ىستەپ تۇرعان كولحوزدارعا قونىستانىپ, 1930 جىلدارداعى اشتىقتان كەيىن قاڭىراپ بوس قالعان جەرلەرگە ورنالاستىرىلدى.
سونداي-اق بيلىك كورەي بالىق اۋلاۋ شارۋاشىلىقتارىن ۇيىمداستىرۋ مىندەتىن العا قويدى. بىراق بۇل جوبالار كوبىنە قاعاز كۇيىندە قالدى. ماسەلەن, اقتوبە وبلىسىندا 1938 جىلى ەكى كورەي كولحوزى گەكتارىنا 3-4 تسەنتنەرگە دەيىن, قالعان ەكەۋى 1-2 تسەنتنەرگە دەيىن كۇرىش ءونىمىن الدى, ال ەگۋ نورماسى گەكتارىنا 2,5-3 تسەنتنەر بولعان ەدى. بۇل ۇلكەن اپات, شاش-ەتەكتەن شىعىن بولاتىن. جاڭا كولحوزشىلاردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ بالىق اۋلاۋ ەسەبىنەن بولادى دەپ جوبالاندى. بىراق كورەيلەردە قايىق تا, تور دا بولماعاندىقتان, ونىڭ ۇستىنە جازدا ولاردى قۇرىلىس جۇمىستارىنا جەگىپ قويعاندىقتان, بالىق اۋلاپ جارىتپادى. سوندىقتان كۇزگە دەيىن كولحوزداردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ناتيجە بەرمەدى.
قازاقستاندا كورەي شارۋالارىن قونىستاندىرۋدىڭ باستاپقى جوسپارى كەڭەس وداعى حالىق كوميسسارلارى كەڭەسىنىڭ 1938 جىلعى 20 اقپانداعى قاۋلىسى نەگىزىندە جاسالدى. وندا جاڭادان قۇرىلاتىن ۇجىمشارلارعا 10 096, بۇرىننان بار ۇجىمشارلارعا 4 504, بالىق اۋلاۋ بازالارىنا 2 400, كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەرگە 3 530 كورەي وتباسىن جىبەرۋ كوزدەلگەن.
وسىلايشا, 1938 جىلى, ماسەلەن, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 776 شارۋانى بىرىكتىرگەن 5 دەربەس كورەي ۇجىمشارى بولدى. ونىڭ ىشىندە 3 دەربەس ۇجىمشاردا 448 شارۋا بولدى, جۇمىس ىستەپ تۇرعان 7 ۇجىمشاردا 153 كورەي شارۋاشىلىعى سالىندى, قاراعاندى وبلىسىندا 687 كورەي وتباسى ۇجىمشار جۇمىسىنان تىس بالىق اۋلاۋمەن اينالىستى.
جاڭا كورەي ۇجىمشارلارىنىڭ كوپشىلىگى تەمىرجول ۆوكزالدارىنان الىس جەردە ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ولاردىڭ سىرتقى الەممەن بايلانىسىن شەكتەۋ ماقساتىندا جاسالدى. ويتكەنى ەل باسشىلىعى ەشقانداي سەبەپ بولماسا دا, ولاردان تىڭشىلىق جاسايدى دەپ كۇدىكتەندى. جاڭادان قۇرىلعان كورەي ۇجىمشارلارىن قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ سىن كوتەرمەدى. سول سەبەپتى جاڭا قونىستانۋشىلار ءۇشىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كەش باستالدى, كەيىن ول 1939 جىلعا اۋىستىرىلدى. دەرەككوزدەردە كورسەتىلگەندەي, قۇرىلىستى جولعا قويۋ مۇمكىن بولمادى. الدىمەن ونى نكۆد باسقاردى, سودان كەيىن بۇل جۇمىس «سپەتسستروي» ۇيىمىنا تاپسىرىلدى, ال 1938 جىلى مامىردا كسرو حالىق ەگىنشىلىك كوميسسارياتىنا جۇكتەلدى.
ياعني 1938-1939 جىلدارداعى قىستى تاۋەلسىز كورەي ۇجىمشارلارى باسپاناسىز, مەكتەپتەرسىز, فەلدشەرلىك پۋنكتتەرسىز وتكىزدى. ولار قازىلعان بلينداجداردا قاقاعان ايازداردان جان ساقتادى.
قوستاناي وبلىسىندا 60 كورەي بالاسى وقۋعا بارمادى, ويتكەنى ولار ورىس ءتىلىن مۇلدەم بىلمەگەن. حالىق كوميسسارلار كەڭەسىنىڭ 1938 جىلعى 16 قازانداعى قاۋلىسىمەن قوستاناي وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتىنە وسى بالالاردى ورىس تىلىنە وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ ۇسىنىلدى.
جۇمىس ىستەپ تۇرعان ۇجىمشارلارعا قونىستانعان كورەيلەرگە دە ءۇي سالىپ بەرۋ كەرەك ەدى, بىراق بۇل دا دەر كەزىندە ورىندالمادى. ولاردى جەرگىلىكتى حالىق ءوز ۇيلەرىنە الىپ, قىستىڭ سۋىعىنان امان ساقتاپ قالدى. كوپ ۇزاماي مەملەكەتتىڭ ولارعا ءۇي سالىپ بەرمەيتىنى بەلگىلى بولدى. ۇكىمەت كورەيلەردى ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدى سول ۇجىمشارلاردىڭ موينىنا ىلە سالدى. وسىلايشا, قازاقستانداعى كورەيلەردى بيلىك شىن مانىندە تاعدىردىڭ تالقىسىنا تاستادى دەپ ايتۋعا بولادى. ولار تەك جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قولداۋى مەن قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا عانا امان قالدى.
ساعيلا نۇرلانوۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى
