ادەبيەت • 16 اقپان, 2023

الحيميك

514 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

پاۋلو كوەلو شىعارمالارى شىعىستىڭ جىنىستى شاتقالدارىن, لابيرينت تولى بۇعازدارىن ەسكە سالادى. «مىڭ ءبىر ءتۇن» ىشىنە ەنگەندەي, ەسكى قورىمداردى ىزدەپ شىققان جولاۋشىداي الابوتەن سەزىمدى باستان كەشەسىز.

الحيميك

الحيميك كىتابى ءوزىن ىزدەپ ولكە كەزگەن جولاۋشىعا تاپتىرماس گيد. سانتياگو قويشىنىڭ بەلگىسىز جاق­قا ساپار شەگۋىنىڭ ناتيجەسىندە ­پاي­دا بولعان ء«وز جولى» تۇسىنىگى قى­زىق­تى وقيعالار ارقىلى سان-سالالى بەينەلەنەدى. جازۋشىنىڭ جەكە ءومىر-تاعدىرى دا سان قيلى. ناشا­قور­لىققا ۇرىنۋ, جىندىحاناعا ءتۇسۋ, ءدىني سەكتاعا كىرىپ قارا ما­گيا­مەن اينا­لىسۋ, وتباسىلىق تاۋ­قى­مەت سىن­دى كۇردەلى جايتتار كوەلونىڭ تاجىربيەلىك ءبىلى­مىن ارت­تىردى. شىم-شىتىرىق ءومىر ­اعىستارىندا سۋيتسيد جايلى ويلارعا شىرمالعانىمەن, اۆتور­دىڭ ومىرگە قۇشتارلىعى ارتا تۇ­سەدى. ول نيتسشەنىڭ «جار جاعالاپ قۇلاپ بارا جاتقان ادامدى قولىنان تارتىپ, امان الىپ قالۋ قاجەتسىز, ونى ءارى قاراي يتە­يارىپ جىبەر, ويتكەنى ول سوعان لايىق» دەگەن ويىنا قار­سىلىق تانىتادى. بۇل ءتۇيىندى دەربەس ساباقتاي كەلىپ: «جار جاعالاپ قۇ­لاۋعا اينالعان ادامدى ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت كەزدەستىرسەڭ دە امان الىپ قال, بىراق وعان ءارى قاراي قالاي ءومىر ءسۇرۋدى ۇيرەتىپ اۋرە بولما, ءوزى سول ساناعا جەتپەي بولمايدى» دەيدى. راسىندا, كىسى اقىلى وزگەگە اقىل بولمايدى. جاۋعان نوسەردەن كەيبىر جەر كوگاراي شالعىنعا اينالسا, كەيبىر جەر تاقىر قالپىن ساقتار. جازۋشى بىردە: «مەن ءوزىمدى سوڭىنا جەتىپ بولمايتىن جولمەن كەتىپ بارا جاتقان زيارات ەتۋشىمىن دەپ سۋرەتتەر ەدىم» دەگەن-ءتىن.

«الحيميكتە» جان-جاقتى قۇبى­­لىستاردان تۇيىلگەن, اقىلدا قوردا­لانعان فيلوسوفيالىق تۇيىندەر كوپ­تەپ كەزىگەدى. شىنايىلىعىنان با ەكەن, الدە كوڭىل پەرنەسىن تاپ باساتىن ىشكى اعىندارعا ىلەسە كەتەتىندىگىنەن بە, ءاربىرى ويعا قونا كەتەدى. سەرپىن, كۇش بەرەدى. ء«وز تاعدىرىنىڭ جۇزە­گە اسۋىنا قول جەتكىزۋ – ادامنىڭ بىردەن-ءبىر مىندەتى. بارلىق ادامدار جاس كەزىندە-اق ءوز تاعدىرىن بىلەدى... بىراق ۋاقىت وتە كەلە جاسىرىن ءبىر كۇش سول تاعدىرىنىڭ جۇزەگە اسۋى مۇمكىن ەمەستىگىن دالەلدەي باستايدى. بۇل كۇش ادامعا جاقسىلىق تىلە­مەيتىندەي كورىنەدى, دەگەنمەن, شىن مانىندە, ول ادامعا ءوز تاعدى­رىن قالاي جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىنىن كورسەتىپ تۇرادى. ول, وسىعان ادام­نىڭ رۋحى مەن جىگەرىن دايىندايدى. بۇل عالامشاردا ءبىر ۇلى اقيقات بار: ەگەر سەن شىنىمەن ءبىر نارسەنى قالاساڭ, وعان جەتەسىڭ, ويتكەنى مۇن­داي قالاۋ الەمنىڭ كوكىرەگىندە پايدا بولادى. ناق وسى – سەنىڭ جەردە نە ءۇشىن جۇرگەنىڭدى بىلدىرەدى». جازۋشى ءسوزى قاشان دا عايىپقا سەنۋگە, ءبىز­دىڭ سانا­مىزدان تىس كەڭىستىك بارىن دالەل­دەۋگە كۇش سالادى. وسىنىڭ ءبارى كىتابي ءتىل ەمەس, شىن سەنىم مەن كۇ­رەستەن تۋعان ءتامسىل ەكەنى سەزى­لىپ تۇرادى. «ەڭ قاراڭعى كەز تاڭ اتۋ­عا جاقىنداعاندا بولادى» دەيدى جا­زۋ­شى. قۇداي تاعالانىڭ جولى ۇزدىك­سىز الماسىپ وتىراتىنىن, ەش­قا­شان ءۇمىت ۇزۋگە بولمايتىنىن ەسكەر­تەدى. قالىڭ قاردىڭ استىندا قىل­تيىپ شىعار بايشەشەك گۇلدىڭ ءومى­رى بار. «بار قۇپيا قازىرگى ساتتە. وعان لا­يىقتى كوڭىل بولسەڭ – ونى جاقسار­تاسىڭ. ونى جاقسارتساڭ – بولاشاقتى دا جاق­سارتا الاسىڭ. سوندىقتان بولا­شاعىم جاقسى بولسىن دەگەن ادام ناق بۇگىنگى ءساتىن قولدان جىبەرىپ الماسىن. ءاربىر كۇن – ماڭگىلىكتىڭ ءبىر بولشەگىن قۇرايدى».

كوەلو كىتاپتارىنىڭ الەم­نىڭ 155 ەلىندە تارالىپ, 56 تىلدە 70 ميلليون دانامەن تارا­لۋىنىڭ سىرى – ىشكى ءومىر پروتسەس­تەرىنەن قۇيىل­عان ءپالساپالاردىڭ قويۋلىعىندا بول­سا كەرەك. كابۋس­نامادا ايتىلعان­داي, تۋما اقىل مەن كاسىبي اقىل قوسىلسا عانا كىسى­گە دانالىق بىتەدى. جازۋشى قيا­لىن كوزبەن كورىپ, كوزىن قياندارعا سۋارىپ, 40 جاسىندا تۇڭ­عىش شىعارماسىن جازىپتى. الەمدى كەزىپ, جاڭا ادامدارمەن سىرلاسىپ, زامانداستارىنىڭ دىڭىنە ءۇڭىلىپتى. ءدىني تۇسىنىكتەردىڭ قايشىلىعى جو­نىندە جالعىز اۋىز سوزبەن شەشىمتال پىكىر ءوربىتىپ: «بار­لىق ءدىن جا­رىق­قا ۇمتىلادى, ونى قاراڭعىعا سۇي­رەلەپ, ءوز پاي­داسى­نا جۇمساعىسى كەلەتىندەر – ساياساتشىلار» دەپتى.

شىعارما سوڭىندا سانتياگو تانىس اعاش تۇبىنە, الحيميك قالدىرعان التىنعا جەتەدى. مۇندا ءبىر جىلدارى ءوزى قوي باققان شاڭداۋىت جولىن ەسكە الادى. اعاش تۇبىنەن التىن مەن جاۋھارعا تولى ساندىقشانى قازىپ, قۋانىشقا باتادى. سانتياگو «كىم ءوز جولىنا ەرسە, ءومىر سوعان جومارتتىق تانىتادى» دەگەن ويعا بەكيدى. قازى­ناسىنىڭ وننان ءبىر بولىگىن ەسكى سىعانعا اپارۋدى كوزدەيدى. سوڭىرا سۇيىكتىسىنە ورالۋعا مۇمكىندىك الا­دى. الحيميك – دانالىق ويلار جە­مى­سىمەن نىعىزدالعان كار­زەڭ­كە ىس­پەتتى. ماسەلەن, «جەر بەتىن­دە ءاربىر ادام قانداي ىسپەن اينالىس­قا­نىنا قاراماستان الەمنىڭ تاري­حىندا باستى ءرول وينايدى», «ادام­نىڭ توڭىرەگىندەگى ادامدار وزگە­رىپ تۇرماسا, ولار ادامنىڭ بۇكىل بولمىسىنا ەنىپ كەتەدى», «قوي­لار­مەن بىرگە جۇرگەن ادام ونشا جا­لعىزسىرامايدى», «بار قۇپيا قازىرگى ساتتە». 

سوڭعى جاڭالىقتار