كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل «EQ»
سۋرەت
ءبىر عانا سۋرەتىنە كوپتەگەن تۇسىندىرمە ەڭبەك جازىلعان سۋرەتشىلەر بار. جاراتۋشىنىڭ باي قازىناسىن وزىنشە ۇعىنعان تالانت يەلەرى قاراپايىم ادامعا كورىنە بەرمەيتىن تۇڭعيىقتى كورمەك. اڭىزعا اينالعان ۆان گوگتىڭ «جۇلدىزدى ءتۇن» سۋرەتىن ەكى كەڭىستىككە بولۋگە بولادى. ءبىرى جوعارعى اسپان كورىنىسى, ءبىرى قالانىڭ سۋرەتى بەينەلەنگەن تومەنگى كورىنىسى. جالىننىڭ ءتىلى سەكىلدى اسپانعا كوتەرىلگەن كيپاريس سۋرەتى گوتيكالىق قامالدى ەسكە سالادى. كوپ حالىقتىڭ مادەنيەتىندە كيپاريس ولگەن سوڭعى جاندى, ماڭگىلىكتى, بولمىستىڭ وتكىنشىلىگىن بىلدىرەدى. بىزدىڭشە, مۇندا كيپاريس سۋرەتى الدىڭعى كەزەككە شىعىپ تۇر, سۋرەتتىڭ باستى قاھارماندارى دا وسىلار. شىعارماعا قاراپ وتىرىپ جۇمباق سۋرەتشىنىڭ كۇيزەلگەن جانىن, اسپان مەن جەر اراسىندا تۇراق تاپپاعان جۇرەگىنىڭ ءحالىن سەزىنۋگە بولادى. سۋرەتتە جەردەگى ومىردەن گورى اسپانداعى ءومىر تارتىمدى, اسەم كورىنەدى, تەك جوعارعى بولىگىنە نازار سالار بولساق تولقىعان تەڭىز بە, الدە جۇلدىزدارى تونگەن اسپاننىڭ بەينەسى مە, ايىرۋ قيىن. قالىڭ بوياۋلار مەن اينالما گۇلدەردىڭ سەرپىندى كۇشى بۇلجىماي ءبىر زاڭعا باعىنعان تابيعات تۇتاستىعىن كوسموستىق ۇيلەسىمدىلىكپەن شەبەر جەتكىزە بىلگەن.
ۆان گوگ «جۇلدىزدى ءتۇن» كارتيناسىن پسيحيكالىق اۋىتقۋى بارلاردىڭ اۋرۋحاناسىندا جاتىپ سالعان. شىعارماشىلىق ەڭبەگى سۋرەتشىگە ءوز-وزىنە كەلۋگە كومەك ەتىپ, دەرتىنەن ايىعۋىنا جاردەمدەسكەن.
ءتۇس
پويىز جۇرگەلى تۇردى. ءتۇن جارىمى. پەرروندا الدەبىر جولاۋشى بەلگىسىز بەكەتتەن تۇسكەلى قوزعالا باستادى. ونى, ارينە تانىمايمىن. كەلبەتىنە ۇزاق تەسىلە قارادىم. ەندى ونى ەشقاشان كورمەيتىن ەدىم. ول دا مەنى كورمەس. كەيدە عۇمىردا جالعىز رەت قانا كورگەن ادامدى ساعىنىپ جۇرەسىز. ماسەلەن, ون بەس جاسىڭىزدا اتىراۋعا ادەبي فەستيۆالعا باردىڭىز. قايتار جولدا بەيتانىس بەكەتتەن از-ماز ۋاقىتقا عانا تۇسكەن كەزدە ەرەكشە كورىكتى قىز سىزگە بالمۇزداق الۋدى ۇسىندى. ءسىز كوركىنە بولا الدىڭىز. ال بىراق ودان بەرى بەس جىلدان ارتىق ۋاقىت وتسە دە ءسىز ول ارۋدى ۇمىتا المايسىز. قىزىق. نەگە ەكەن؟
ادام ءومىرىنىڭ جارتىسى وي ارقىلى, ياعني ويشا وتەدى. قالا بەردى ءتۇستى قوسىڭىز. كەيبىر عالىمدار سەگىز ساعاتتىق ۇيقىنىڭ توقسان مينۋتى تۇسپەن وتەدى دەسە, كەيبىر دەرەكتەردە سونشالىق ۇزاق كورىنگەن تۇستەر بار بولعانى ەكى-ءۇش سەكۋندتىڭ ىشىندە جۇزەگە اسادى دەلىنەدى. ءتۇس جايلى ءسوز قوزعاعاندا پسيحواناليتيك زيگمۋند فرەيد ەسكە تۇسەدى. ونىڭ ءتۇس تۋرالى ويلارى عىلىمدا وزىندىك نەگىز قالىپتاستىردى. ء«تۇس جورۋ» ەڭبەگىندە ءتۇستى ءوڭ مەن ءتۇستىڭ اراسىنداعى بەيسانالىق دەپ ءتۇسىندىردى ءارى تۇستە ۇلتتىق ەرەكشەلىك تە بولاتىنىن جەتكىزدى. ارىگە بارماي-اق ءتۇس تاعىلىمىنىڭ ءتۇبىن تۇركىدەن سۋىرتپاقتاساق تا بولادى. قايدا بارسا دا ءوز كورىن قازىپ جاتاتىن قورقىتتىڭ ءتۇسى, ابىلايدىڭ ءتۇسى, بابىردىڭ سامارقان قالاسىن الار الدىنداعى ءتۇسى ءالى كۇنگە اڭىزدارعا ارقاۋ بولىپ كەلەدى. ياعني ابىلاي حان ءوزى كورگەن ارىستاننىڭ ىشىنەن قاشقان تۇلكىنىڭ قارنىن ورىپ جىبەرگەندە قۇرت-قۇمىرسقا, باقا-شايان, جىلان-كەسىرتكە ءورىپ شىعادى. مۇنى كومەكەي اۋليەنىڭ قالاي جورىعانى تاريحتان بەلگىلى. جانە ونىڭ نەگىزسىز قالماعانى دا ءمالىم.
شىنىندا دەنەدەگى رۋح ءولىم ساتىندە ادامنان مۇلدەم اجىراسا, ءتۇس كەزىندە بەلگىلى ءبىر جەرلەردە ساياحاتتاپ جۇرەدى. كەيدە وياتقىشتى ساعات سەگىزگە قويىپ, وياتقىش شىرىلداماي قالسا دا سول سەگىزدە وياناتىنىمىز بار. يسلامدا ءتۇس ۇشكە بولىنەدى. ءبىرى – راحماني ءتۇس, ءبىرى – شايتاني ءتۇس, ءبىرى – قيالي ءتۇس. راحماني ءتۇس – سۇيىنشىلەۋ, ەسكەرتۋ ماقساتىندا بولىپ كەلسە, شايتاني ءتۇس الدەبىر قيىندىقتان قاشىپ ءجۇرۋ, تىعىرىققا تىرەلىپ جان قينالاتىن تۇستارى, ال قيالي ءتۇس وڭدەگى ويلاردان قۇرالعان, نە شولدەگەن جاننىڭ سۋ كورۋى ىسپەتتى قۇبىلىستار. الەمدە ءتۇس ارقىلى تۋعان عىلىمي ەڭبەكتەر, ولەڭدەر, پروزالىق تۋىندىلار كوپتەپ ۇشىراسادى.
دات عالىمى ۆور تۇسىندە كۇننىڭ ۇستىندە جاتقانىن كورەدى. اينالاسىندا دوڭگەلەكتەر اينالىپ جۇرەدى. وسى تۇسىنەن كەيىن اتوم قۇرىلىسى جونىندەگى عالامشارلىق مودەلىن قۇراستىرادى. بىرنەشە جىلدان سوڭ وسى ەڭبەگى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىن يەلەنەدى. XX عاسىردىڭ ورتاسىندا امەريكالىق عالىم دجەيمس ۋوتسون تۇسىندە كوبرا تەكتەس جىلاندى كورەدى. بۇل ءتۇسى ارقىلى ول دنق-نىڭ قۇرىلىمى مەن فورماسىن ويلاپ تابادى. ءوزىنىڭ كەزەكتى عىلىمي جۇمىسىنان سوڭ مەندەلەەۆ تەرەڭ ۇيقىعا كەتەدى. كەنەت ءوزى نەشە جىل زەرتتەپ باس قاتىرعان جۇمىسى تۇسىنە ەنەدى. عالىم تۇرا سالا قالام ىزدەپ, اسىعا جازۋعا كىرىسەدى. تەك ءبىر ەلەمەنتكە عانا تۇزەتۋ ەنگىزىپ, قالعانىن تۇسىندەگىدەي ەتىپ قالدىرادى. كەي دەرەكتەردە بۇل ماعلۇماتتى جوققا شىعارادى. شىنىندا, مەندەلەەۆكە الەمدىك اتاق – تالماي ەڭبەكتەنۋدىڭ ارقاسىندا عانا كەلگەن ەدى.
