مىسالى, «حابار» تەلەارناسىنىڭ «مانشۇك» تەلەسەريالىن الايىق. وسىنى بالا-شاعامەن وتىرىپ كورەتىن سەريال ەتىپ تۇسىرە الماعانىمىز وتە وكىنىشتى. مانشۇكتىڭ ءومىرىن رەتىمەن بايانداپ وتىرىپ-اق قىزىقتى سيۋجەت جاساۋعا بولاتىن ەدى. جالپى سەريال دەگەن جانردىڭ ەرەكشەلىگىنىڭ ءوزى دە وسىندا. الايدا شىعارماشىلىق توپ مانشۇككە وتكەن ءومىرىن اۋىزشا ايتقىزاتىن جاساندى ءتاسىل ويلاپ تاپقان. بۇل ءتاسىل تەلەسەريالدى بىلاي قويىپ, تەلەجۋرناليستيكانىڭ وزىندە «سويلەيتىن باس» دەپ سىنالىپ ءجۇر.
شىعارماشىلىق توپ بۇرىنعىداي سوعىس تۋرالى كينو كورگىسى كەلەتىندەردىڭ دە, قازىرگىدەي اقتاڭداقتاردى ايتۋدى پارىز سانايتىنداردىڭ دا كوڭىلىن قالدىرعىسى كەلمەگەن. بىراق قاي جاعىندا جاڭا مازمۇن باسىمىراق ەكەنىن بىلمەگەن جانە قاي جاعىن قالاي الدىڭعى پلانعا شىعارۋ كەرەگىنە اسا باس قاتىرىپ جاتپاعان. ال سول ەكى توپتىڭ دا ارتىندا حالىق, حالىقتىڭ قولىندا شىندىق, شىندىقتىڭ جولىندا تاعدىر تۇرعانىن ەسكەرمەگەن. قانداي سوعىس, قانداي ساياسي وقيعا بولسا دا, سونىڭ اراسىنان تاعدىردى سۋىرىپ الىپ كورسەتۋ كەز كەلگەن كوركەم تۋىندىنىڭ باستى شارتى ەكەنى نازاردان تىس قالعان. ايتپەسە بىلاي دا وقىپ الۋعا بولاتىن دەرەكتەر ءۇشىن كوركەم شىعارما جازىپ, سەريال ءتۇسىرىپ اۋرە بولۋدىڭ نە كەرەگى بار؟
بۇل سەريالدا مانشۇكتەن «سويلەيتىن باس» جاساعانى ءوز الدىنا, سوعىس سيۋجەتىن دە دايىن ۇلگىگە سالىپ, بۇرىننان بار سحەماتيزمگە ۇرىنعان. توقتاعان جەردىڭ بارىندە اڭگىمە سوعىپ وتىراتىن اقجۇرەك كارى سولداتتى سوعىس تۋرالى كەڭەستىك فيلمدەردەن تالاي كورگەنبىز. كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ شەڭبەرىندە تۇسىرىلگەن بەلگىلى كينوفيلمدەرگە قاي جاعىنان بولسا دا ۇقسايتىن تۇستارى وتە كوپ. مانشۇكتىڭ ءوزىن دە ەسكىلى-جاڭالى وقۋلىقتاردان العانداي جاتتاندى قالىپتا تۇسىرگەن. قازىرگى زاماندا مانشۇك تۋرالى بۇلايشا سەريال ءتۇسىرۋ, ونىڭ شىن تاعدىرىنا دا وبال.
سەريالداعى سوعىس كورىنىستەرى دە ويىنشىق تانكىمەن سوعىسقانداي, قۋىرشاق جاۋمەن اتىسقانداي, ساحنالىق قويىلىم جاساعانداي تىم جۇتاڭ ءارى نانىمسىز. ەگەر كەرەك دەسەڭىز, سوعىستىڭ ناعىز شىندىعى مانشۇكتىڭ مايدانداسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ كۇندەلىگىندە جازىلعان. ول الدەقايدا اسەرلى ءارى حالىقتىق سيپاتى باسىم, اششى شىندىعى دا بار. بىراق سەريال تۇسىرۋشىلەر سونى وقىماعان, جەتكىلىكتى ىزدەنبەگەن, جاڭا مازمۇن ءۇشىن كۇرەسپەگەن. حالىق جازۋشىسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ مانشۇك ولگەندە قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ءبارىنىڭ جىلاعانىن ايتادى. ەرلىكپەن, قاھارماندىقپەن بىرگە وزدەرىنىڭ كورگەن قورلىقتارىن دا مەڭزەيدى. از ۇلت سولداتتارىنا اس-سۋدى الالاپ بەرىپ, قيىن جەرگە جۇمساپ تومەندەتكەندەرىن, سوعان وزدەرىنىڭ نارازىلىق بىلدىرگەندەرىن كەلتىرەدى. دەمەك مانشۇكتىڭ اكەسىن حالىق جاۋى ەتكەن ادىلەتسىز قوعام تاعى الدارىنان شىعىپ وتىر. بۇل جاعدايدى وجەت قىز مانشۇكتىڭ دە كورمەۋى, ءمان بەرمەۋى مۇمكىن ەمەس. ونداي شىندىقتاردى رەسەي كينورەجيسسەرلەرى وزدەرى دە اشىقتان-اشىق ءتۇسىرىپ, كورسەتىپ كەلە جاتقالى قاشان. مىسالى, رەسەي تەلەارنالارىنان تالاي رەت كورسەتىلگەن «شترافبات» سەريالىندا وسىعان ۇقساس نەشە ءتۇرلى سۇمدىق كورىنىستەر بار. سولاردىڭ ءبارىن كورمەي-بىلمەي تاپ قازىر سوعىس جايىندا, ونىڭ ىشىندە مانشۇك تۋرالى سەريال تۇسىرۋگە بولا ما؟
ەندى بۇگىنگى ءومىر تۋرالى ۇلتتىق ارنانىڭ تاپسىرىسىمەن تۇسىرىلگەن, كورەرمەن سۇراۋى بويىنشا بيىلدىققا تاعى جالعاسقان «اق جاۋىن» سەريالىنا كەلەيىك. ەگەر سولاي دەگەننىڭ وزىندە, ول جالپى كوپشىلىك حالىقتىڭ ەمەس, بەلگىلى ءبىر الەۋمەتتىك توپتىڭ عانا سۇراۋى بولۋى مۇمكىن دەپ ويلايمىز. ەڭ ءبىرىنشى, سەريالدىڭ وسى قالپىندا «اق جاۋىن» دەپ اتالۋى كۇمان تۋدىرادى. اتى مەن مازمۇنى سايكەس كەلمەيدى. سەكەن تۇرىسبەكوۆتىڭ اتاقتى كۇيلەرىنىڭ ءبىرى وسىلاي اتالادى, بۇل اتاۋ سول كۇيمەن جاقسى استاسادى. حالىق سولاي قابىلداپ قالعاننان كەيىن, باسقا ات تاڭداسا دا قازاقتا ءسوز جەتەدى. سەبەبى قولدان جاسالعان جاساندى مۇڭ مەن دەكوراتيۆتى كورىنىستەرگە نەگىزدەلگەن سەريال بۇل اتاۋدى اشپايدى. سوندىقتان جالپىحالىقتىق سۇيىسپەنشىلىككە بولەنگەن كۇيدىڭ اتىن قور قىلماي, سەريالعا وزىنە لايىقتى باسقاشا ءبىر اتاۋ بەرۋ كەرەك ەدى.
سونداي-اق بۇل سەريالدا ەلۋ ءۇش مينۋت بويى ءبىر ۇيلەنۋ تويىنىڭ راسىمدەرى كورسەتىلۋى تىم ۇزاق بولدى. ادەمى ءومىردى كورسەتەمىز دەپ, توعىشارلىقتى تاپتىشتەپ كەتكەن تۇستارى شامادان تىس كوپ. سالىستىرا ايتساق, اتاقتى تۇرىك سەريالدارىندا حان-سۇلتاندار مەن ولاردىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ۇيلەنۋ تويىن ءبىر-اق ەپيزودپەن بەرەدى. باسقاسى باسقا, توست كوتەرىپ, تىلەك ايتۋ سياقتى ەپيزودتاردىڭ ەنگىزىلۋى سەريالدىڭ ۋاقىتىن ساعىزشا سوزا ءتۇسۋدىڭ امالى سياقتى. توست ايتقىزىپ الىپ, سونى تالداتىپ قويۋ دا ەشقانداي الەۋمەتتىك جۇك ارقالاپ تۇرعان جوق. ەڭ باستىسى, سەريال سيۋجەتىنە ارقاۋ بولعان ماسەلەلەر قوعامدىق تالقىعا الىپ شىعۋعا لايىق ەمەس. بۇل سەريالدىڭ قازىرگى قوعامعا قانداي يدەيا وتكىزۋ, نەندەي ميف قالىپتاستىرۋ ماقساتى بار ەكەنى دە تۇسىنىكسىز. بىزدىڭشە, سەرگەلدەڭسىز سەريال جوق, ال سەريال دەگەن سەرگەلدەڭ تۋدىراتىن سيتۋاتسيالاردان تۇرادى. «اق جاۋىننىڭ» كەيىپكەرلەرى ۋاقىتتارىنىڭ كوبىن سەرگەلدەڭمەن ەمەس, سەندەلىسپەن وتكىزەدى. سەرگەلدەڭنىڭ ورنىن سەندەلىس باسقان جەردە سەريالدا سۇيەكتى سيۋجەت تە بولمايدى. كەي تۇستا «اق جاۋىننىڭ» كەيىپكەرلەرى ادەمى كيىنىپ الىپ, نە ىستەرىن بىلمەي ەرىگىپ جۇرگەن ادامدارعا ۇقساپ كەتەدى. ومىردە سولاي ەكەن دەپ, ماقساتسىز ادامداردان كەيىپكەر جاساۋ سەريال جانرىنىڭ تابيعاتىنا دا كەلمەيدى. بىزدە وسىلار ادەمى ءومىر مەن توعىشارلىقتى شاتاستىرىپ العان جوق پا ەكەن دەگەن كۇدىك تە بار. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, مۇندا دا جالپىحالىقتىق سيۋجەت جوق.
وسى ەكى سەريالدى قىسقاشا تالداۋدان-اق باسقالارىنىڭ دا ورتاق كەمشىلىكتەرىن شىعارىپ ايتۋعا بولادى. قازىرگى قازاق تەلەسەريالدارىندا قايتالانبايتىن وبراز, كورمەسەڭ تۇرا المايتىن ەرەكشە سيۋجەت, اڭىز ەتىپ ايتىپ جۇرەتىندەي وزگەشە تاعدىر, ادام جانىن استاڭ-كەستەڭ ەتىپ توڭكەرىپ تاستايتىنداي ءبىر-ەكى ەپيزود, قوعامدىق قايشىلىقتارمەن استاساتىن وتكىر كونفليكت, تەڭدەۋ شەشكەندەي ەسىل-دەرتىڭدى جاۋلاپ الاتىن شىتىرمان وقيعالار مەن ەستە ساقتالىپ قالاتىنداي ءوتىمدى فرازالار كەمشىن. «اق جاۋىنداعى» سياقتى «سۇيىكتىم سىيلىعىمدى قابىلداي ما, قابىلداماي ما» دەپ مىڭ ويلانىپ, ءجۇز تولعانۋ ەشقانداي دا ينتريگا تۋدىرمايدى. تەلەسەريالدارىمىز, شىنىن ايتقاندا, ءبىر كورمەككە عانا جارايدى, بۇل وندا قايتادان ساعىنىپ كورەتىن تەبىرەنىستى ساتتەر جوق دەگەن ءسوز. قانداي تاقىرىپتاعى سەريال بولسا دا, كەيىپكەرلەردىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارى مەن كوزقاراستارىنان بۇرىن, الدىمەن تاعدىردى الىپ شىعۋ كەرەك ەكەنىن تاعى دا قايتالاپ ايتقىمىز كەلەدى.
سوڭعى كەزدە ۇلتتىق ارنا ءتۇسىرىپ جۇرگەن تاريحي سەريالداردىڭ حالىققا ۇناپ جاتقان سەبەبى, ولاردىڭ بارىندە تراگەديامەن اياقتالاتىن تۇلعالار تاعدىرى بار. بۇل سەريالدار كەيىپكەرلەرىنىڭ يدەيالىق كۇرەسى ءۇشىن قىمبات دەسەك, قاتتى قاتەلەسەمىز. وعان دالەلدى وسىعان دەيىنگى ەڭ ءوتىمدى تاقىرىپتارعا تۇسىرىلگەن كوركەم فيلمدەردىڭ قالاي ساتسىزدىككە ۇشىراپ جاتقانىنان دا كورۋگە بولادى.
ارينە, تەلەسەريالدى كوركەم فيلمگە قويىلاتىن شارتتار بويىنشا ءتۇسىرۋ دە, باعالاۋ دا مۇمكىن ەمەس. الايدا سوڭعى جىلدارى تۇسىرىلگەن تەلەسەريالدار كوركەم فيلمدەرمەن وسى تاعدىرلى كەيىپكەرلەرى ارقىلى باسەكەلەسە باستادى دەسەك, اسا قاتەلەسە قويماسپىز. بۇل تۇرعىدا اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جول» اتتى كوپ سەريالى كوركەم ءفيلمى تابيعاتى جاعىنان تەلەسەريالعا وتە جاقىن. الداعى ۋاقىتتا تەلەسەريال تۇسىرگىسى كەلەتىندەر كاسىبي بىلىكتىلىككە بايلانىستى وسى ءفيلمدى ۇلگى ەتىپ العانى ءجون شىعار.
قالاي دەگەندە دە قازىر تەلەسەريالدار تەلەديداردا عانا ەمەس, جالپى كينو وندىرىسىندە اجەپتاۋىر ءدۇمپۋ تۋدىرىپ جاتقانىن مويىنداۋىمىز كەرەك. اسىرەسە ۇلتتىق ارنا ۇسىنعان ءبىرتۋار تۇلعالار تۋرالى سەريالدار قالىڭ كورەرمەننىڭ قىزۋ تالقىسىنا ءتۇسىپ جاتىر. بۇل تۇرعىدان «احمەت. ۇلت ۇستازى», «مىرجاقىپ. ويان قازاق», «ماعجان. مەن جاستارعا سەنەمىن», «الكەي. عۇلاما عۇمىر» سەريالدارى ەشكىمدى بەيتاراپ قالدىرماعانىنا ءبارىمىز كۋامىز. تەرىپ قانا ايتساق, «مىرجاقىپ. ويان قازاقتا» كىتاپ نەگىزگى ينتريگاعا اينالادى. ول ءتىپتى مىرجاقىپ پەن گايانىڭ ماحاببات ينتريگاسىنان الدەقايدا كۇشتى شىققان. كىتاپتىڭ تاعدىرى ادام تاعدىرى سەكىلدى جەكە لينيادا الىنۋى بۇرىن-سوڭدى بولماعان شىعار. ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپ, تاپ, قىزمەت وكىلدەرىنىڭ «ويان, قازاق» دەگەن ءبىر كىتاپقا قاتىستى ينتريگاعا تارتىلۋى شىنايىلىقپەن بەرىلگەن. وسى كورىنىستەر سەريالدى حالىققا ەتەنە جاقىن ەتىپ, بارشاعا ورتاق ىقىلاس تۋدىرا العان دەۋگە بولادى. سول سياقتى, «ماعجان. مەن جاستارعا سەنەمىن» سەريالىنداعى «مەنىڭ جۇرەگىم ءبىر كۇنى ءولىمنىڭ, ءبىر كۇنى ءومىردىڭ الدىندا بيلەپ ءجۇر»; «ۇلتشىل بولماساڭ, ۇلتقا قالاي پەرزەنت بولاسىڭ؟» تاقىلەتتەس ءسوز ورامدارى مەن فرازالار; «باي قولىنداعىسىن بەرە مە؟» دەسە, ء«بىز بارمىز عوي, بەرەدى» دەيتىن ەكى قىزىل اسكەردىڭ ديالوگى وتە ءساتتى شىققان. وسى رەتتە ۇلتتىق ارنا سەرگەلدەڭىنەن سەندەلىسى كوپ «اق جاۋىن» تەلەسەريالىنىڭ جاڭا ماۋسىمىنا بەرىلگەن مۇمكىندىكتى, ماعجان تۋرالى تەلەسەريالدىڭ جالعاسىنا قيعاندا الدەقايدا ۇتاتىن ەدى. مۇنىمىز ءبىرتۋار تۇلعالاردان باسقا تاقىرىپتارعا تەلەسەريال تۇسىرمەۋ كەرەك دەگەن ءسوز ەمەس. قايتا اتالعان سەريالدار بۇل سالاعا سەرپىن اكەلىپ, سەنىمدىلىك تۋدىرعانىن باسا ايتقان ءجون.
سونىمەن قازاق تەلەسەريالدارى كۇرت ەڭسە تىكتەگەن كۇردەلى ءبىر كەزەڭنەن ءوتتى. ۇلتتىق ارنا مەن «حاباردان» وڭگە دە تەلەارنالار جارىسا تەلەسەريالدار تۇسىرە باستادى. الداعى ۋاقىتتا ءوزارا باسەكە تۋىپ جاتسا, قۋانا قول سوعار ەدىك. تاعى ءبىر ايتارىمىز, تەلەسەريالداردىڭ كولەمىمەن بىرگە, ءاربىر جەكە سەرياسىنىڭ ۋاقىتىن دا زامانعا ساي ىقشامداۋ تۋرالى باستاما دەر كەزىندە كوتەرىلىپ وتىر. ويتكەنى تەلەسەريالدار قازاقشا بەكەر تەلەحيكايا دەپ اتالىپ جۇرگەن جوق. ءبىر جاعىنان تەلەرومان دەپ اتاسا دا جاراسىپ تۇر. ال ادەبيەتتە رومانداردىڭ تاراۋلارى قىسقارماعانمەن, بەتى ازايىپ جاتقانى زامان ءوزى تاڭعان شىندىق. ودان بوس سوزدىلىكتەن ارىلىپ, كوركەمدىك ساپا العا شىققانى دا وتىرىك ەمەس. جاقىندا عانا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرعان تەلەسەريالدار جونىندەگى قوعامدىق كەڭەس وسى باعىتتا جەمىستى جۇمىس ىستەيدى دەگەن ءۇمىت زور.
قاي ۇيگە بارساق تا, قازاقشا سەريال كورەتىن ءبىر كەيۋانا وتىراتىن ەدى. اباي, احمەت, مىرجاقىپ, ماعجاندار تەلەەكرانعا شىققالى, جاستار دا سەريال كورە باستاپتى. جالپىحالىقتىق سەريال ءتۇسىرۋدىڭ العاشقى نىشانى وسى شىعار دەپ تۇيدىك.
جۇسىپبەك قورعاسبەك,
جازۋشى, كينودراماتۋرگ
